Bağlam
ADR-0024 doğrulayıcı (verifier)Gösterilen belgeyi denetleyen taraf: imza, belge verenin güven listesindeki kaydı, durum ve politika. Relying party diye de anılır. ve belge veren (issuer)Belgeyi imzalayıp veren kurum: üniversite, meslek kuruluşu, kamu kurumu ya da şirket. kayıtlarına AB ortak veri setini ekledi ve kayıt sertifikasını (registration certificate)Kayıt kurumunun, bir relying party'nin hangi alanları hangi amaçla isteyebileceğini bildiren imzalı belgesi (en çok 12 ay). (WRPRC) sonraki adım olarak bıraktı. AB boşluk analizinde (H1, P2) bu madde açık kaldı: ARF (Architecture and Reference Framework)Rolleri, mimariyi, güven modelini ve kuralları anlatan belge seti. Tamga ARF, AB ARF'sinin düzenini izler. konu 44, RPA_02, RPA_06.
AB modelinde:
- erişim sertifikası (access certificate)Relying party'nin isteklerini imzaladığı X.509 sertifikası; client kimliği bu sertifikanın özetinden türetilir. (WRPAC (Wallet-Relying Party Access Certificate)Relying party'nin cüzdanlara gönderdiği istekleri imzaladığı erişim sertifikası.) doğrulayıcının kim olduğunu söyler; konu alanında kurum kimlik numarası (ETSI EN 319 412-1 semantik tanımlayıcı, ör.
VATTR-1234567890) bulunur. - Kayıt sertifikası (WRPRC (Wallet-Relying Party Registration Certificate)Relying party'nin hangi alanları neden isteyebileceğini bildiren kayıt sertifikası., ETSI TS 119 475 v1.2.1) doğrulayıcının neyi, hangi amaçla istemek üzere kayıtlı olduğunu söyler. Ulusal kayıt birimi imzalar;
typrc-wrp+jwt; JAdES B-B imzası; en çok 12 ay geçerli; kullanım başına ayrı sertifika. - Doğrulayıcı bunu OpenID4VP (OpenID for Verifiable Presentations)Doğrulayıcının cüzdandan belge istediği ve gösterimi aldığı protokol. isteğinde
verifier_info: [{"format": "registration_cert", "data": "<jwt>"}]ile taşır (ETSI TS 119 472-2). Kayıt sertifikası AB'de isteğe bağlıdır; kayıt birimi verirse cüzdan doğrular.
Tamga cüzdanı aynı bilgiyi imzalı güven listesinden (trust list)Bir ülkenin kök sertifikalarını, belge verenlerini ve kayıtlı relying party'lerini taşıyan imzalı liste. Bugün Tamga'da güven bu listelere dayanır; ortak defter sonra gelir. okuyor. Kayıt sertifikası, AB cüzdanlarının Tamga doğrulayıcılarını ve belge verenlerini kendi bildikleri biçimde tanıyabilmesi için gerekir. Proje yönetimi H1 planını (P2) onayladı ve sıradaki işlere geçilmesini istedi.
Karar
K1 — Kayıt birimi ve imza anahtarı
Tamga, Türkiye adına geçici kayıt birimidir (LOTL (List of Trusted Lists)Ülke güven listelerinin adreslerini, imzacılarını ve tanınma durumlarını gösteren imzalı liste. roles.registrar, PROVISIONAL). Kayıt sertifikaları ayrı bir kayıt birimi anahtarıyla imzalanır (liste imza anahtarından ayrı). Anahtarın parmak izi LOTL'de roles.registrar.signing_keys altında yayınlanır; cüzdan kayıt birimi anahtarını buradan tanır (LOTL uygulamaya gömülü parmak iziyle doğrulanmıştır).
K2 — Üretim: yalnız güven listesindeki kayıttan
Liste yayıncısı her yayında şunları üretir:
| Kimin için | Kaç sertifika | Önemli alanlar |
|---|---|---|
| Doğrulayıcı | her kullanım (scopes[]) için bir | purpose, credentials (vct + istenebilecek alanlar), privacy_policy, intended_use_id = scope_id |
| Belge veren | kurum başına bir | provides_attestations (yetkili olduğu türler), entitlements |
Ortak alanlar: name (ticari ad), sub_ln (resmî ad), sub (semantik tanımlayıcı), country, registry_uri (imzalı ulusal liste adresi), entitlements (ETSI TS 119 475 Ek A URI'leri), srv_description, info_uri, support_uri, supervisory_authority, public_body, iat, exp.
subkaydınidentifiers[]alanından türetilir:TR-VKN→VATTR-<numara>,TR-MERSIS→NTRTR-<numara>. Kimlik numarası olmayan kayıt için sertifika üretilmez (yayıncı uyarı verir).expen çok 12 ay; kullanım ya da kaydın bitiş tarihi daha yakınsa o.- Aracı üzerinden gelen istek (ADR-0017) için
intermediary {sub, sname}doldurulur. - Sertifikalar
trust.tamga.network/wrprc/altında yayınlanır (dizin:wrprc/index.json). Kişisel veri içermez.
