Skip to content
SPEC-TRUST-0001ŞartnameYürürlüktesürüm 1.0.018 Kasım 2026

Kısaca ​

Bu belge, Tamga Network'ün güven listelerinin (trust list)Bir ülkenin kök sertifikalarını, belge verenlerini ve kayıtlı relying party'lerini taşıyan imzalı liste. Bugün Tamga'da güven bu listelere dayanır; ortak defter sonra gelir. biçimini anlatır: hangi kurumun hangi belgeyi verebileceği, hangi doğrulayıcının (verifier)Gösterilen belgeyi denetleyen taraf: imza, belge verenin güven listesindeki kaydı, durum ve politika. Relying party diye de anılır. neyi isteyebileceği ve bunların nasıl imzalanıp yayınlandığı. Okuru listeleri okuyan doğrulayıcılar, cüzdanlar ve listeyi işleten operatördür.

Ne zaman okunur

Sade anlatım

Ağın güveni üç dosyada durur. lotl (LOTL (List of Trusted Lists)Ülke güven listelerinin adreslerini, imzacılarını ve tanınma durumlarını gösteren imzalı liste.) listelerin listesidir ve diğer listeleri gösterir; tl-tr gibi ulusal listeler kurumları, doğrulayıcıları ve cüzdan sağlayıcıları (wallet provider)Cüzdanı sunan, cüzdan birimlerini kaydeden ve cüzdan ile anahtar kanıtlarını imzalayan kuruluş. Her cüzdan kendi sağlayıcısını işletir; ağ sağlayıcı işletmez, güven listesinde listeler. sayar; çapa günlüğü (anchors.jsonl) iptal listelerinin (status list)Her belgenin tek bir konumu olduğu sıkıştırılmış, imzalı liste; geçerli, askıda ya da iptal olduğunu söyler. ve şemaların değişikliklerini zaman sırasıyla kaydeder. Her liste imzalıdır, her sürüm bir öncekine bağlıdır ve sürüm numarası hep artar; eski bir sürüm yeniden sunulamaz. Listelerde kişisel veri yoktur. Başka işletmecilerin listeleri de kapsamı sınırlanarak tanınabilir (federasyon (federation)Her ülkenin kendi güven listesini işlettiği ve listelerin listesinde birleştiği model; Tamga dış listeleri de gösterebilir.). En az iki bağımsız operatör katıldığında aynı veriler bir deftere (zincire) taşınır; cüzdan ve doğrulama bundan etkilenmez.


Kapsam ​

Bu şartname ADR-0009 K2'nin normatif uygulamasıdır: zincir kurulana kadar (≥2 bağımsız validator operatörü) güven kayıtlarını taşıyan liste biçimini tanımlar. Zincir kurulunca aynı veriler kontratlara replay edilir (§7); belgeler, cüzdan ve doğrulama hattı değişmez. Kanonik alan adları SPEC-BC-0001 ve ARCH-0003 §2.4 SQL yansımasından alınmıştır. Kişisel veri hiçbir listede yoktur (DP1).


1. İlkeler ​

  1. Her alan bir kontrat kaydına eşlenir (§7); liste = zincirin tek-imzacılı özel hâli.
  2. Kişisel veri yok — yalnızca kurum adı, sertifika parmak izi, statü, tarih, URI, kimlik türetimleri.
  3. Sürüm + hash zinciri — version monoton, previous_version_hash = sha256(<önceki .jws>); silme yok; statü değişiklikleri status_history'ye eklenir.
  4. İmza — her liste JWS compact (.jws; alg: ES256, x5c operatör sertifikası); .json yalnızca insan için. Doğrulayıcı yalnızca .jws kullanır; x5c[0] parmak izini keys/root-fingerprints.json (lotl) veya lotl.national_lists[].signing_keys (tl) ile eşler.
  5. ETSI eşlemesi — statüler Tamga enum'uyla; ETSI TS 119 612 XML görünümü (tl-<cc>.xml) SPEC-ID-0002 §8.1 profiliyle, aynı imzalı listeden ve aynı sürümle üretilir; durum URI'leri Tamga kökünden, nitelikli hizmet iddiası yok (ADR-0066).
  6. Kadans — lotl/tl-<cc>: next_update ≤ 90 gün, değişiklik olmasa da yeniden imza; değişiklik ≤ 24 saatte yayın; anchors.jsonl saatlik (heartbeat dahil).
  7. Tip kimliği — vct URN (ADR-0010); lotl.schemas[] katalog girdisi metadata_url + content_hash verir.
  8. Kategori sinyali — kurum class: PUB | QUALIFIED | EAA (EAA (Electronic Attestation of Attributes)Kişinin bir özniteliğini (diploma, üyelik gibi) doğrulayan belge için eIDAS'taki ad.; ADR-0010 K5).
  9. TDT-first — lotl + her üye devlet için ulusal liste slotu, tam ARF rol seti, operator.on_behalf_of; devir yalnızca operator alanını değiştirir; ca_id/issuer_id/vct sabittir (D-GOV-5).

