Kısaca
Tamga Network'te bir belgeye güvenilip güvenilmeyeceğine bugün imzalı güven listelerine bakılarak karar verilir; Avrupa Birliği'nin güven listeleri de böyle çalışır. Bu karar o düzenin zincir geldikten sonra da değişmeyeceğini söyler: listeler tek ve asıl kaynak kalır, zincir onların tanığıdır. Zincir listede ne yayımlandığını kaydeder; isteyen onunla listeyi karşılaştırır. Zincir durursa ya da geride kalırsa hiçbir belgenin doğrulaması etkilenmez. Zincir kodu bitirilir ama kapalı durur; şimdilik sunucu kurulmaz; zincire geçerken önce test ağı, sonra gerçek ağ gelir.
Bağlam
- ADR-0009 zinciri ikinci bağımsız işletmecinin yazılı kabulüne bağladı (K4); o güne kadar güven çapası imzalı listeler ve çapa günlüğüdür. ADR-0051 zincir kodunu bugünden yazdırdı ve zinciri listelerin projeksiyonu yaptı (CH1: çelişkide liste geçerli, zincir cevabı doğrulama için gerekli değil). ADR-0074 projeksiyonun kapsamını listelerdeki bütün güven kayıtlarına genişletti (PJ1: liste kaynak kalır). ADR-0073 geçmişin zincire bir kez aktarılmasını ve eşdeğerlik testini kurdu.
- Belgelerde kaynak yönü üzerine açık bir çelişki vardı (zincir katmanı denetimi, 2026-11-15):
- ADR-0051 K6: "listeler zincir aşamasında da yayınlanır — zincirin projeksiyonu olarak" — yani zincir aşamasında yön tersine dönüyor, zincir kaynak oluyordu;
- ADR-0074 PJ1: "liste kaynak kalır";
- ADR-0073 K6: "zincir aşamasının zinciri kaynak yapıp yapmayacağı ayrı karardır". Hangisinin kaynak olacağı karara bağlanmadan doğrulayıcının zinciri nasıl kullanacağı, izleme ve geçiş planı kesinleşemiyordu.
- Proje yönetiminin yönü (2026-11-15): ağ bugün AB modeliyle ilerler ve bugünkü modelde zincirle ilgili bir süreç yürütülmez; zincir kodu da ilerler, yapı kurulur ki zincire geçiş günü sıfırdan bir süreç gerekmesin; doğrulayıcı düğüm açmak gibi işler şu an ek maliyettir ve yapılmaz; zincire geçerken önce test ağı, sonra gerçek ağ.
Karar
K1 — Kaynak ve tanık
İmzalı güven listeleri (LOTL, ulusal listeler, görünümleri) ve çapa günlüğü ağın tek ve asıl güven kaynağıdır. Zincir tanıktır: listelerin her yayınını ve içerdiği güven kayıtlarını kaydeder (ADR-0074 PJ1, ADR-0085), eşik kadar bağımsız işletmeci aynı özeti yazınca liste sürümüne tanıklık eder (ADR-0051 CH3). Bu yön bütün zincir aşamalarında geçerlidir: test ağında da, gerçek ağda da, ikinci işletmeci geldikten sonra da. Zinciri kaynak yapmak (yönü tersine çevirmek) ancak yeni bir karar kaydıyla olur ve o kayıt en az şunları gerektirir: üye devletlerin zinciri kendileri işletmesi, AB tarafının bu modeli tanıyabileceğinin gösterilmesi ve listeden zincire geri dönüş yolu.
K2 — Doğrulama kararı yalnız imzalı listeden
Doğrulama hattının (A–E) bütün güven adımları (C1, C2, C3, D5 ve kayıtlara bakan öteki adımlar) yalnız imzalı listeden okur. Doğrulamada kullanılan TrustSource liste kaynağıdır. Zincirden okuyan güven kaynağı (ChainTrustSource) hiçbir doğrulama kararında tüketilmez; görevi eşdeğerlik testi ve çapraz denetimdir. ADR-0074 K5'teki "sürekli projeksiyon gelene kadar doğrulamada kullanılmaz" sınırı bu kararla kalıcı olur: sürekli projeksiyon geldikten sonra da zincir karar vermez.
