Ulusal güven listesi yayınlamak

Bu rehber, kendi ülkesinin güven listesini (trust list) işletecek kamu kurumları (liste işletmecisi, TLSO (Trusted List Scheme Operator)) ve onların teknik ekipleri içindir.

Ne zaman okunur:

Bir ülke Tamga Network'e katılırken ya da Tamga'nın vekâleten işlettiği listeyi devralırken.
Ülkeniz listesini zaten ETSI biçiminde yayınlıyorsa ve Tamga cüzdan ve doğrulayıcılarının onu tanımasını istiyorsanız.
Önce: Güven listeleri ve Federasyon.

Nasıl çalışır?

Cüzdan ve doğrulayıcılar tek bir şeye güvenir: Tamga listeler listesinin (LOTL) kök anahtarı. LOTL, her ülke listesinin adresini, imzacısını ve neye kefil olabileceğini söyler. Bir ülkenin listesini ağa bağlamak, LOTL'a bu kaydı yazdırmaktır. Liste ülkede kalır; Tamga yalnız toplar (ADR-0036).

Yol	Biçim	LOTL'da	Ne zaman
A. Ulusal liste	Tamga biçimi (`tamga-tl+jwt`, SPEC-TRUST-0001)	`national_lists[]`	Ülke Tamga Network üyesi; belge verenleri, doğrulayıcıları ve kök sertifikaları kendi listesinde
B. Dış liste	ETSI TS 119 602 (LoTE (List of Trusted Entities), JSON)	`external_lists[]`	Ülkenin ya da AB'nin mevcut listesi; belirli rollere kefil olur

Bugün Türkiye listesini (tl-tr.jws) Tamga vekâleten işletir; diğer Türk Devletleri Teşkilatı üyeleri için kayıtlar ayrılmış (RESERVED) durumdadır. LOTL'da dış liste henüz yoktur.

A. Ulusal liste

1. LOTL kaydı

json

{
  "state_code": "TR",
  "status": "ACTIVE",
  "membership": "TDT_MEMBER",
  "list_url": "https://trust.tamga.network/tl-tr.jws",
  "operator": { "name": "Tamga Network", "status": "provisional", "on_behalf_of": "TR national authority (to be designated)" },
  "signing_certs": ["tl-signer-1"],
  "roles": {
    "registrar": { "status": "PROVISIONAL", "operated_by": "Tamga Network", "signing_certs": ["registrar-1"] },
    "tlso": { "status": "PROVISIONAL", "operated_by": "Tamga Network" },
    "pid_provider": { "status": "RESERVED" },
    "access_ca": { "status": "PROVISIONAL", "operated_by": "Tamga Network" },
    "national_root_ca": { "status": "ACTIVE", "cert": "root-ca", "operated_by": "Tamga Network (provisional)" }
  },
  "recognition": { "mode": "unilateral", "recognizes": ["TR"] }
}

Bugünkü Türkiye kaydı budur. Devralmada aynı kayıtta yalnız operator, list_url ve imzacılar değişir.

Rol	Ne yapar
`tlso`	Listeyi imzalar ve yayınlar
`registrar`	Belge verenleri ve doğrulayıcıları kaydeder; [[t:registration-certificate
`access_ca`	Doğrulayıcılara [[t:access-certificate
`national_root_ca`	Belge veren sertifikalarının kökü
`pid_provider`	Ulusal kimlik belgesini (PID (Person Identification Data)) veren; bugün ayrılmış

2. Liste kuralları

Listeniz SPEC-TRUST-0001 biçimindedir ve şu kurallara uyar:

İmza: ES256; imzacı sertifikası LOTL kaydındaki signing_certs ile eşleşir. En az iki kaydırmalı imzacı önerilir.
Sürüm zinciri: her yayın bir öncekinin özetini (previous_version_hash) taşır; sürüm geri gitmez; satır silinmez, durum değişir.
Tazelik: next_update en geç 90 gün sonra; değişiklikler en geç 24 saatte yayında. Bayat liste doğrulayıcıda "doğrulanamadı" sonucunu verir.
Kişisel veri yok: listede, çapa günlüğünde (anchor log) ve değişiklik kaydında kişi verisi bulunmaz.
Kimlikler zincir formülüyle: issuer_id, ca_id, schema_id ortak defter açıldığında da aynı kalır (ADR-0009).

