ADR-0010 — Tip Kimliği URN ve EAA Kategori Sinyali

Durum: Accepted ✅ (2026-09-24). Kabul edildiğinde DECISIONS D-SCHEMA-1 → D-SCHEMA-4 (süpersede), yeni D-CRED-4 (kategori sinyali).

Bağlam

Mevcut karar ve neden yeniden açıldı

ADR-0007 Karar 1 / DECISIONS D-SCHEMA-1: vct (vct (Verifiable Credential Type)) kararlı bir HTTPS URL'dir (https://schema.tamga.network/v1/edu/DiplomaCredential/1.0.0), Type Metadata doğrudan bu URL'den alınır, vct#integrity zorunludur ve zincirdeki contentHash'e eşittir.

2026-09-23/24 doğrulaması (birincil metinler) şunu gösterdi:

Kaynak	Ne diyor
IETF draft-ietf-oauth-sd-jwt-vc-19 §2.2.2.1	`vct` collision-resistant name: HTTPS URL veya URN (örnek `urn:example:eudi:pid:…`)
aynı, §5.3	Type Metadata: (1) URL'den, (2) güvenilir registry'den, (3) ekosistem-tanımlı yöntemle, (4) önbellekten alınabilir
ETSI TS 119 472-1 V1.2.1 EAA-5.2.1.2-02/03	`vct` Type Metadata'ya işaret etmeli; `vct#integrity` zorunlu
ARF PID Rulebook v2.4.0	PID tipi `urn:eudi:pid:1`; domestic `urn:eudi:pid:<cc>:1`; metadata katalogda (PID_15)
ARF Attestation Rulebook şablonu	`vct` ekosistemde benzersiz olmalı; biçim dayatılmaz
ETSI TS 119 472-1 §4.2.2	EAA kategorisi "ihraç bağlamında" sınıf sinyalidir; AB URN'leri (`urn:etsi:esi:eaa:eu:qualified` / `…:pub`) AB içindir; "bir EAA kategori içerebilir"

Yani mevcut HTTPS kararı standarda uygundur; URN de uygundur. Seçim teknik değil, yönetişimseldir. Proje yönetiminin yönü (2026-09-24): beta da TDT ile çalışıyormuş gibi kurgulanır. Bu, açık soruyu kapatır: çok-devletli bir konsorsiyumun belge tipi kimliği bir vakfın alan adına (tamga.network) bağlı olamaz. SPEC-SCHEMA-0001 §10.3 "alan adı riski" bölümü bu bağımlılığı zaten "ekosistemik olay" olarak kaydetmişti.

İkinci konu: belge veren sınıfı belgede nasıl görünür?

eIDAS (electronic IDentification, Authentication and trust Services)'ta QEAA (Qualified Electronic Attestation of Attributes) ve PuB-EAA (Public-Body Electronic Attestation of Attributes), belge (credential) içinde kategori sinyali taşır (Annex V/VII "otomatik işlemeye uygun gösterge"); nitelikli olmayan EU EAA'lar taşımaz. Tamga'nın kanonik modelinde belge veren (issuer) derecesi (I1–I3) yalnızca kayıtta tutulur; belgede sınıf sinyali yoktur. TDT-first kurguda Tamga ekosistemi eIDAS yapısını aynalamalı: devlet kurumu/yetkili kaynak adına verilen belge ile Trust Framework'te akredite kurumun belgesi, doğrulayıcıya (verifier) belge içinden ayırt edilebilir olmalı. belge sahibi (holder) LoA (Level of Assurance) ise (PR7) belgeye girmez — eIDAS'ta da girmez.

Karar

Karar 1 — `vct` bir URN'dir

urn:tamga:<domain>:<Type>:<major>
  domain ∈ {core, edu, org, health, mobility, travel, trade, …}   (SPEC-SCHEMA-0001 §1.2 domain listesi)
  Type   = PascalCase tip adı (DiplomaCredential, StudentCredential, TamgaBaseCredential)
  major  = tam sayı; kırıcı değişiklikte artar

Örnekler:
  urn:tamga:core:TamgaBaseCredential:1
  urn:tamga:edu:StudentCredential:1
  urn:tamga:edu:DiplomaCredential:1
Faz 1, devlet-özel (domestic) tipler:
  urn:tamga:<cc>:<domain>:<Type>:<major>        ör. urn:tamga:tr:edu:TranscriptCredential:1
Kategori sinyalleri (Karar 5):
  urn:tamga:eaa:pub · urn:tamga:eaa:qualified

schemaId = keccak256(bytes(vct)) değişmez (SPEC-SCHEMA-0001 §5.1).

