Bu şartname, Tamga'daki belge türlerinin (şemaların) nasıl adlandırıldığını, yayınlandığını ve doğrulayıcıda (verifier) nasıl çözüldüğünü tanımlar; belge veren (issuer) kurumlar, doğrulayıcı geliştiricileri ve şema yazarları içindir.

Ne zaman okunur

Önce Belge biçimleri kavram sayfasını okuyun.
Yeni bir belge türü tasarlıyorsanız ya da doğrulayıcınızda bir belgenin türünü çözüyorsanız bu sayfa sizin için.
Türlerin içeriği ayrı belgelerde: eğitim SPEC-SCHEMA-0002, diğer sektörler SPEC-SCHEMA-0003.

Kısaca

Her belge türünün bir adı (vct (Verifiable Credential Type)) vardır: urn:tamga:edu:DiplomaCredential:1 gibi. Bu adın karşılığı schemas.tamga.network'te yayınlanan bir tür tanımıdır (Type Metadata): belgede hangi alanların olduğunu, ekranda nasıl gösterileceğini ve hangi alanların gizlenebileceğini söyler. Tür tanımının parmak izi (integrity) belgeye yazılır; doğrulayıcı indirdiği tanımın bu parmak iziyle eşleştiğini denetler, böylece tanım sessizce değiştirilemez. Hangi türlerin geçerli olduğu imzalı güven listesinde (trust list) yayınlanır.

Bugün katalog imzalı güven listeleriyle (lotl.schemas[] + çapa günlüğü) yayınlanır. §5'teki kontrat arayüzleri ve yayın hattındaki zincir adımı zincir aşamasına aittir (ADR-0009).

Kapsam

Bu şartname, Tamga şema kayıt defterinin teknik olarak nasıl çalıştığını tanımlar. Kararlar ve gerekçeler ADR-0007 ve PM-SCHEMA-0001'dedir; burada tekrar edilmez.

Kapsam dışı: tekil şemaların içeriği (SPEC-SCHEMA-0002 eğitim, SPEC-SCHEMA-0003 diğer sektörler).

Standart temeli: SD-JWT VC (Selective Disclosure JWT Verifiable Credential) (draft-ietf-oauth-sd-jwt-vc-19) Type Metadata bölümü; JSON Schema draft 2020-12; W3C Subresource Integrity (integrity metadata dize biçimi).

1. URL Şeması ve İsim Alanları

1.1 Genel biçim

Geliştirme evresi (ADR-0029): beta yayınına kadar şemalar aynı sürüm yolunda yerinde düzeltilir; D1 ve küçük sürüm kuralı beta (SCHEMA_STAGE = "stable") ile uygulanır. Katalog ve lotl.schemas[] girdisi content_hashes alanını taşır; doğrulayıcı (B4) ve cüzdan belgenin vct#integrity'sini bu listede arar. Geliştirme evresinde listede yalnız güncel özet vardır.

ADR-0010 (D-SCHEMA-4): Tip kimliği vct = urn:tamga:<domain>:<Type>:<major> (devlet aşaması devlet-özel urn:tamga:<cc>:<domain>:<Type>:<major>), schemaId = keccak256(vct). Aşağıdaki HTTPS yolları kimlik değil, metadata_url / schema_uri (barındırma adresi; katalog schemas.tamga.network/v1/catalogue.json vct → metadata_url + content_hash verir, IETF SD-JWT VC-19 §5.3.2 registry yolu). vct#integrity zorunludur (ETSI TS 119 472-1). Alan adı değişse kimlik değişmez (D-NAME-1).

NETWORK katmanı:
https://schemas.tamga.network/v1/<domain>/<TypeName>/<semver>

NATIONAL katmanı:
https://schemas.tamga.network/v1/<cc>/<domain>/<TypeName>/<semver>

v1 — registry protokol sürümü, şema sürümü değil. Type Metadata dokümanının yapısı değişirse v2 olur. Bugüne kadar v1.
<cc> — ISO 3166-1 alpha-2, küçük harf (tr, az, kz, uz, kg). Yalnızca NATIONAL katmanda bulunur.
<domain> — kapalı liste (§1.2).
<TypeName> — PascalCase, Credential ile biter.
<semver> — MAJOR.MINOR.PATCH, üç parça zorunlu.