2. Dosya yerleşimi (https://trust.tamga.network/) ​

lotl.jws · lotl.json          listelerin listesi + NETWORK şemaları + cüzdan sağlayıcıları + kategoriler
tl-tr.jws · tl-tr.json        TR ulusal listesi (root_cas, issuers, relying_parties, national_schemas)
tl-<cc>.jws (RESERVED)        AZ/KZ/KG/UZ (üye), HU/TM (gözlemci) — slot
anchors.jsonl                 çapa günlüğü (satır = JWS)
keys/root-fingerprints.json   LOTL imza sertifikası ve ulusal kök parmak izleri (= tamga.network/trust-anchor);
                              açıklama note alanında
keys/<ad>.cert.pem            yalnız listenin andığı sertifikalar (operatör/kök/kayıt kurumu/wallet-provider/rp; ilan)
wrprc/index.json · wrprc/…    kayıt sertifikaları (ETSI TS 119 475 rc-wrp+jwt) ve dizini (ADR-0026)
status/wrprc/<n>              kayıt sertifikalarının durum listesi (statuslist+jwt, 1 bit, kayıt kurumu anahtarı) ve
wrprc-status.json             indeks ve iptal kaydı (ADR-0068; yalnız kayıt defterinde ayar varken — bugün gerçek ağ ve sandbox)
crl/<makam>.crl               erişim sertifikalarının iptal listesi (RFC 5280 CRL, DER, application/pkix-crl; veren makam
                              imzalar, her yayında ve saatte bir, nextUpdate 24 saat) ve access-crl-state.json (iptal kaydı;
                              ADR-0087; yalnız kayıt defterinde roles.access_ca.crl varken — bugün sandbox). Yayın adresi
                              güven listesi alan adı değil, ayrı CRL alan adı: http(s)://crl.<ağ>/<makam>.crl (ADR-0090)
zk/<circuit_id>.zst           listedeki ZK devre dosyaları (ADR-0032); cüzdan indirir, `zk_circuits[].sha256` ile denetler
lote/<tür>.json · .jws        ETSI TS 119 602 LoTE görünümleri (wallet-providers, wrpac-providers, eaa-providers);
                              yalnız LoTE yayını açıksa (lote.enabled)
tl-<cc>.xml · tl-<cc>.sha2    ETSI TS 119 612 XML görünümü (XAdES-B-B, imzacı keys/tl-xml-signer-1.cert.pem; parmak izi
                              LOTL slotunun xml_signing_keys'inde) ve SHA-256 özeti;
                              yalnız TAMGA_TL119612=1 iken (ADR-0066; bugün sandbox'ta)
archive/<dosya>.v<NNNN>.jws   değişmez sürüm arşivi (replay girdisi; XML'in arşivi archive/tl-<cc>.v<NNNN>.xml)
CHANGELOG.md                  herkese açık değişiklik günlüğü

3. lotl — listelerin listesi ​

AlanTipAnlam / kontrat karşılığı
list_format_versionstringBiçim sürümü; bilinmeyen → doğrulayıcı durur (CMP2)
list_type"lotl"
environment"production" | "sandbox" (isteğe bağlı; yoksa production)Listenin ait olduğu ağ (ADR-0038). Test ağının listesi sandbox taşır; yükleyici beklediği ağla eşleşmeyen listede durur (ADR-0038/SB2)
version, issued_at, next_update, previous_version_hashSürüm/hash zinciri (§1.3, §1.6)
operator{name, status: "provisional", on_behalf_of, trust_framework, transparency_report?}Kurucu vekil. status değerleri provisional ve designated'dır: liste aşamasında yalnız provisional yayımlanır (TL1; yayıncı başka değerle yayın yapmaz). designated, liste işletmeciliği devletin atadığı kuruma devredildiğinde kullanılacak değerdir (ADR-0009 K5; zincirdeki işletmeci kaydı ADR-0074 K3) ve o değerle yayın ayrı bir devir kararıyla açılır; yükleyici değeri bugünden tanır ki devirde listeyi okuyanların güncellenmesi gerekmesin. Değer doğrulama kararına girmez (ADR-0070 uygulama notu 2026-11-12). trust_framework = FW-TF-0001 URL'i (https://arf.tamga.network/trust-framework); transparency_report isteğe bağlı, yayın sayfası açılınca eklenir. name: gerçek ağda "Tamga Network" (ADR-0070/OP1); environment: "sandbox" listesinde ad "(TEST)" ibaresi taşımak zorundadır ve liste "Tamga Network Sandbox (TEST)" adıyla yayımlanır — yayıncı aksi hâlde yayın yapmaz (ADR-0070/OP2, 2026-11-12)
catalogue{url}Type Metadata çözümleme yolu (schemas.tamga.network/v1/catalogue.json)
anchor_signing_keys[]{fingerprint_sha256, cert_ref, status}Çapa günlüğü imzacıları (≥2 kaydırmalı — TL3)
national_lists[]{state_code, status: ACTIVE|RESERVED, membership, list_url, operator, roles{registrar, tlso, pid_provider, access_ca, national_root_ca}, signing_keys[], xml_signing_keys[]?, recognition{mode, recognizes[]}}Governance üye listesi + CrossRecognition. signing_keys yalnız JSON ülke listesinin (tl-<cc>.jws) imzacıları; xml_signing_keys yalnız ETSI TS 119 612 XML görünümünün (tl-<cc>.xml, EKU id-tsl-kp-tslSigning) imzacıları — slot XML yayımlıyorsa bulunur; iki küme ayrıdır, XML imzacısı JSON listesini doğrulamaz (ADR-0066 0.7.4 uygulama notu)
schemas[]{schema_id, vct, metadata_url, content_hash, content_hashes[], layer: NETWORK, governance, status, registered_at, status_history[]}SchemaRegistry (NETWORK); registered_at kalıcıdır (ilk çapa zamanı); content_hashes = geçerli sürüm özetleri (ADR-0010 K4; geliştirme evresinde yalnız güncel özet, ADR-0029), her biri bir kez çapalanır
eaa_categories{urn → açıklama}Kategori namespace'i (ADR-0010 K5)
wallet_providers[]{provider_id, legal_name, wua_signing_keys[], solutions[{solution_id, min_version, status, security_level}], status}WUA güven çapasını (R-7; zincirde NetworkRegistry, ADR-0074 K3). status (kayıt ve solutions[].status) Status kümesindendir: ACTIVE | SUSPENDED | REVOKED | RETIRED | ROLLING_OVER | RESERVED | PROVISIONAL | DEPRECATED. WUA doğrulamasında yalnız ACTIVE kaydın ACTIVE anahtarları kullanılır. RESERVED kayıt yer ayırır (ör. işletmecisi kendi sertifikasını henüz vermemiş cüzdan sağlayıcı, ADR-0042): wua_signing_keys boş olabilir ve WUA doğrulamasında kullanılmaz. security_level cüzdan güvence seviyesidir (SPEC-WALLET-0001 §2.2; W1 desteklenmez (sandbox listesindeki ağın kendi deneme sahneleri için test anahtarı hariç — ADR-0042 K5)). İsteğe bağlı identifiers[] (ADR-0024 biçimi, {scheme, value}): sağlayıcının resmî kimlik numarası. Kayıt aracı (wallet-provider activate) imza sertifikasını ETSI TS 119 412-6 §5 profiline göre denetler: konu alanında organizationIdentifier (2.5.4.97) bu kimlik numarasından türetilen semantik tanımlayıcıyla (VATTR-<VKN> …) aynı olmalı ve qcStatements QcType id-etsi-qct-wal (0.4.0.194126.1.2) taşımalı; kimlik numarası olmayan kayıt etkinleşmez (istisna: sandbox'taki "(TEST)" sertifikalar)
zk_circuits[]{circuit_id, system, version, attributes, sha256, status}Kabul edilen ZK devreleri (ADR-0032 ZK2; zincirde NetworkRegistry, note yazılmaz)
pid_providers[]boş, rezerveBT8 → TL8

