Güven listeleri ve ağ

Bu rehber, Tamga'nın güven listelerini (trust list) kendi uygulamasında okuyan geliştiriciler ve ileride ağ düğümü çalıştıracak operatörler içindir.

Ne zaman okunur: doğrulayıcı (verifier), cüzdan ya da belge veren (issuer) servisi yazarken "bu kurum kim, bu belgeyi vermeye yetkili mi?" sorusunu cevaplamanız gerektiğinde. Kısa anlatım: Güven listeleri ve federasyon.

Nasıl çalışır?

Tamga'da üç sorunun cevabı güven çapasındadır (trust anchor): bu kurum kim, bu belgeyi vermeye yetkili mi, bu doğrulayıcı ne isteyebilir?

Bugün çapa, Tamga operatörünün imzaladığı ve herkesin indirebildiği imzalı güven listeleridir.
İleride, en az iki bağımsız validator operatörü katıldığında aynı kayıtlar izinli bir Besu/QBFT defterine taşınır (ADR-0009).

Uygulamanız iki durumda da aynı arayüzü kullanır: TrustSource. Geçiş günü kodunuz değişmez.

1. Güven listesini okumak

import { fetchListTrustSource, verifyJws } from "@tamga-network/trust";

const { source } = await fetchListTrustSource(
  "https://trust.tamga.network",
  async (url) => {
    const r = await fetch(url);
    return { status: r.status, text: () => r.text() };
  },
  { rootFingerprints: PINNED_ROOTS, verifyJws }, // kök parmak izleri yapılandırmanızda sabit
);

source.issuers();                                // kayıtlı kurumlar
source.relyingPartyByDnsName("example.com"); // bir doğrulayıcının kaydı (kalıcı alan adıyla) ve istenebilecek alanlar
source.relyingParty("x509_hash:…"); // aynı kayıt, isteğin client_id'siyle
source.isCredentialAcceptable(issuerId, iat);    // "YES" | "NO" | "UNKNOWN" — belgenin verildiği tarihe göre

Çalışan örnek: GUIDE-0004 §4 (examples/04-check-institution). React Native ya da tarayıcı için @tamga-network/trust/core kullanın (Node API'si yok, imza doğrulayıcı dışarıdan verilir — ADR-0015).

Doğrulayıcı kaydının kalıcı kimliği alan adıdır (dns_name); istemci kimliği sertifikadan hesaplanan x509_hash değeridir (ADR-0034). Bu yüzden iki okuma yolu vardır: relyingPartyByDnsName() ve relyingParty().

2. Kök sabitleme ve tazelik

Kökü sabitleyin. rootFingerprints değerini tamga.network/trust-anchor'dan bir kez alıp yapılandırmanıza yazın. Listeyi indirdiğiniz adrese güvenmek yetmez; imza, sabitlediğiniz köke zincirlenmelidir.
Tazelik. Liste next_update tarihini geçtiyse ya da indirilemiyorsa cevaplar UNKNOWN olur ve doğrulama INDETERMINATE döner — asla ACCEPTED, asla REJECTED.
Bilinmeyen biçim sürümü. Durun ve alarm verin; kabul etmeyin.
Önbellek. Listeleri ve iptal listelerini (status list) önceden çekin; doğrulama anında ağa gitmeyin.

3. Yayınlanan dosyalar

Dosya	Ne
`lotl.jws`	List of Trusted Lists: ülke listeleri, belge türleri, cüzdan sağlayıcıları, operatör
`tl-tr.jws`	Türkiye listesi: kök sertifikalar, belge verenler (yetkileriyle), doğrulayıcılar (kapsamlarıyla)
`anchors.jsonl`	saatlik imzalı [[t:anchor-log
`keys/root-fingerprints.json`	kök parmak izleri (aynısı `tamga.network/trust-anchor` sayfasında)
`CHANGELOG.md`	kim, ne zaman, ne değişti

Biçim: SPEC-TRUST-0001. Listeler sürümlüdür ve bir öncekinin özetini taşır; satır silinmez; en geç 90 günde yeniden imzalanır.