Karar 2 — Type Metadata çözümleme yolu = katalog (registry)

IETF §5.3.2 "trusted registry" yolu birincildir. Kayıt (zincir SchemaRegistry / Faz B lotl › schemas[]) her tip için şunu tutar: vct, metadata_url, content_hash, status, status_history. Doğrulayıcı/cüzdan:

Ş1. vct + vct#integrity oku (yoksa RED)
Ş2. schemaId = keccak256(vct); kayıt var mı, statüsü (ACTIVE/DEPRECATED iat'a göre)
Ş3. Type Metadata: önbellek(vct#integrity) → GET kayıt.metadata_url → (yedek) katalog toplu paketi
Ş4. SHA-256(baytlar) == vct#integrity == kayıt.content_hash; doküman.vct == credential.vct
Ş5–Ş7 değişmez (extends, JSON Schema, yetki)

schema.tamga.network artık tip kimliği değil, katalog ve barındırma adresidir; alan adı değişirse yalnızca metadata_url'ler değişir, vct'ler ve verilmiş belgeler etkilenmez. Katalog aynı zamanda ARF "Catalogue of attestation schemes" muadilidir; toplu paket (catalogue.jws) cüzdanın CMP8/WL9 toplu çekimini karşılar.

Karar 3 — `vct#integrity` zorunlu kalır; D1/D2 yeniden ifade edilir

SPEC-SCHEMA-0001/D1 "yayınlanmış bir vct URL'inin içeriği asla değişmez" → "yayınlanmış bir metadata_url'in içeriği asla değişmez"; D2 "contentHash = vct#integrity = SHA-256(yayınlanan baytlar)" aynen; D3 aynen. vct#integrity belgede zorunlu (ETSI 472-1 EAA-5.2.1.2-03; IETF'te opsiyonel — biz sıkı kalırız).

Karar 4 — Sürümleme

major URN'dedir; kırıcı değişiklik = yeni URN = yeni schemaId; eski belgeler eski URN ile doğrulanmaya devam eder (SC3 DEPRECATED penceresi).
minor/patch Type Metadata version alanında; her yayın yeni metadata_url + content_hash (D1 gereği eski URL değişmez); kayıt "güncel" işaretler; aynı URN altında birden çok metadata sürümü olabilir ve belgedeki vct#integrity hangisini kastettiğini kesinleştirir. SPEC-SCHEMA-0001 §9 semver kuralları buna göre yeniden yazılır.

Karar 5 — Tamga EAA kategori sinyali

Belgede (SD-JWT VC claim, sd: never, seçici açıklamaya tabi değil):

Belge veren kaydı `class`	`category` claim'i	AB muadili	Kim
`PUB`	`urn:tamga:eaa:pub`	PuB-EAA	Üye devlet kurumu veya yetkili kaynak adına (NVİ, YÖK, MERSİS…) — kayıt devletçe (`onlyOwnerState`)
`QUALIFIED`	`urn:tamga:eaa:qualified`	QEAA	Trust Framework'te akredite I3 belge veren (ESHS e-Mühür/HSM/denetim/sigorta)
`EAA`	yok	EAA (nitelikli olmayan)	I1–I2 belge verenler

Kurallar: (a) belge veren yalnızca kayıttaki class'ının sinyalini koyabilir; doğrulayıcı C-katmanında kayıtla karşılaştırır, uyuşmazlık → REJECTED (yeni adım kodu C4, SPEC-API-0001 AP1 uyarınca yeni kod); (b) belge sahibinin güvence seviyesi (T0–T3) hiçbir zaman belgeye yazılmaz — PR7 korunur, seviye tipin ön koşuludur (DB-6); (c) AB URN'leri (urn:etsi:esi:eaa:eu:*) Tamga belge verenleri tarafından kullanılamaz (AB bağlamı dışıyız); (d) Faz 1'de bir devlet kendi nitelikli sınıfını tanımlarsa urn:tamga:<cc>:eaa:qualified alt-namespace'i açılır.