4. tl-<cc> — ulusal liste ​

AlanAnlam / kontrat karşılığı
state_code, version, issued_at, next_update, previous_version_hash, operator, environmentNamespace = devlet; imza yalnızca o namespace'in anahtarıyla (N1'in liste aşaması okuması); environment LOTL'dakiyle aynı kuralla denetlenir
root_cas[] {ca_id, legal_name, cert_fingerprint_sha256, cert_pem, service_type, operator, status: ACTIVE|ROLLING_OVER|RETIRED|REVOKED, valid_from/until, successor_ca_id, status_history[]}RootCARegistry (CA1–CA3); ca_id = keccak256(cc ‖ SHA-256(rootDER))
issuers[] {issuer_id, slug, legal_name, category, assurance: I1..I3, class: PUB|QUALIFIED|EAA, assurance_basis, parent_ca_id, cert_fingerprint_sha256, issuer_url, status_list_base, status, valid_from/until, successor_id, status_history[], schema_authorizations[{schema_id, vct, allowed, valid_from, valid_until}], delegate_keys[], authentic_source, test_institution?}IssuerRegistry (I1–I4, R1–R2); issuer_id = keccak256(cc ‖ SHA-256(leafDER)); yetki zaman pencereli (I3). test_institution: true yalnız sandbox listesinde: sandbox'ta kendi kendine açılmış test kurumu (ADR-0041; sertifikası sandbox ara sertifika makamından, belgeleri yaprak + ara zincir taşır); gerçek ağ listesinde bulunmaz. İsteğe bağlı revocation_policy_uri (ADR-0047 K2): kurumun ağın ortak iptal politikasına eklediği koşulların sayfası (https); ortak koşulları daraltamaz; cüzdan kurum sayfasında gösterir
relying_parties[] {rp_id, client_id, dns_name, legal_name, access_cert_fingerprint_sha256, status, registered_at, scopes[{scope_id, service_id?, purpose, purpose_localized?, vct, claims[], format?, mdoc_namespace?, valid_from, valid_until}], status_history[]}RelyingPartyRegistry; client_id = OpenID4VP client identifier x509_hash: (yayıncı erişim sertifikasından hesaplar; ADR-0034), dns_name = kalıcı kayıt kimliği (SAN); scopes[] = ARF kayıt sertifikası muadili (AP6). Kayıt verisi (ADR-0024, 2026-09-29): isteğe bağlı trade_name, identifiers[], postal_address, info_uri, contact (kurumun görev adresi: destek@…, bilgi@… ya da bir https sayfası — kişi adı taşıyan posta kutusu değil; liste herkese açık ve kalıcıdır, kişisel veri taşımaz), service_description, is_public_sector_body, entitlements[], supervisory_authority, uses_intermediaries[] / served_relying_parties[], scopes[].privacy_policy_uri; issuers[] aynı kimlik/iletişim alanlarını ve sınıftan türetilen entitlements'ı taşır. Yayıncı 2026-09-30 ve sonrasında kaydedilen katılımcıda eksik zorunlu alanla yayın yapmaz. Kayıt sertifikaları (ADR-0026): yayıncı her geçerli kullanım ve her belge veren için wrprc/ altında ETSI TS 119 475 rc-wrp+jwt üretir (dizin wrprc/index.json; kayıt kurumu anahtarı LOTL national_lists[].roles.registrar.signing_keys); sub = identifiers[]'dan semantik tanımlayıcı (VATTR-, NTRTR-). Kullanımın isteğe bağlı service_idsi (ADR-0046, ARF RPRC_17a) kayıt sertifikasına service_id olarak girer; yoksa scope_id. İsteğe bağlı format (dc+sd-jwt varsayılan · mso_mdoc · mso_mdoc_zk) ve mdoc biçiminde zorunlu mdoc_namespace: kayıt sertifikasının credentials öğesi kullanımın sunum biçimiyle yazılır (SD-JWT VC: vct_values + [alan]; mdoc: doctype_value + [ad alanı, öğe], öğe adı CIR 2026/1731 Tablo 6) — AB cüzdanı isteği biçim, tür ve yol ile karşılaştırır (ETSI TS 119 475 Ek B.2.9, ARF RPRC_21); doğrulayıcı da kullanımı aynı biçimle seçer. Kapı grupları (ADR-0012 K5, ADR-0069): isteğe bağlı terminal_groups[{group_id, institution_id, label?, allowed_policies[], cert_fingerprints[]?, offline_allowed?, valid_from, valid_until?}] — group_id bütün listede tek; etkin grupta institution_id (aynı listedeki belge verenin slug'ı ya da doğrulayıcının dns_name'i) ve en az bir allowed_policies (kapı politikası policy_id) zorunlu; yayıncı denetler (TG1). Doğrulayıcı grubun kurumunu buradan okur (TrustSource.terminalGroup); cert_fingerprints sertifikalı kapı içindir (hazırlık).
national_schemas[]SchemaRegistry (NATIONAL)