4. Kayıt

Belge verenler ve doğrulayıcılar listeye kayıt kurumu tarafından eklenir (bugün Tamga, geçici olarak); değişiklikler en geç 24 saatte yayındadır. Başvuru dosyası, sertifika isteği ve zorunlu kayıt verileri ayrı rehberlerdedir:

Belge veren olarak: GUIDE-0007
Doğrulayıcı olarak: GUIDE-0008

TrustSource her kaydın durum geçmişini taşır; bitirilen bir yetkinin kaydı silinmez, böylece önceden verilmiş belgeler doğru doğrulanır.

5. Derinlik: zincir aşaması

Henüz açık değil

Zincir, en az iki bağımsız validator operatörünün yazılı kabulüyle açılır (ADR-0009 K4). Bu bölüm o gün için yapılandırmayı ve uygulamanıza etkisini anlatır; bugün geliştirme yapılandırmasıdır.

Uygulamanız için hiçbir şey değişmez. TrustSource'un zincir uygulaması aynı sorulara aynı cevabı verir; bu, uyum vektörleriyle (conformance/) test edilir. Kurum kimlikleri (issuer_id, ca_id) ve belge türleri (vct) değişmez. Yapılandırmanıza yeni bir kaynak adresi ve kontrat adresleri eklenir.

Ağ. Hyperledger Besu, QBFT uzlaşması, izinli ağ (yalnızca izinli düğümler bağlanır). Zincire kişisel veri, belge ya da belge özeti yazılmaz; zincir yalnızca güven kayıtlarını taşır. İptal listeleri zincir dışında kalır (ADR-0008).

Kontratlar (contracts/, Solidity + Foundry):

Kontrat	Ne tutar
`Governance`	üyelik ve oylama (devletler, 2/3)
`RootCARegistry`	ulusal kök sertifikalar
`IssuerRegistry`	kurumlar, durum geçmişi, belge türü yetkileri
`RelyingPartyRegistry`	doğrulayıcılar ve kapsamları
`SchemaRegistry`	belge türleri ve içerik özetleri
`StatusListRegistry`	iptal listesi yayınlarının çapaları (bitler değil)
`CrossRecognition`	ülkeler arası tanıma
`TrustQueries`	tek okuma yüzeyi (TrustSource'un zincir tarafı)

cd contracts && forge build && forge test   # Foundry gerekir

Düğüm ve validator operatörleri için:

Rol	Ne yapar	Şart
Validator	blok önerir ve imzalar	bağımsız kurum, yazılı kabul, anahtar HSM'de
Tam düğüm	zinciri doğrular, okur; imzalamaz	izin listesinde kayıt

Kurulum adımları (genesis, QBFT ayarları, izin listesi, düğüm tanımları) ARCH-0002'de; ağ topolojisi ve faz modeli ARCH-0001'de. Geçişte liste arşivi kontrat çağrılarına yeniden oynatılır; iki uygulama aynı uyum vektörlerini geçmeden geçiş tamamlanmış sayılmaz.

Kurallar

Kod	Ne der
Tek güven arayüzü	güven verisi yalnızca `TrustSource` üzerinden okunur; liste dosyaları elle yorumlanmaz
Bayat liste	liste bayatsa ya da indirilemiyorsa cevap `UNKNOWN`, sonuç `INDETERMINATE`
ARCH-0003 CMP2	bilinmeyen biçim sürümünde dur ve alarm ver
SPEC-BC-0001 DP1	hiçbir kontrat kişisel veri, belge içeriği ya da belge özeti saklamaz

İlgili

Biçim: SPEC-TRUST-0001 · Zincir veri şeması: SPEC-BC-0001 · Kurum kimliği: SPEC-ID-0002
Kurallar: Tamga ARF — Mimari §3 ve §8

Güven listeleri ve ağ ​

Nasıl çalışır? ​

1. Güven listesini okumak ​

2. Kök sabitleme ve tazelik ​

3. Yayınlanan dosyalar ​

4. Kayıt ​

5. Derinlik: zincir aşaması ​

Kurallar ​

İlgili ​