K3 — Zincir okuması yalnız çapraz denetim ve şeffaflık
Doğrulayıcı (ya da herhangi bir üçüncü taraf) isterse zinciri okur ve elindeki listeyle karşılaştırır (trust:chain-check, sağlık sayfasındaki zincir alanı, ileride isteğe bağlı ikinci kaynak). Bu okuma doğrulama sonucunu hiçbir yönde değiştirmez: UNKNOWN sonucu kötüleştirmez, YES iyileştirmez, NO reddettirmez (ADR-0051 K1.2). Zincir okuması doğrulama için hiçbir zaman gerekli değildir ve olmayacaktır.
K4 — Zincir durursa liste etkilenmez
Zincirin durması, erişilememesi, geride kalması ya da zincire yazımın düşmesi liste yayınını, iptal listelerini, doğrulamayı ve cüzdanları etkilemez. Liste yayıncısı zincire yazım hatası yüzünden yayını durdurmaz; zincir işleri yayından sonra ve yayından bağımsız çalışır (ADR-0085 SP5). Zincir bayrağı (TAMGA_CHAIN_ENABLED) kapatıldığında sistem bugünkü hâline döner; geri dönüş yalnız bayraktır.
K5 — Fark alarm üretir
Zincir ile liste arasındaki her fark alarm üretir ve şeffaflık raporuna girer: zincirde aynı liste sürümü için onaylı farklı özet (CONFLICT / NO, çift konuşma işareti), bekleyen rakip aday (CONTEST), projeksiyonun listenin gerisinde kalması ya da yazamaması, eşdeğerlik testinde fark. Düzeltme yönü her zaman listeden zincire doğrudur: zincir kaydı silinmez, listeye uyan yeni yazımla düzeltilir; liste zincire göre düzeltilmez.
K6 — Kod kapalı tamamlanır; geçiş önce test ağı, sonra gerçek ağ
- Zincir kodu (sözleşmeler, yayıncının zincir işleri, indeksleyici, eşdeğerlik testleri, işletmeci araçları) kapalı olarak tamamlanır: üretimde bayrak kapalıdır, canlı sunucuda zincir ayarı yoktur, paketler zincir istemcisi taşımaz (ADR-0015 K1).
- Şimdilik sunucu, doğrulayıcı düğüm ya da test zinciri sunucusu kurulmaz. Kod yerel geliştirme zincirinde ve sürekli entegrasyondaki çok düğümlü test ağında sınanır.
- Geçiş sırası: (1) kapalı kod; (2) test ağı — gerçek listeler bir test zincirine yansıtılır ve eşdeğerlik bir süre farksız izlenir; (3) gerçek ağ. Gerçek ağ şu koşullar birlikte sağlanmadan açılmaz: ikinci bağımsız işletmecinin yazılı kabulü (ADR-0009 K4), liste çapasında eşik ≥ 2 (ADR-0051 CH3), test ağında eşdeğerlik farksız işletim, üretim anahtar yolu (donanım anahtar kasası) için karar kaydı, yönetişim ve uzlaşma anahtarlarının ayrılması için karar kaydı ve bağımsız güvenlik denetimi.