Statü sözlüğü: ACTIVE | SUSPENDED | REVOKED | RETIRED (+ kök: ROLLING_OVER). Geçmiş silinmez; doğrulama status_history'ye belgenin iat'ı ile bakar (D-BC-3, SPEC-BC-0001/I2–I3). REVOKED kurumun listesini halefi (successor_id) yayınlayabilir (I4). Operatör aracı: trust-publisher status <slug> <STATUS> --reason r (REVOKED --invalidates-from <tarih>: o andan sonra verilmiş belgeler düşer; valid_from = kurumun bütün belgeleri), doğrulayıcı için rp-status <dns_name> <STATUS>, tek kullanım ya da kapı grubu için end-use <dns_name> <id> (bitiş tarihi). Kullanımın ve kapı grubunun başlangıcı değişmez; bitişi yalnız açık dönemin kapatılması yönünde değişir ve yeni bitiş, satırın başlangıcından ya da önceki imzalı listenin yayın anından önce olamaz (önceki listenin "açık" dediği dönem geriye dönük kapatılamaz). Dönemin açık olup olmadığı da önceki imzalı listenin yayın anına göre belirlenir. Yayıncı bunu denetler: önceki yayımlanmış sürümdeki bir belge veren, doğrulayıcı ya da kapı grubu yeni listede yoksa yayın durur. Tek istisna kayıt defterinde açıkça yazılmış, sayıları birebir tutan onaylı bir çıkarma kaydıdır (removals.json; yalnız liste, tarih, çıkarmadan önceki imzalı sürümün numarası, sayılar ve kısa gerekçe — ad ya da kimlik taşımaz; kayıt yalnız o sürümden sonraki yayında geçer, başka bir yayında yeniden kullanılamaz); o zaman yayın yapılır ve herkese açık değişiklik günlüğüne adsız bir satır yazılır, eski liste sürümleri arşivde kalır. Bu yolun sınırı ADR-0081 ile bağlayıcıdır (RR1–RR4): yalnız kurum katılımından önce sınama amacıyla konmuş, hiçbir gerçek kişiye belge vermemiş ve hiçbir gerçek sunum almamış kayıt çıkarılabilir; ilk katılımcı kurum gerçek ağın listesine girince yol kapanır ve sınama yalnız sandbox'ta yapılır. Bugüne dek bir kez kullanıldı (2026-11-11): pilot öncesi sınama döneminden kalan, zaten REVOKED olan sınama kayıtları gerçek ağın listesinden çıkarıldı. Gerçek bir kurumun kaydı için bu yol kullanılmaz. Kayıt listeden çıkarılmaz (TL2); geri çekilen kurum ETSI XML görünümünde kendi Tamga durum URI'siyle (…/tl/Svcstatus/revoked vb., SPEC-ID-0002 §8.1) kalır ve LoTE'ye girmez.


5. anchors.jsonl — çapa günlüğü ​

Uygulandı (2026-11-04), ADR-0074 K4: kayıt sertifikası durum listesi ve liste görünümleri için iki yeni satır türü (registration_status, list_view). Yükleyici bu türleri tanır; bilinmeyen tür yine DURDURUR. Bu yüzden yayıncı satırları yalnız zincir projeksiyonu açıkken (TAMGA_CHAIN_ENABLED=1; üretimde kapalı) yazar. Zincir açma koşulu (2026-11-05): bu türleri tanıyan en düşük yükleyici sürümü @tamga-network/trust 0.8.1'dir; yeni satır türleri ancak listeyi okuyan tüketiciler (doğrulayıcılar, cüzdanlar, belge veren servisleri) en az bu sürüme geçince yazılır — bayrak bundan önce açılmaz. status_list satırındaki bits/size ikisi birlikte gelir, size × bits 8'in katıdır ve size ≤ 2^32 − 1'dir (zincirdeki uint32); list_view için monotonluk anahtarı (file, source_file) çiftidir; kontrol noktasındaki list_views[] satırla aynı biçim kuralına uyar.