Örnekler:

urn:tamga:edu:DiplomaCredential:1
urn:tamga:edu:StudentCredential:1
urn:tamga:core:TamgaBaseCredential:1
https://schemas.tamga.network/v1/tr/edu/YOKDenklikCredential/1.0.0

1.2 Alan listesi (domain, kapalı)

Domain	Kapsam	Faz
`core`	Kök tipler, ortak yapılar	0
`edu`	Eğitim ve yeterlilik	0
`org`	Tüzel kişilik, çalışan yetkisi	0 (iskelet)
`id`	Kimlik, ikamet	1
`health`	Sağlık	2
`fin`	Finans	2
`log`	Lojistik, ticaret	2
`travel`	Seyahat, turizm	2

Yeni domain eklemek NETWORK kararıdır (2/3 oy). NATIONAL şemalar mevcut domain listesini kullanır; kendi domain'ini icat edemez.

1.3 Her URL'in döndürdüğü içerik

Yol	İçerik	`Content-Type`
`.../<semver>`	Type Metadata dokümanı	`application/json`
`.../<semver>/schema.json`	JSON Schema 2020-12	`application/schema+json`
`.../<semver>/mapping.json`	ELM/OBv3 eşleme tablosu (bilgilendirici)	`application/json`

Type Metadata'nın kendisi vct URL'inde durur. Bu, standardın "URL'deki vct'den al" yolunu (ADR-0007 Karar 1) doğrudan çalıştırır.

1.4 Çözümlenebilirlik ve kayıt defteri yolu

vct bir HTTPS URL olduğu için birincil çözümleme yolu doğrudan GET'tir. Buna ek olarak registry, standardın "registry'den al" yolunu da destekler:

GET https://schemas.tamga.network/v1/resolve?vct=<url-encoded-vct>

Bu uç, ağ dışı consumer'lar ve vct'ye doğrudan erişemeyen istemciler içindir. Aynı dokümanı, aynı baytlarla döndürür — aksi hâlde integrity kırılır.

2. Tür tanımı (Type Metadata)

2.1 Yapı

Her vct adresinde yayınlanan doküman:

json

{
  "vct": "urn:tamga:edu:DiplomaCredential:1",
  "name": "Tamga Diploma Credential",
  "description": "Bir yükseköğretim kurumunun verdiği mezuniyet belgesi.",

  "extends": "urn:tamga:core:TamgaBaseCredential:1",
  "extends#integrity": "sha256-Yr9k...",

  "schema_uri": "https://schemas.tamga.network/v1/edu/DiplomaCredential/1.0.0/schema.json",
  "schema_uri#integrity": "sha256-3Qm2...",

  "display": [ /* §2.2 */ ],
  "claims":  [ /* §2.3 */ ],

  "tamga": { /* §2.4 — ekosistem uzantısı */ }
}

Kurallar:

schema (gömülü) kullanılmaz; her zaman schema_uri kullanılır. Gerekçe: Type Metadata dokümanını küçük tutmak, şemayı ayrı önbelleklenebilir kılmak.
schema_uri#integrity zorunludur.
Kök tip (TamgaBaseCredential) dışında her tipte extends + extends#integrity zorunludur.
Tanınmayan üst düzey özellikler consumer tarafından yok sayılır — standardın gereği. tamga uzantı bloğu bu sayede güvenlidir.

2.2 `display` — dil bazlı sunum

json

"display": [
  {
    "lang": "tr-TR",
    "name": "Diploma",
    "description": "Yükseköğretim mezuniyet belgesi",
    "rendering": {
      "simple": {
        "background_color": "#0B3D2E",
        "text_color": "#FFFFFF"
      }
    }
  },
  { "lang": "en-US", "name": "Diploma", "description": "Higher education degree" },
  { "lang": "az-AZ", "name": "Diplom",  "description": "Ali təhsil diplomu" },
  { "lang": "kk-KZ", "name": "Диплом",  "description": "Жоғары білім дипломы" },
  { "lang": "uz-UZ", "name": "Diplom",  "description": "Oliy ta'lim diplomi" },
  { "lang": "ky-KG", "name": "Диплом",  "description": "Жогорку билим дипломy" }
]

Asgari dil seti: tr-TR ve en-US her NETWORK şemasında zorunludur. Diğer üye devlet dilleri o devlet katıldığında eklenir (MINOR sürüm).

NATIONAL şemalarda yalnızca sahibi devletin dili + en-US zorunludur.