Gerekçe / alternatifler
| Seçenek | Sonuç | Neden |
|---|---|---|
| Liste kaynak, zincir tanık (bütün aşamalarda) | seçildi | AB güven listesi modeliyle aynı; zincir yokken de, varken de aynı doğrulama; geri dönüş yalnız bayrak; tek işletmeci döneminde zincirin üretemeyeceği güveni varmış gibi göstermez |
| Zincir aşamasında zincir kaynak, liste zincirin görünümü (ADR-0051 K6'nın eski hükmü) | ret (şimdilik) | Bir işletmeci düştüğünde ya da zincir durduğunda doğrulama etkilenir; AB modelinden ayrılır; geri dönüş için ters yönde aktarım gerekir. Devletler zinciri işletince yeniden değerlendirilebilir (K1 son cümle) |
| İki kaynak: liste ve zincir birlikte, ikisi de "evet" derse kabul | ret | Her iki kaynağın arızası da reddettirir (en zayıf halka); sonuç zincirin erişilebilirliğine bağlanır (K4'e aykırı) |
| Zinciri hiç kullanmamak | ret | Çift konuşmaya karşı bağımsız tanıklık ve kayıt düzeyinde şeffaflık kaybolur; proje yönetiminin "zincir kodu ilerlesin" yönüne aykırı |
| Test ağını atlayıp doğrudan gerçek ağ | ret | Göç penceresi bir kez açılır (ADR-0073 CE1); gerçek listelerle önceden prova yapılmadan açılması geri dönüşü olmayan hata riski taşır |
Değişmezler
| Kod | Kural |
|---|---|
| LS1 | İmzalı güven listeleri ve çapa günlüğü ağın tek ve asıl güven kaynağıdır; zincir tanıktır. Bu yön bütün zincir aşamalarında geçerlidir; zinciri kaynak yapmak yeni bir karar kaydı ister. |
| LS2 | Doğrulama kararı (C1, C2, C3, D5 ve kayıtlara bakan öteki adımlar) yalnız imzalı listeden verilir; zincirden okuyan güven kaynağı hiçbir doğrulama kararında tüketilmez. |
| LS3 | Zincir okuması yalnız çapraz denetim ve şeffaflık içindir; doğrulama sonucunu hiçbir yönde değiştirmez ve doğrulama için hiçbir zaman gerekli değildir. |
| LS4 | Zincirin durması, erişilememesi, geride kalması ya da zincire yazımın düşmesi liste yayınını, iptal listelerini, doğrulamayı ve cüzdanları etkilemez; zincir işleri yayından sonra ve yayından bağımsız çalışır. |
| LS5 | Zincir ile liste arasındaki her fark alarm üretir ve şeffaflık raporuna girer; düzeltme listeden zincire doğrudur, zincir kaydı silinmez. |
| LS6 | Zincire geçiş sırası test ağı, sonra gerçek ağdır; gerçek ağ ikinci bağımsız işletmecinin yazılı kabulü, eşik ≥ 2, test ağında farksız eşdeğerlik, üretim anahtar yolu ve anahtar ayrımı kararları ve bağımsız güvenlik denetimi olmadan açılmaz. |
Sonuçlar
- ADR-0051 K6'nın son maddesindeki "listeler zincir aşamasında da yayınlanır — zincirin projeksiyonu olarak" hükmü değişti: zincir aşamasında da liste kaynak, zincir projeksiyon (tanık) kalır. ADR-0073 K6'nın son cümlesindeki ayrı karar budur. ADR-0074 K5'in geçici sınırı kalıcı oldu. Üç kayda atıf notu düşüldü.
- Sürekli projeksiyonun tasarımı: ADR-0085.
- FW-ARF-0001 §8.1: defter aşamasının güven çapası imzalı listelerdir, defter tanıktır.
ARCH-0002: kurulum adımları bu yöne ve ADR-0009 K4'e göre güncellendi. - Kod değişikliği gerekmedi: doğrulayıcı zaten yalnız listeden okuyor; zincir sağlık alanı sonucu değiştirmiyor.
- Kalan işler (sıralı): yönetişim komut aracı, üretim anahtar yolu, zincir izleme ve alarmın canlı izlemeye bağlanması, gerçek ağ kurulum betiği, anahtar ayrımı kararı, ADR-0079 kodu.
Durum
Accepted — 2026-11-15. Proje yönetiminin onayıyla (2026-11-15). DECISIONS: D-BC-17. LS1–LS6 bağlayıcıdır.