Karar 6 — `urn:tamga` isim alanı yönetimi

Beta'da gayriresmî (EUDI'nin urn:eudi'si gibi). Faz 1'de IANA formal URN NID kaydı (RFC 8141) Trust Framework işi. Alt-namespace tahsisi (edu, eaa, <cc>) Trust Framework'te; Faz 0+ zincirde Governance 2/3.

Karar 7 — Geçiş

Henüz hiçbir belge verilmedi; çift destek yok. SPEC-SCHEMA-0001 v2.0.0, SPEC-SCHEMA-0002 v2.0.0 (vct değerleri, Type Metadata örnekleri), SPEC-SCHEMA-0003 (iskelet vct'leri), SPEC-CRED-0002 v1.3.0 (category claim'i + C-yeni), SPEC-API-0001 (C4 adımı), SPEC-PROTO-0001 (PR2 metni: "metadata'daki her vct kayıtlı" aynen). docs/_internal/delivery/04-TRUST-LIST-FORMAT.md zaten bu biçimdedir.

Gerekçe

Alan adı bağımsızlığı = devir bağımsızlığı. TDT-first'ün tip kimliğine uygulanmasıdır: ca_id, issuer_id nasıl operatörden bağımsızsa vct de öyle olmalıdır. HTTPS vct, tamga.network alan adını sonsuza kadar tip kimliğinin parçası yapar.
EUDI ile aynı görünüm. PID urn:eudi:pid:1 + katalog; ETSI kategorileri URN. Bir EUDI doğrulayıcısı için urn:tamga:… + katalog, urn:eudi:… + katalogla aynı işlem yoludur.
Standart uyumu kaybı yok. IETF §5.3.2 ve ETSI 472-1 "metadata'ya işaret" şartı katalog yoluyla karşılanır; #integrity zorunluluğu bizi ARF kataloğundan (hash şartı yok) daha güçlü kılar (R-13).
Maliyet şimdi sıfıra yakın. Kod yok; yalnızca spec metinleri. Kod yazıldıktan sonra bu değişiklik her cüzdanı, doğrulayıcıyı ve belge vereni etkilerdi.
Kategori sinyali eIDAS yapısını aynalar ve doğrulayıcıya "devlet kurumu mu, akredite mi, kayıtlı mı" sorusunu belgeden cevaplatır; kayıtla çapraz kontrol (C4) sahte sinyali engeller.

Değerlendirilen Alternatifler

A — HTTPS URL'de kal (D-SCHEMA-1) — Reddedildi (yönetişim gerekçesiyle)

Standarda uygun, dış doğrulayıcı için kendinden-çözümlenir (IETF §5.3.1 her kütüphanede var), §10.3 azaltmaları mevcut. Ancak tip kimliği alan adına bağlı kalır; TDT-first ile çelişir. Teknik olarak yanlış değildi; bu ADR onu "hatalı" değil "kurguya uymayan" olarak süpersede eder.

B — `.well-known/vct` yolu — Uygulanamaz

draft-19'da yoktur (ara taslaklarda vardı). Standart dışı yol tanımlamak interop'u bozar.

C — DID tabanlı tip kimliği (`did:…`) — Reddedildi

ADR-0004 DID entity profilini süpersede etti; tip kimliğine DID geri getirmek tutarsız.

D — Kategori sinyalini koymamak (önceki DB-15) — Reddedildi

AB gözünde nitelikli olmayan EAA olduğumuz doğru; ama ETSI 472-1 bağlam-özel kategoriye izin verir ve TDT-first kurgu kendi sınıflarını gerektirir. Koymamak, PUB/QUALIFIED ayrımını yalnızca kayıtta bırakır ve belgeyi AB muadillerinden daha az kendinden-açıklayıcı yapar.

E — Belge sahibinin LoA'sını belgeye koymak — Reddedildi (yeniden)

eIDAS koymaz; PR7 koymaz; PM-TRUST-0001 gerekçesi geçerli. Seviye tipin ön koşuludur.