2.3 `claims` — alan bazlı sunum ve açıklama politikası

json

"claims": [
  {
    "path": ["qualification_title"],
    "display": [
      { "lang": "tr-TR", "label": "Program", "description": "Mezun olunan program" },
      { "lang": "en-US", "label": "Programme" }
    ],
    "sd": "allowed"
  },
  {
    "path": ["vct"],
    "sd": "never"
  },
  {
    "path": ["birth_date"],
    "display": [{ "lang": "tr-TR", "label": "Doğum tarihi" }],
    "sd": "allowed"
  }
]

sd değerleri ve Tamga'daki anlamları:

Değer	Anlam	Tamga kullanımı
`always`	Claim zorunlu olarak selective disclosure ile gizlenebilir olmalı	Hassas alanlar (kimlik no, doğum tarihi)
`allowed`	Belge veren seçebilir	Varsayılan
`never`	Selective disclosure ile gizlenebilir olamaz, her zaman görünür	`iss`, `vct`, `cnf`, `status`, `iat`

Tamga kuralı: sd: "never" yalnızca protokol claim'lerinde kullanılır. Hiçbir kişisel veri alanı never olamaz. Bu, §11 değişmezlerinde zorlanır.

2.4 `tamga` uzantı bloğu

Standartta olmayan, Tamga'ya özgü meta veri:

json

"tamga": {
  "tier": "NETWORK",
  "schemaId": "0x7f3a...",
  "issuer_categories": ["EDUCATION"],
  "default_ttl_days": null,
  "uses_status_list": true,
  "min_issuer_assurance": "I2",
  "derived_claims": ["is_graduate", "graduated_before"],
  "elm_profile": "ELM-3.3/Qualification",
  "status": "ACTIVE"
}

Alan	Anlam
`tier`	`NETWORK` \| `NATIONAL` (ADR-0007 Karar 5)
`schemaId`	Zincirdeki `keccak256(vctURI)` — çapraz kontrol
`issuer_categories`	Bu şemayı hangi `IssuerCategory` kullanabilir
`default_ttl_days`	Azami `exp` süresi (tavan, sabit değil); `null` = uzun ömürlü
`uses_status_list`	`false` ise kısa ömürlü, iptal listesi yok (ADR-0008 Alt. C)
`min_issuer_assurance`	Asgari belge veren seviyesi (PM-ASSUR-0001 I1–I3)
`derived_claims`	`age_over_NN` deseni türevleri (RS-SCHEMA-0001 §4)
`elm_profile`	Hangi ELM sürümüne/profiline eşlenmiş
`status`	`ACTIVE` \| `DEPRECATED` \| `REVOKED` — zincirle tutarlı

issuer_categories alanı bilgilendiricidir; bağlayıcı kontrol zincirdedir (§5.2). Doküman ile zincir çelişirse zincir kazanır.

3. Bütünlük değeri (integrity) üretimi

3.1 Biçim

W3C Subresource Integrity dize biçimi:

sha256-<base64(SHA-256(dokümanın ham baytları))>

Örnek: sha256-47DEQpj8HBSa+/TImW+5JCeuQeRkm5NMpJWZG3hSuFU=

3.2 Hesaplama kuralları (normatif)

Hash, sunucunun döndürdüğü ham bayt dizisi üzerinden hesaplanır. JSON yeniden serileştirilmez, boşluk normalize edilmez.
Bu yüzden yayınlanan dosya bayt bayt değişmezdir. CDN veya proxy'nin yeniden biçimlendirme yapmasına izin verilmez.
Dosyalar LF satır sonu, UTF-8, BOM'suz yazılır.
Sondaki yeni satır karakteri dosyanın parçasıdır ve hash'e dahildir.

bash

# Referans hesaplama
printf 'sha256-%s\n' "$(openssl dgst -sha256 -binary dosya.json | openssl base64 -A)"

3.3 Nerede kullanılır

Değer	Nerede	Zorunlu mu
`vct#integrity`	Belgenin kendi payload'ında	Evet (ADR-0007 Karar 3)
`extends#integrity`	Type Metadata içinde	Evet (kök tip hariç)
`schema_uri#integrity`	Type Metadata içinde	Evet
`contentHash`	`SchemaRegistry` kontratında	Evet

contentHash = vct#integrity'nin işaret ettiği aynı dokümanın hash'i, bytes32 olarak (base64 değil, ham SHA-256).

Değişmez: contentHash ile vct#integrity aynı baytları temsil eder. Biri diğerini doğrular; ikisi tutmuyorsa belge reddedilir.

4. Kök Tip — TamgaBaseCredential

Her Tamga belgesi, doğrudan veya dolaylı olarak core/TamgaBaseCredential'dan türer.