3. Kayıt ve yayın aracı

Liste yayıncısı açık kaynaktır (apps/trust-publisher). Kayıt işlerini elle düzenleme yapmadan yürütür:

npm run trust:register -- issuer basvuru.json   # belge veren ekle (eksik alanların tamamını tek seferde bildirir)
npm run trust:register -- rp basvuru.json       # doğrulayıcı ekle
npm run trust:authorize -- <slug> <vct>         # belge türü yetkisi (--revoke ile bitir)
npm run trust:status -- <slug> SUSPENDED --reason r
npm run trust:build                              # imzala ve yayınla (dist/)
npm run trust:verify                             # yayını doğrula

Başvuru biçimleri: GUIDE-0007 ve GUIDE-0008.

4. Tanıma

recognition.mode ve recognizes[], bu ülkenin hangi ülkelerin kurumlarını tanıdığını söyler. Doğrulayıcı SPEC-API-0001 C3 adımında bunu sorar (isRecognizedBy). Ülkeler arası karşılıklı tanıma üye devletlerin kararıdır.

B. Dış liste (ETSI)

Ülkenizin ya da AB'nin listesi ETSI biçimindeyse onu taşımanız gerekmez; LOTL'a bir işaretçi eklenir:

json

{
  "list_id": "example-pid-list",
  "territory": "TR",
  "format": "etsi-lote-json",
  "list_url": "https://example.org/lote/pid-providers.jws",
  "signing_keys": [{ "fingerprint_sha256": "…", "status": "ACTIVE" }],
  "operator": { "name": "…" },
  "status": "ACTIVE",
  "scope": {
    "entity_kinds": ["pid_provider", "wallet_provider"],
    "vct": ["urn:eudi:pid:1", "eu.europa.ec.eudi.pid.1"],
    "category": "IDENTITY",
    "assurance": "I3",
    "class": "PUB",
    "recognized_by": ["TR"],
    "min_key_storage": "secure_enclave"
  },
  "approval": { "approved_at": "…", "ref": "…" }
}

Kapsam: dış liste yalnız scope.entity_kinds içindeki rollere (wallet_provider, pid_provider, eaa_provider, access_ca) ve scope.vct içindeki türlere kefil olabilir; kapsam dışı kayıtlar yok sayılır.
İmzacı sabittir: imzacısı LOTL'dakiyle eşleşmeyen liste yüklenmez.
Bağımsızlık: dış liste eksik ya da bayatsa Tamga listeleri etkilenmez; yalnız o listeye bağlı sorular "bilinmiyor" döner.
Biçim: bugün etsi-lote-json okunur; ETSI XML (etsi-tl-xml) tanımlıdır ama okuyucusu yoktur.
Kopya: yayıncı listenin kopyasını trust.tamga.network/external/<list_id>.jws adresinde tutar (npm run trust:external); imza her durumda sabit imzacıya karşı denetlenir.
Onay: bir dış listenin eklenmesi, değişmesi ya da çıkması proje yönetimi onayıyla olur ve approval alanına yazılır; yer tutucu içeren kayıt yayınlanmaz (FD4).

Devir

Tamga'nın vekâleten üstlendiği roller (liste işletmecisi, kayıt kurumu, kök CA, geçici kimlik sağlayıcı) devredilebilir tasarlanmıştır. Devirde belge, cüzdan ve doğrulayıcı tarafında yalnız adres ve imzacı değişir; kimlikler ve verilmiş belgeler geçerli kalır (ADR-0035 PO3). Ülke listesinin AB'nin beklediği ETSI TS 119 612 görünümü, devlet aşamasından önce yayıncıya eklenecektir.

Kurallar

Kod	Ne der
ADR-0036 FD1	Dış liste yalnız LOTL'da adresi, sabit imzacısı ve kapsamıyla gösterilir
ADR-0036 FD2	Dış liste kapsamı dışındaki rollere ve türlere kefil olamaz
ADR-0036 FD3	Dış listenin sorunu Tamga listelerinin tazeliğini bozmaz
ADR-0035 PO3	Vekâleten üstlenilen roller devredilebilir; devirde yalnız adres ve imzacı değişir
Bilinmeyen biçim	Bilinmeyen biçim sürümünde okuyucu durur (ARCH-0003 CMP2)

Liste işletmecisi kuralları: Tamga ARF — Tamga Rulebook, RB-OP.

Ulusal güven listesi yayınlamak ​

Nasıl çalışır? ​

A. Ulusal liste ​

1. LOTL kaydı ​

2. Liste kuralları ​

3. Kayıt ve yayın aracı ​

4. Tanıma ​

B. Dış liste (ETSI) ​

Devir ​

Kurallar ​