Kısaca

Bir kimlik belgesi sıfır bilgi ispatıyla gösterildiğinde doğrulayıcı onun iptal edilip edilmediğini göremez. Bu yüzden ZK ile yalnız kısa ömürlü kopyalar gösterilir: her kopya en çok 24 saat geçerlidir ve cüzdan onları kendiliğinden yeniler. Belge iptal edilirse kimlik servisi yeni kopya vermez; elde kalan kopya da bir gün içinde geçersiz olur.

Bağlam

• ADR-0032 K6: ZK devresi iptal durumunu denetlemez; iptal listesi (status list)Her belgenin tek bir konumu olduğu sıkıştırılmış, imzalı liste; geçerli, askıda ya da iptal olduğunu söyler. indeksini açmak iki gösterimi birbirine bağlar. ZK4 "ZK ile sunulan belgenin geçerlilik süresi kısa tutulur" der. Bugün bu karşılanmıyor: ZK ile sunulabilen tek belge kimlik belgesidir (mdoc), 2 yıl (730 gün) geçerlidir ve kimlik servisi kişi alanlarını saklamadığı için sessiz yenilenmez (ADR-0023 AR4). İptal edilen bir kimlik belgesi ZK ile gösterildiğinde doğrulayıcı bunu göremez; politika bunu ancak accept_unrevocable_zk: true ile bilerek kabul edebilir.
• AB ARF (Architecture and Reference Framework)Rolleri, mimariyi, güven modelini ve kuralları anlatan belge seti. Tamga ARF, AB ARF'sinin düzenini izler. 3.0 (2026-07-23) iptal için iki yol tanır (Annex 2, Topic 7, VCR_01 / VCR_01b): en çok 24 saat geçerli kısa ömürlü belge vermek — böylece iptal hiç gerekmez — ya da durum listesi / iptal listesi kullanmak. 24 saatlik süre ETSI EN 319 411-1 REV-6.2.4-03A'nın "iptal en geç 24 saatte işlenir" kuralından gelir. ARF §7.4.3.5.2 aynı belgenin çok sayıda teknik kopyasının toplu verilmesini ve sınırlı süreli belgeler (Topic 10, yöntem B) yöntemini tanımlar; §5.3'te teknik kopyaların kısa teknik geçerlilikle yeniden verilmesini anlatır. Yeniden verme mümkün olduğunca kullanıcı eylemi gerektirmez (ISSU_42).
• AB ZK yöntemini henüz seçmedi (ARF §7.4.3.5.3: "tartışmalar sürüyor"; TS4, TS13, TS14). ZK için gizli iptal kanıtı AB tarafında tanımlı değil.
• Proje yönetiminin yönü: AB'nin önerdiği ya da ileride seçeceği yol bu ise onu uygulamak.

Değerlendirilen seçenekler

Seçenek	Sonuç	Neden
A — ZK için kısa ömürlü kopyalar (paket + sessiz yenileme)	kabul	AB ARF'nin bugün tanımladığı yol (VCR_01: ≤ 24 saat, iptal gerekmez; toplu verme, sınırlı süreli belge). İptal edilen belge en geç 24 saatte ZK ile gösterilemez olur; kurum belgesi ve devre değişmez.
B — ZK içinde gizli iptal kanıtı (iptal edilmemiş olduğunu indeksi açmadan ispatlamak)	ileride	AB'de tanımlı şema yok (TS13/TS14 iptal bölümü açık); devre değişir, kurumların liste biçimi değişebilir. AB bir şema seçerse bu ADR yeniden değerlendirilir.
C — Kabul edip belgelemek (accept_unrevocable_zk ile)	ret (geçiş dışında)	İptal edilen kimlik belgesi 2 yıla kadar ZK ile geçerli görünür; ZK4'ün ikinci yarısı hiç karşılanmaz. A uygulanana kadar bugünkü davranış budur.
Kimlik belgesinin tamamını kısa ömürlü yapmak	ret	Kimlik belgesi kişi alanları saklanmadan yeniden verilemez; her yenileme yeniden kimlik doğrulaması olurdu.
7 günlük ZK kopyaları	ret	ARF'nin "iptal gerekmez" eşiği 24 saattir; 7 gün iptali bir haftaya kadar geciktirir.

Karar

K1 — ZK yalnız kısa ömürlü kopyayla

ZK sunumu (ADR-0032, mso_mdoc_zk) yalnız kimlik servisinin bu amaçla verdiği ZK kopyasıyla yapılır. ZK kopyası, kimlik belgesinin mdoc temsilinin bir teknik kopyasıdır:

• geçerliliği (validFrom → validUntil) en çok 24 saattir;
• iptal listesi (status) taşımaz — ARF VCR_01'e göre iptal yerine kısa ömür kullanılır;
• yalnız ZK sunumunda kullanılır; klasik sunum (mso_mdoc, dc+sd-jwt) bugünkü kopyalarla ve iptal denetimiyle sürer;
• doğrulayıcının ZK ispatından ayırt edebileceği bir işaret taşır (ispatın bağladığı belge türü ya da ayrı imza sertifikası; seçim uygulama tasarımında yapılır, yeni kamuya açık ad gerekirse proje yönetiminin onayına sunulur).