Sonuçlar

Bağlayıcı

DECISIONS: D-SCHEMA-1 → Değiştirilen Kararlar tablosu; yeni D-SCHEMA-4 (vct URN + katalog), D-CRED-4 (kategori sinyali, belge sahibinin LoA'sı asla).
SPEC-SCHEMA-0001 v2.0.0: §1 "URL şeması" → "URN şeması + katalog"; §1.4 çözümleme; §7 Ş3; §9 sürümleme; D1 yeniden ifade; tamga bloğuna category_allowed.
SPEC-SCHEMA-0002 v2.0.0, SPEC-SCHEMA-0003 v1.1.0: vct değerleri.
SPEC-CRED-0002 v1.3.0: category claim'i (opsiyonel, kayıtla eşleşmeli), yeni değişmez C18 "category yalnızca kayıttaki class'a eşitse kabul edilir; belge sahibi güvence seviyesi claim'i yoktur".
SPEC-API-0001 v1.2.0: adım C4 (kategori ↔ kayıt), sonuç nesnesine issuer.class.
PM-ASSUR-0001 v1.1.0: Eksen B tablosuna class sütunu; politika örneği "tip × sınıf".
/sync-index: INVARIANTS D1 metni, C18, C4 kaydı; MASTER_INDEX sürümleri.

Kabul edilen ödünleşimler

Tamga dışı bir doğrulayıcı, Tamga kataloğunu bilmeden urn:tamga:… metadata'sını çözemez (HTTPS'te GET yeterdi). Karşılık: katalog URL'i Trust Framework'te ilan edilir; SDK bunu varsayılan taşır; EUDI doğrulayıcıları da EU URN'leri için aynı şeyi yapar.
Kategori claim'i bir iddia daha demektir; C4 çapraz kontrolü olmadan anlamsızdır (bu yüzden atlanamaz).

İlişkiler

Süpersede eder (kısmi): ADR-0007 Karar 1 (vct HTTPS URL); D-SCHEMA-1 Korur: ADR-0007 K2–K6 (off-chain metadata + çapa, #integrity, iki katman, allowlist) Dayanır: ADR-0009 Karar 5 (TDT-first) · RS-EIDAS-0001 §4.4/§5.1 · IETF SD-JWT VC-19 · ETSI TS 119 472-1 Değiştirir: SPEC-SCHEMA-0001, SPEC-SCHEMA-0002, SPEC-SCHEMA-0003, SPEC-CRED-0002, SPEC-API-0001, PM-ASSUR-0001Analiz kaynağı: docs/_internal/beta/05-kurallar R-12, R-15, R-19, R-22; 06-eidas-uyum-mimarisi §3.2–3.3; 04-karar-onerileri DB-14, DB-15, DB-6

Durum

Accepted ✅ — 2026-09-24. DECISIONS'a D-SCHEMA-4, D-CRED-4 olarak işlendi; etkilenen SPEC sürüm güncellemeleri DECISIONS §10 açık taahhütler listesindedir.

ADR-0010 — Tip Kimliği URN ve EAA Kategori Sinyali ​

Bağlam ​

Mevcut karar ve neden yeniden açıldı ​

İkinci konu: belge veren sınıfı belgede nasıl görünür? ​

Karar ​

Karar 1 — vct bir URN'dir ​

Karar 2 — Type Metadata çözümleme yolu = katalog (registry) ​

Karar 3 — vct#integrity zorunlu kalır; D1/D2 yeniden ifade edilir ​

Karar 4 — Sürümleme ​

Karar 5 — Tamga EAA kategori sinyali ​

Karar 6 — urn:tamga isim alanı yönetimi ​

Karar 7 — Geçiş ​

Gerekçe ​

Değerlendirilen Alternatifler ​

A — HTTPS URL'de kal (D-SCHEMA-1) — Reddedildi (yönetişim gerekçesiyle) ​

B — .well-known/vct yolu — Uygulanamaz ​

C — DID tabanlı tip kimliği (did:…) — Reddedildi ​

D — Kategori sinyalini koymamak (önceki DB-15) — Reddedildi ​

E — Belge sahibinin LoA'sını belgeye koymak — Reddedildi (yeniden) ​

Sonuçlar ​

Bağlayıcı ​

Kabul edilen ödünleşimler ​

İlişkiler ​

Durum ​