K3 — Erişim sertifikasında kurum kimlik numarası
Erişim sertifikaları (pki:issue) konu alanında organizationIdentifier (OID 2.5.4.97) taşır. Değer registration certificate'ın sub'ıyla aynıdır. Geliştirme sertifikaları bu alanı taşımaz; kimlik numarası kayda girildiğinde sertifika yenilenir.
K4 — Doğrulayıcı
Doğrulayıcı, isteğin kullanımına ait kayıt sertifikası varsa istek nesnesine verifier_info: [{"format": "registration_cert", "data": "<jwt>"}] ekler. Yoksa istek sertifikasız gider.
2026-10-13 değişikliği (aşağıda "Değişiklik"): istek başına tek kayıt sertifikası, credential_ids yok, registrar_dataset kullanılmaz.
K5 — Cüzdan
İstekte registration_cert varsa cüzdan sırayla denetler:
typrc-wrp+jwt; imzax5csertifikasıyla geçerli; bu sertifikanın parmak izi LOTL'deki kayıt birimi anahtarlarından biri.iat≤ şimdi <exp.sub(aracılı istekteintermediary.sub) isteği imzalayan erişim sertifikasındakiorganizationIdentifierile aynı.- İstenen alanların tamamı sertifikanın
credentialslistesinde. Fazlası fazla istek sayılır (onay ekranında uyarı).
1–3'ten biri tutmazsa istek reddedilir ve kullanıcıya "kayıt sertifikası geçersiz" gösterilir. Kayıt sertifikası yoksa ya da geçerliyse cüzdan güven listesi denetimine devam eder. İki kaynak çelişirse daha kısıtlayıcı olan uygulanır.
2026-10-13 değişikliği (aşağıda "Değişiklik"): kayıt sertifikası olmayan istekte uyarı ve varsayılan "Paylaşma"; 2028-08-11'den sonra ret. Yakın alanda kayıt sertifikası euWrprc ile gelir.
Değerlendirilen seçenekler
| Seçenek | Sonuç | Neden |
|---|---|---|
| Kayıt sertifikası üretmemek (AB'de isteğe bağlı) | ret | AB cüzdanları Tamga doğrulayıcılarının neyi istemeye kayıtlı olduğunu bilemez |
| Liste imza anahtarıyla imzalamak | ret | Anahtar ayrımı: liste imzası ile kayıt beyanı ayrı roller |
| Kullanım başına değil, doğrulayıcı başına tek sertifika | ret | TS 119 475 ve TS5 kullanım başına sertifika öngörür |
Kimlik numarası yokken yer tutucu sub | ret | Erişim sertifikası ile eşleşme anlamsız olur; sahte güven üretir |
Değişmezler
| Kod | Kural |
|---|---|
| WRC1 | Kayıt sertifikası yalnız imzalı güven listesindeki kayıttan üretilir; listede olmayan alan ya da tür sertifikaya girmez. |
| WRC2 | Kayıt sertifikası kayıt birimi anahtarıyla imzalanır; bu anahtar liste imza anahtarından ayrıdır ve LOTL'de yayınlanır. |
| WRC3 | Kayıt sertifikasının geçerliliği en çok 12 aydır ve kaydın ya da kullanımın bitiş tarihini aşmaz. |
| WRC4 | Cüzdan, imzası, süresi ya da erişim sertifikası ile bağı doğrulanamayan kayıt sertifikası taşıyan isteğe veri göndermez. |
Sonuçlar
apps/trust-publisher: kayıt sertifikası üretimi (wrprc.ts), LOTL'de kayıt birimi anahtarı;ops/gen-pki.tskayıt birimi anahtarı;ops/pki-issue.ts --org-id.@tamga-network/verifier:createPresentationRequest({ registrationCert });apps/verifykullanıma ait sertifikayı ekler.@tamga-network/wallet-core: kayıt sertifikası doğrulaması; onay ekranında sonuç.- Pilot öncesi: kayıtlara kimlik numaraları girilir, erişim sertifikaları
organizationIdentifierile yenilenir; kayıt birimi rolü ulusal makama devredildiğinde anahtar LOTL'de değişir.