Her satır bağımsız JWS; payload {seq, previous_hash, ts, kind, …}:

kindAlanlarKontrat karşılığı
status_listlist_id, issuer_id, list_uri, content_hash, list_version, published_at, isteğe bağlı bits, sizeStatusListRegistry.publishList (S1/S4 liste aşaması okuması, L1); ilk satır registerList(…, size, bits)
schemaschema_id, vct, content_hashSchemaRegistry contentHash (D8: CDN yayınından sonra)
heartbeat—Saatlik kadans (S5 mantığı operatör tarafında)
checkpointarchive: { file, sha256, seq_from, seq_to, lines }, state: { status_lists[], schemas[], registration_status[]?, list_views[]? }Arşiv kontrol noktası (TL12); state = arşive giden satırların ürettiği son durum
registration_statuslist_uri, content_hash, list_version, published_atKayıt sertifikası durum listesi (ADR-0068) her yayımlandığında; liste çapası kaydında anchorList, anahtar keccak256("tamga:registration-status:<ortam>:<ad>") (<ad> = adresin /status/'tan sonrası), sürüm = list_version
list_viewfile, format, source_file, source_version, content_hashListe görünümü (ADR-0066: tl-<cc>.xml, lote/<tür>.jws) her üretildiğinde; anchorList, anahtar keccak256("tamga:trust-list-view:<ortam>:<dosya>"), sürüm = kaynak listenin sürümü

Kurallar: saatte ≥1 satır; list_version kurum başına monoton (L1/S3); content_hash doğrulayıcı D5'te Status List Token hash'iyle karşılaştırılır; satır silinmez; günlük herkese açık; list_uri opak (S8). Yeni satır türlerinde (PJ5) content_hash dosyanın SHA-256'sıdır (sha256:<hex>; XML'de .sha2 ile aynı); registration_status'un list_version'ı liste başına, list_view'un source_version'ı dosya başına yalnız artar (yükleyici geri gideni reddeder). Bu satırlar doğrulama kararına girmez; görünüm kaynakla çelişirse kaynak (JSON liste) geçerlidir. Kontrol noktasının state'i bunların son hâlini de taşır (eski kontrol noktalarında alan yoktur).

status_list satırında bit sayısı ve boyut (2026-11-05). İsteğe bağlı bits (Token Status List kümesi: 1, 2, 4, 8) ve size (indeks kapasitesi = açılmış lst bayt × 8 / bits) belirteçten okunur: yayıncının anchor --token <dosya> komutu belirteci açar, özetinin content_hash'le ve sub'ının list_uri'yle aynı olduğunu denetler ve iki alanı satıra yazar. Zincirdeki liste kaydı (StatusListRegistry.registerList) bu iki değeri ister; yeniden oynatma onları önce satırdan, yoksa (eski satırlar) listenin adresindeki belirteçten okur; ikisi de yoksa gerçek ağa yazım reddedilir. Alanlar doğrulama kararına girmez; kontrol noktasının state.status_lists[]'i de taşır. Eski yükleyiciler bilinmeyen alanı yok sayar (satır türü değişmedi).

Arşivleme ve kontrol noktası (TL12). Günlük büyüdükçe yükleme süresi satır sayısıyla doğrusal artar (her satır bir JWS doğrulaması). Operatör, günlük bir eşiği aşınca (varsayılan 500 satır) mevcut satırların hepsini archive/anchors-<from>-<to>.jsonl dosyasına taşır (aynı adla farklı içerikte bir arşiv zaten varsa — ör. sandbox sıfırlamasından sonra seq yeniden 0'dan başladıysa — ada zaman eki konur: anchors-<from>-<to>-<epoch_ms>.jsonl; eski arşiv ezilmez) ve yeni günlüğün ilk satırı olarak imzalı bir checkpoint yazar: seq = seq_to + 1, previous_hash = sha256(arşivdeki son satır), archive.sha256 = sha256(arşiv dosyası) ve state — arşive giden satırların ürettiği son durum (liste başına en yüksek list_version'lı status çapası + şema çapaları). Sonraki çapa normal biçimde kontrol noktasına bağlanır; zincir kesintisizdir, hiçbir satır silinmez (TL2). Yükleyici: ilk satır checkpoint ise imzasını doğrular (çapa imza anahtarı), seq'in seq_to + 1 olduğunu denetler, state'i depoya uygular (yoksa reddeder) ve zinciri oradan sürdürür; checkpoint TrustSource'a kayıt üretmez. Ortada görülen checkpoint sıradan bir satırdır (tam geçmiş yüklemesinde). Tam geçmiş (TL10 replay, trust:verify --full): kontrol noktaları geriye izlenir, her arşivin hash'i doğrulanır, zincir seq 0'dan yüklenir. Yükleme maliyeti böylece güncel dilimle sınırlı kalır; arşivler herkese açık kalır.


6. Yükleyici ve TrustSource (doğrulayıcı tarafı) ​

@tamga-network/trust loadTrustSet sırası: lotl.jws imzası (kök parmak izleri) → tl-<cc>.jws imzaları (signing_keys) → biçim (list_format_version) → hash zinciri → next_update → anchors.jsonl zinciri → bellek-içi yansıma (ARCH-0003 §2.4 tabloları). İmza ve biçimden sonra environment beklenen ağla karşılaştırılır (varsayılan production); test ağına bağlanan cüzdan ve doğrulayıcı sandbox bekler ve yalnız test ağının köküne sabitlenir (ADR-0038). Sonra ListTrustSource SPEC-BC-0001 §11.2 okuma setini sunar: isCredentialAcceptable(issuerId, iat), isCredentialSchemaAcceptable(issuerId, schemaId, iat), isRecognizedBy, schemaContentHash, statusAnchor, relyingParty, relyingPartyByDnsName, issuer, schema, isWalletProviderKey, freshness(). Üç değerli cevap: YES | NO | UNKNOWN; UNKNOWN → INDETERMINATE (CMP4). Servisler listeyi periyodik yeniden yükler (belge veren servisi TAMGA_TRUST_RELOAD_SEC, doğrulayıcı TAMGA_VERIFY_TRUST_RELOAD_SEC).