K2 — Paket ve sessiz yenileme

Kimlik servisi ilk ihraçta ve her yenilemede küçük bir ZK kopyası paketi verir (her kopya ayrı cihaz anahtarına bağlı; toplu verme). Cüzdan, son kopyanın bitmesine kısa süre kala kullanıcıya sormadan yeni paket alır. ADR-0023 K1'in koşulları geçerlidir: ağ var, rastgele gecikme; kullanıcı ayarı ("kopyaları otomatik yenile") kapatırsa ZK kopyası yenilenmez ve ZK sunumu kullanılamaz (klasik sunum sürer).

K3 — Yenileme yolu ve kişi verisi

• Yenileme, OpenID4VCI yenileme belirteciyle yapılır; belirteç ilk ihraçtaki DPoP (Demonstrating Proof of Possession)Erişim belirtecini bir anahtara bağlama yöntemi; çalınan belirteç o anahtar olmadan kullanılamaz. anahtarına ve cüzdan onayına (WUA (Wallet Unit Attestation)Cüzdan sağlayıcısının bir cüzdan birimi ve anahtarlarının güvenliği hakkındaki attestation'ı; güncel AB metinlerinde WIA ve key attestation olarak ikiye ayrılır.) bağlıdır, tek kullanımlıktır ve her kullanımda değişir (ADR-0023 K2, AR2).
• Kimlik servisi kişi alanlarını saklamaz (ADR-0011 K4). ZK kopyasına girecek asgari alanlar belirtecin içinde, yalnız kimlik servisinin açabileceği biçimde şifreli ve imzalı taşınır; belirteç cüzdanda durur, sunucuda kayıt tutulmaz.
• Belirteç, ana kimlik belgesinin iptal listesi girdisine bağlıdır. Kimlik servisi her yenilemede bu girdinin durumunu kendi listesinden okur; belge iptal edilmiş ya da askıdaysa yeni kopya vermez ve belirteci geçersiz sayar.
• Yenileme isteği hangi doğrulayıcıya ne gösterildiğini içermez; kimlik servisinin günlüğüne kişi verisi ve belirteç yazılmaz.

K4 — İptalin etkisi

Ana belge iptal edilince yeni ZK kopyası verilmez; cüzdandaki son kopya en geç 24 saat içinde geçersiz olur. Böylece iptal ZK sunumunda en geç 24 saatte etkili olur (klasik sunumda yayın aralığı kadar, SPEC-CRED-0003 §5.3).

K5 — Doğrulayıcı

Doğrulayıcı, K1 işaretini taşıyan ZK sunumunu "iptal denetimi gerekmeyen kısa ömürlü belge" sayar (status.value = NOT_APPLICABLE, gerekçe kısa ömür); accept_unrevocable_zk yalnız işaret taşımayan ZK sunumu için gerekir. A uygulanana kadar bugünkü kural sürer: işaretsiz ZK sunumu, politika accept_unrevocable_zk: true demedikçe DOĞRULANAMADI'dır.

K6 — AB yolu değişirse

AB ZK için başka bir iptal yöntemi (ör. gizli iptal kanıtı) seçerse ya da kısa ömür eşiğini değiştirirse bu karar yeniden değerlendirilir (seçenek B).

Değişmezler

Kod	Kural
ZC1	ZK sunumu yalnız ZK kopyasıyla yapılır; ZK kopyası en çok 24 saat geçerlidir ve iptal listesi taşımaz.
ZC2	Ana kimlik belgesi iptal edilmiş ya da askıdaysa kimlik servisi yeni ZK kopyası vermez.
ZC3	ZK kopyası yenilemesi kişi alanlarını sunucuda saklamaz; alanlar yalnız kimlik servisinin açabileceği biçimde belirteçte, cüzdanda durur.
ZC4	Doğrulayıcı kısa ömür işaretini taşımayan ZK sunumunu, politika açıkça kabul etmedikçe DOĞRULANAMADI sayar.

Sonuçlar

• ADR-0023 AR4 daralır: kişi alanlarını saklamayan servisler yenileme belirteci vermez; tek istisna ZK kopyası belirtecidir (ZC3).
• ADR-0032 K6 ve ZK4 bu ADR ile uygulanır: "kısa" en çok 24 saattir.
• Şartnameler (uygulamayla birlikte): SPEC-WALLET-0001 (ZK kopyası deposu ve yenileme), SPEC-PROTO-0001 §4.1 (kimlik servisinde ZK kopyası belirteci), SPEC-API-0001 D1 (kısa ömür işareti), kimlik rulebook'u.
• Kod: kimlik servisi (operatör deposu), @tamga-network/wallet-core, @tamga-network/verifier, cüzdan uygulaması. Paket değişikliği bir sonraki minör sürümdedir; yayımlanmamış 0.3.0 paketleri değiştirilmez.
• Tahmini iş: kimlik servisi 3–4 gün, wallet-core 3–4 gün, cüzdan uygulaması 2 gün, doğrulayıcı 1–2 gün, şartname + test + uyum vektörleri 2 gün — toplam yaklaşık 2,5–3 hafta.
• Kalıntı risk: kimlik servisi, yenileme sıklığından cüzdanın etkin olduğunu (günde bir yenileme) öğrenir; hangi doğrulayıcıya ne gösterildiğini öğrenmez. Rastgele gecikme ve kullanıcı ayarı bunu azaltır (ADR-0023 K6 ile aynı denge).

Durum

Accepted — 2026-10-09. Proje yönetimi onayıyla, AB'nin önerdiği yol olması koşuluyla (K6). DECISIONS: D-ZK-2. Uygulama sırada.