Değişiklik — 2026-10-13 (ilk AB uyum turu)
Uygulama Tüzüğü (AB) 2026/1731, ETSI TS 119 472-2'nin kayıt sertifikası kurallarını değiştirerek bağladı (RO-02…RO-16) ve cüzdanda kayıt sertifikası doğrulamasını 2028-08-11'den itibaren zorunlu kıldı. K4 ve K5 buna göre değişir; K1–K3 ve WRC1–WRC4 aynen geçerlidir.
K4 (doğrulayıcı) — yeni metin.
- Doğrulayıcı her istekte isteğin kullanımına (
scope_id) ait tek kayıt sertifikasınıverifier_infoiçinde{"format": "registration_cert", "data": "<jwt>"}olarak gönderir (RO-13…RO-16).datakayıt sertifikasının kendisidir; RO-16'daki "base64url" JWT'nin compact biçimi (base64url parçalardan oluşan JWS) olarak okunur, ayrıca kodlanmaz. - Öğe
credential_idstaşımaz; bir istekte birden çok kayıt sertifikası gönderilmez. Sertifika bütün isteği kapsar; istenen belgeler o kullanımın kaydındadır. registrar_datasetbiçimi (kayıt verisinin istekte açıkça gönderilmesi) kullanılmaz; tüzük bu yolu kaldırdı (RO-02…RO-12).- Kullanımın kayıt sertifikası yoksa (ör. kimlik numarası henüz kayda girmemiş doğrulayıcı) istek sertifikasız gider; cüzdan K5'e göre davranır.
- Uygulama: paketlerin 0.5.2 sürümü (
credential_idskaldırılır).
K5 (cüzdan) — eklenen kurallar.
- Kayıt sertifikası olmayan istek: cüzdan bugünden onay ekranında ayrı bir uyarı gösterir ("Bu doğrulayıcı kayıt sertifikası göndermedi") ve varsayılan seçim **"Paylaşma"**dır; kişi yine de paylaşabilir. Güven listesi denetimi değişmez.
- 2028-08-11'den sonra kayıt sertifikası olmayan istek reddedilir (Uygulama Tüzüğü (AB) 2026/1731'in cüzdanda kayıt sertifikası doğrulamasını zorunlu kıldığı tarih). Tarih kodda sabittir; ayarla değiştirilmez.
- Yakın alan (ISO/IEC 18013-5): mdoc isteğinde kayıt sertifikası
requestInfo.euWrprcile gelir. Cüzdan onu uzaktan akıştaki 1–4. adımlarla doğrular; 3. adımdaki bağ, okuyucunun kimlik doğrulama sertifikasıyla kurulur. Yakın alanda da uyarı ve 2028-08-11 kuralı aynıdır. Doğrulayıcı tarafındaeuWrprcgönderimi ve cüzdanda okunması paketlerin 0.6.0 sürümünde. - Uyarı ve varsayılan "Paylaşma" paketlerin 0.6.0 sürümünde (
wallet-core); ret tarihi aynı sürümde kodda.
Değişiklik — 2026-10-19 (ADR-0056)
K5'in 2026-10-13 değişikliğindeki geçiş kaldırıldı: kayıt sertifikası olmayan istek (uzaktan ve yakın alanda) bugünden reddedilir; cüzdan kişiye sormadan durur. 2028-08-11 tarihi ve uyarı + "Paylaşma" yolu yoktur. Cüzdandan cüzdana yakın alan değişmez. Önkoşul: canlı doğrulayıcıların kayıtlarına kimlik numarası girilir ve yayıncı her kullanım için kayıt sertifikası üretir (K4).
Durum
Accepted — 2026-09-29. Proje yönetimi onayıyla (H1 planı, P2). DECISIONS: D-REG-2.
Değişiklik (2026-10-13): K4 ve K5 yukarıdaki "Değişiklik" bölümüne göre değişti (istek başına tek kayıt sertifikası,
credential_idsveregistrar_datasetyok; sertifikasız istekte uyarı + "Paylaşma", 2028-08-11'den sonra ret; yakın alandaeuWrprc). Proje yönetimi onayıyla (ilk AB uyum turu, karar 14).
Değişiklik (2026-10-19): K5'in 2028-08-11'e kadarki uyarı geçişi kaldırıldı; sertifikasız istek bugünden reddedilir (ADR-0056 K10, D-API-3). Proje yönetimi onayıyla (güvenlik turu 2026-10-19).