Aynı dns_name birden çok ülke listesinde (ADR-0075; 2026-11-05). relyingPartyByDnsName (ve kapı grubu cevapları) kaydı şu kuralla seçer; sonuç listelerin yükleme sırasından bağımsızdır:

  1. İptal edilmemiş kayıt (REVOKED ya da RETIRED olmayan; SUSPENDED iptal edilmemiş sayılır) yoksa: durumu en son değişen kayıt döner (belirsiz değil).
  2. İptal edilmemiş tek kayıt varsa: yalnız öteki bütün kayıtların son REVOKED girdisi reassigned_to alanıyla bu kaydın ülkesini gösteriyorsa o kayıt alınır. Devir yalnız reassigned_to ile tanınır; gerekçe metni (reason) okunmaz.
  3. Aksi hâlde (iptal edilmemiş iki kayıt, devir kaydı olmayan ya da başka ülkeyi gösteren iptal) ad belirsizdir: null, kapı grupları etkin değil (kapalı güvenli). Başka ülkede iptal sonrası yeniden kayıt (RO2) ağ düzeyinde kayıt gelene kadar bu yüzden belirsiz kalır.

7. Kontrat eşlemesi ve zincire geçiş ​

Kabul edildi, uygulama sürüyor (2026-11-04): ADR-0073 ve ADR-0074 yeniden oynatmayı ve eşlemeyi genişletir (göç kipi, sert iptal, şema sürüm özetleri, doğrulayıcı kimliği, ağ düzeyi kayıtlar); kontrat tarafı SPEC-BC-0001 sürüm notlarında, bu bölüm trust:chain-replay ile güncellenir.

Liste alanıKontrat çağrısı
root_cas[]RootCARegistry.registerRootCA / rollover / retire / revoke
issuers[]IssuerRegistry.registerIssuer / suspend / revoke(revokedAt) / setSuccessor
issuers[].schema_authorizations[]IssuerRegistry.setSchemaAuthorization(issuerId, schemaId, from, until)
lotl.schemas[]Governance önerisi → SchemaRegistry.registerSchema(vct, contentHash, NETWORK)
relying_parties[]RelyingPartyRegistry.register / setScope; askı, dönüş, iptal listedeki anla (suspendRelyingPartyAt, reinstateRelyingPartyAt, revokeRelyingPartyAt). Ülkeler arası devir (ADR-0075): eski ülke listesindeki kayıt REVOKED olur; geçmiş girdisi yapılı devir kaydı reassigned_to: "<CC>" ve gerekçe (reassignment to <CC> (approval <onay>)) taşır (rp-status <dns_name> REVOKED --reassigned-to <CC> --approval <onay>). Yükleyici yeni ülkedeki kaydı yalnız bu alanla alır; devir kaydı yoksa ad belirsizdir (null; §6)
anchors kind=status_listStatusListRegistry.registerList(issuerId, uri, size, bits) (ilk satır) + publishList(listId, hash, version, published_at)
anchors kind=schemaSchemaRegistry contentHash
lotl / tl-<cc> sürümü (bütün dosya) · anchors.jsonl son satırıListe çapası kaydı — anchorList(listKey, version, sha256(jws), previousHash, issuedAt) · anchorLogHead(logKey, seq, sha256(satır), ts); yalnız özet, içerik yok (ADR-0051; SPEC-BC-0001 §15). Zincir projeksiyondur: çelişkide imzalı liste geçerlidir, zincir cevabı doğrulama için gerekli değildir. Bayrak TAMGA_CHAIN_ENABLED, üretimde kapalı
wallet_providers[], zk_circuits[], external_lists[], eaa_categories, imzacılar, operator, national_lists[] slotları ve rolleri, catalogueNetworkRegistry ağ düzeyi kayıtları (ADR-0074 K3; SPEC-BC-0001 §16.5); listeden kalkan kayıt RETIRED

Geçiş: archive/ sürümleri sırayla kontrat çağrılarına replay edilir; TrustSource(list) ile TrustSource(chain)conformance/vectors/trust sorgularına aynı cevabı vermeden geçiş tamamlanmış sayılmaz (TL10; ADR-0009 K7). Devir: yalnızca operator alanı değişir.


8. Değişmezler ​

#Değişmez
TL1Her listede operator.status vardır ve liste aşaması boyunca "provisional"dır; on_behalf_of boş bırakılmaz.
TL2Liste ve çapa günlüğü sürümleri monoton artar; her sürüm bir öncekinin hash'ini taşır; hiçbir satır/kayıt silinmez (statü değişikliği status_history'ye eklenir). Tek istisna, ilk katılımcı kurum listeye girmeden önce çıkarılan sınama kayıtlarıdır (ADR-0081).
TL3Liste ve çapa imzası ≥2 kaydırmalı sertifikayla yapılır; rotasyon ≥30 gün önce duyurulur; yeni anahtar eskisiyle imzalanır. (Demo sapması S-6 beyanlı.)
TL4TrustSource dışında hiçbir bileşen liste dosyalarını yorumlamaz.
TL5next_update geçmiş veya erişilemeyen liste ile doğrulama INDETERMINATE üretir; asla ACCEPTED, asla REJECTED.
TL6Bilinmeyen list_format_version gören yükleyici durur ve alarm verir; kabul etmez.
TL7Ulusal listeyi yalnızca o namespace'in imza anahtarı imzalar; operatör vekâleti operator.on_behalf_of ile beyan edilir.
TL8Tamga PID vermez; pid_providers[] liste aşaması boyunca boştur. Tamga'nın geçici kimlik attestation'ı (ADR-0011) bir issuers[] kaydıdır (category: IDENTITY, class: EAA, assurance: I2; ADR-0022) ve devlet PID sağlayıcısı atanınca successor_id ile süpersede edilir.
TL9Şema registered_at ve status_history.since kalıcıdır; yeniden derleme bunları değiştiremez (ilk çapa zamanı).
TL10Zincire geçiş, liste arşivinin replay'i ve eşdeğerlik testi geçmeden tamamlanmış sayılmaz.
TL11Hiçbir liste, çapa günlüğü veya değişiklik günlüğü kişisel veri, belge veya belge hash'i içermez.
TL12Çapa günlüğü yalnızca imzalı checkpoint ile arşivlenir: arşivlenen satırlar archive/ altında kalır (silinmez), kontrol noktası previous_hash ile arşivin son satırına, archive.sha256 ile arşiv dosyasına bağlanır ve arşive giden satırların ürettiği son durumu (state) taşır; yükleyici ilk satırdaki kontrol noktasının imzasını, seq = seq_to + 1 koşulunu ve state'in varlığını doğrulamadan zinciri sürdürmez; arşivleme bir listenin ya da şemanın bilinirliğini asla düşürmez; tam geçmiş her zaman arşivlerden yeniden kurulabilir (TL10).

Güvenlik ve Mahremiyet Notları ​

  • Bilinen zayıflama (ADR-0009 K3): çapa tek operatör imzasına dayanır; operatör + kurum birlikte hareket ederse çift-konuşma mümkündür — herkese açık günlük, CHANGELOG, üç aylık şeffaflık raporu (G8) ve bağımsız denetim caydırır. Pilot sınırlar bildirimi madde 5–6.
  • list_uri opak; status_anchors kurumu/kohortu kodlamaz (S8). IP loglanmaz (G2).

Açık Konular ​

  1. wallet_providers[] zincir karşılığı (ADR adayı).
  2. ETSI 119 612 XML/XAdES projeksiyon üreteci — KAPANDI (2026-10-29, ADR-0066): üretici apps/trust-publisher içinde, sandbox'ta yayında; gerçek ağda vakıf, posta adresleri ve imzacıyla açılır.
  3. ≥2 kaydırmalı sertifika (S-6) ve KMS'te imza anahtarı — pilot öncesi.

İlgili Dokümanlar ​

ADR-0009 · ADR-0010 · SPEC-BC-0001 · SPEC-ID-0002 · SPEC-CRED-0003 · SPEC-SCHEMA-0001 · ARCH-0003 · FW-ARF-0001 · FW-RB-0001

Durum ​

Yürürlükte — sürüm 1.0.0 (2026-10-02).

Sürüm notu (2026-11-05): §5 zincir açma koşulu (en düşük yükleyici @tamga-network/trust 0.8.1; yeni satır türleri tüketiciler güncellenince), bits/size biçim kuralı ve list_view monotonluk anahtarı; §6 aynı dns_name'in birden çok ülke listesinde seçim kuralı ve okuma setinde relyingPartyByDnsName; §7 devrin yapılı kaydı (reassigned_to). Davranış @tamga-network/trust 0.8.1 ile; ADR-0075 karar içeriği değişmedi.

Sürüm notu (2026-11-11; uygulama notları — kural içeriği değişmedi). @tamga-network/trust ve liste yayıncısı 0.8.3:

  • §1.4, TL9 — önceki sürüm imzalı dosyadan. Yayıncı sıradaki sürüm numarasını, önceki sürüm özetini ve şemaların kalıcı registered_at / status_history değerlerini önceki yayının imzalı .jws dosyasından, imzasını kaynağın andığı liste imzacılarına karşı doğrulayarak okur. İmzasız .json kopya okunmaz; imzası doğrulanamayan önceki listeyle yayın durur.
  • TL1. Yayıncı liste işletmecisinde (lotl, tl-<cc> ve LOTL ülke slotları) status: "provisional" ve dolu on_behalf_of ister. Yükleyici şeması designated değerini tanımayı sürdürür; o değerle yayın devir kararından sonra açılır.
  • TL2. Kayıt silme denetimi kök CA'yı, şemayı (ülke listesi ve LOTL) ve listede kalan kayıtlardaki kullanım, şema yetkisi ve status_history satırlarını da sayar; onaylı çıkarma kaydı bunları isteğe bağlı sayılarla taşır (root_cas, schemas, scopes, schema_authorizations, status_history; yazılmamışsa 0). İkinci inceleme (2026-11-12): çıkarma kaydı tek bir sürüm geçişine bağlıdır (previous_version: çıkarmadan önceki imzalı sürümün numarası, zorunlu; previous_version_hash: o sürümün .jws özeti, isteğe bağlı) ve başka geçişte geçmez. Geçmiş satırları içerikleriyle korunur: status_history satırı aynen kalmalıdır (ör. invalidates_from'u değiştirilen satır silinmiş sayılır); şema yetkisi satırında tek serbest değişiklik açık dönemin kapatılmasıdır (valid_until yok → tarih). Sayılanlara belge verenin delegate_keys satırı ve LOTL'daki national_lists, wallet_providers, external_lists kayıtları eklendi (aynı adlı isteğe bağlı sayılar): iptal listesi anahtarı yenilenirken eski anahtar listeden atılmaz, bitiş tarihiyle (valid_to) kalır. Listede kalan kullanım (scopes) ve kapı grubu (terminal_groups) satırının geçerlilik alanları da korunur: valid_from değişmez; valid_until yalnız açık dönemin kapatılması yönünde değişir (bitişi olmayan ya da bitişi henüz gelmemiş satıra daha erken bir bitiş). Kapanmış dönem değiştirilmez, hiçbir bitiş ileri alınmaz ya da kaldırılmaz: yeni dönem yeni kimlikle yeni satırdır. Böyle değişmiş satır silinmiş sayılır; amaç metni gibi açıklayıcı alanlar düzenlenebilir. Yükleyici, sürüm birden fazla atladığında aradaki özetleri doğrulayamaz; yalnız "atlayan sürüm öncülü olarak son görüleni gösteriyor" çelişkisini reddeder (tam denetim arşivle).
  • TL11. Yayıncı kaynakta her kayıt türü için bilinen alanların izin listesini uygular: bilinmeyen ya da hesaplanan alan (client_id, rp_id, issuer_id, ca_id, parmak izleri — ADR-0034 CI3) yayını durdurur, sessizce atılmaz. contact biçimi denetlenir (support_uri https adresi, email e-posta adresi, phone uluslararası biçim); adresin bir kişiye ait olup olmadığı makinece denetlenemez. Durum komutlarının --reason metni (listeye ve değişiklik günlüğüne girer) herkese açık metin süzgecinden geçer: e-posta, uzun rakam dizisi, bağlantı ve kişi adı gibi görünen ifade reddedilir.
  • §4 — dns_name biçimi. Küçük harfli etiketler, noktayla ayrılmış; sonda nokta yok. Aynı listede iki kayıtta görünen ad belirsizdir (ADR-0075 uygulama notu).
  • §6 — dizin yükleyicisinin çapa tazeliği. loadTrustSourceFromDir çapa günlüğü tazelik sınırını verilmezse 365 gün alır (çekirdek yükleyicide 2 saat): bu yol saatlik heartbeat'in çalışmadığı geliştirme ve test klasörleriyle de kullanılır. Bu varsayılanla çapa günlüğünün durması tazeliği bozmaz (tazelik yalnız listelerin next_update'inden gelir); çapa günlüğünün tazeliğini de koşul yapmak isteyen servis sınırı (anchorMaxAgeMs, ör. 2 saat) kendisi verir. Referans doğrulayıcı (Tamga Verify, 2026-11-12) yayın adresi HTTPS iken sınırı verir: varsayılan 3 saat, TAMGA_VERIFY_ANCHOR_MAX_AGE_SEC ile ayarlanır; son çapa bundan eskiyse kaynak bayattır ve sonuç INDETERMINATE olur (RED değil). Yerel geliştirmede (http) ayar verilmezse 365 günlük varsayılan geçerlidir. Dış listeler: ADR-0036 uygulama notu.
  • Kayıt komutları. registry.lock altında çalışır (kilit tutulurken tazelenir); liste doğrulaması imzalı liste yazılmadan başarısız olursa kaynak dosya eski hâline döner ve değişiklik günlüğüne satır yazılmaz. Geçici işletmeci değeri yoksa gerçek ağda yayın durur (ADR-0070 uygulama notu).

Sürüm notu (2026-11-12; proje yönetimi onayıyla). TL2'nin sınama kayıtları istisnası ADR-0081 ile karara bağlandı (§4, TL2 satırı); yayıncı davranışı değişmedi. §3 operator satırı designated değerinin anlamını ve bugün neden yayımlanmadığını yazar (ADR-0070 uygulama notu); yükleyici ve yayıncı davranışı değişmedi.

Sürüm notu (2026-11-15; proje yönetimi onayıyla) — ADR-0087. §2'ye erişim sertifikalarının iptal listesi eklendi: crl/<makam>.crl (RFC 5280 v2 CRL; AKI, CRLNumber, girdi başına reasonCode) ve access-crl-state.json. Ayar kayıt defterinde national_lists[].roles.access_ca.crl (issuers[{ca, uri}]; LOTL'e yazılmaz, TL11 izin listesinde). Doğrulayıcının kaydı askıya alınınca ya da iptal edilince erişim sertifikası aynı yayında privilegeWithdrawn, kayıt sona erince cessationOfOperation, sertifika kayıttan kalkınca superseded ile CRL'e girer; certificateHold yoktur. Etkin kayıt iptal edilmiş bir erişim sertifikasını gösteriyorsa liste imzalanmadan yayın durur (AR3). Makamın anahtarı yayıncıdaysa CRL her yayında ve saatlik heartbeat'te imzalanır; çevrim dışı makamın (kök) CRL'i makamın bilgisayarında imzalanır, yayıncı denetleyip yayımlar. Kayıt sertifikalarının durum listesi (§2 status/wrprc/<n>, ADR-0068) değişmedi; CRL'e kayıt sertifikası girmez.

Sürüm notu (2026-11-18; proje yönetimi onayıyla) — ADR-0090. CRL'in yayın adresi güven listesi alan adından ayrı bir alan adına taşındı: crl.tamga.network (sandbox crl.sandbox.tamga.network), yol /<makam>.crl; aynı dosya http ve https üzerinden yönlendirmesiz sunulur, güven listesi alan adındaki /crl/ yolu kapandı. Dosya yayın klasöründe yine crl/<makam>.crl. Ayardaki uri CRL'in http adresidir; sertifikadaki dağıtım noktası tek nokta, iki ad taşır (önce http, sonra aynı yolun https adresi; EN 319 412-2 GEN-4.3.11-4).