4.1 Zorunlu alanlar

Claim	Tip	`sd`	Açıklama
`iss`	string	`never`	Belge veren tanımlayıcısı, X.509'a çözülür (SPEC-ID-0002)
`vct`	string (URI)	`never`	Tip URL'i
`vct#integrity`	string	`never`	§3
`iat`	number	`never`	İhraç zamanı
`cnf`	object	`never`	Belge sahibi anahtarı (SPEC-CRED-0001 §3)

4.2 Koşullu alanlar

Claim	Ne zaman
`exp`	`tamga.default_ttl_days` doluysa zorunlu; `exp - iat` o değeri aşamaz
`status`	`tamga.uses_status_list = true` ise zorunlu (ADR-0008)

4.3 Ortak yapılar

Kök tip ayrıca yeniden kullanılabilir JSON Schema tanımları taşır:

LangString — çok dilli metin (§8)
IssuerRef — belge veren referansı
DateOnly — YYYY-MM-DD biçimi

5. Kontrat arayüzleri (zincir aşaması)

Bugün kullanılmıyor: şema kayıtları imzalı güven listesinde (lotl.schemas[]) yayınlanır. Bu arayüzler zincir aşaması içindir (ADR-0009).

5.1 SchemaRegistry

solidity

// SPDX-License-Identifier: Apache-2.0
pragma solidity ^0.8.24;

interface ISchemaRegistry {
    enum Tier   { NETWORK, NATIONAL }
    enum Status { NONE, ACTIVE, DEPRECATED, REVOKED }

    struct SchemaRecord {
        string  vctURI;        // kanonik tip URL'i
        bytes32 contentHash;   // Type Metadata dokümanının SHA-256'sı
        string  version;       // semver, örn. "1.0.0"
        Tier    tier;
        bytes2  stateCode;     // NATIONAL ise sahibi; NETWORK ise 0x0000
        Status  status;
        uint64  validFrom;
        bytes32 supersededBy;  // yeni sürüm; yoksa 0x0
    }

    event SchemaRegistered(bytes32 indexed schemaId, string vctURI, Tier tier, bytes2 indexed stateCode);
    event SchemaDeprecated(bytes32 indexed schemaId, bytes32 supersededBy);
    event SchemaRevoked(bytes32 indexed schemaId, string reason);

    error SchemaExists(bytes32 schemaId);
    error UnknownSchema(bytes32 schemaId);
    error NotSchemaOwner(bytes32 schemaId, address caller);
    error NetworkTierRequiresGovernance();

    /// @notice schemaId = keccak256(bytes(vctURI))
    function schemaIdOf(string calldata vctURI) external pure returns (bytes32);

    /// @notice NETWORK: yalnızca Governance yürütmesiyle. NATIONAL: onlyOwnerState.
    function registerSchema(SchemaRecord calldata rec) external;

    function deprecateSchema(bytes32 schemaId, bytes32 supersededBy) external;
    function revokeSchema(bytes32 schemaId, string calldata reason) external;

    function getSchema(bytes32 schemaId) external view returns (SchemaRecord memory);
    function isActiveSchema(bytes32 schemaId) external view returns (bool);

    /// @notice Doğrulama için: verilen hash zincirdeki kayıtla eşleşiyor mu?
    function matchesContentHash(bytes32 schemaId, bytes32 hash) external view returns (bool);
}

Yetki kuralları:

tier == NETWORK → çağrı yalnızca Governance kontratının 2/3 oyla yürüttüğü bir öneriden gelebilir (ADR-0002 Katman 1).
tier == NATIONAL → onlyOwnerState(stateCode) (SPEC-BC-0001 §0).

Değişmez: Kayıtlı bir şemanın vctURI ve contentHash alanları asla güncellenmez. Değişiklik = yeni sürüm = yeni schemaId. deprecateSchema ve revokeSchema yalnızca status alanını değiştirir.

5.2 IssuerRegistry — şema yetkisi eklentisi

ADR-0007 Karar 6'nın kontrat karşılığı. Mevcut IIssuerRegistry'ye eklenir:

solidity

interface IIssuerRegistry {
    // ... mevcut üyeler ...

    event SchemaAuthorizationSet(bytes32 indexed issuerId, bytes32 indexed schemaId, bool allowed);

    error SchemaNotAuthorized(bytes32 issuerId, bytes32 schemaId);

    /// @notice Issuer'ı hangi devlet kaydettiyse yetkiyi de o verir (onlyOwnerState).
    function setSchemaAuthorization(bytes32 issuerId, bytes32 schemaId, bool allowed) external;

    /// @notice İHRAÇ anında: "şimdi bu şemayla verebilir mi?"
    function isAuthorizedForSchema(bytes32 issuerId, bytes32 schemaId) external view returns (bool);

    /// @notice DOĞRULAMA anında (ZORUNLU adım): "iat anında yetkili miydi?" — 1.0.1
    function isCredentialSchemaAcceptable(bytes32 issuerId, bytes32 schemaId, uint64 iat)
        external view returns (bool);

    function authorizedSchemasOf(bytes32 issuerId) external view returns (bytes32[] memory);
}

Uygulama notu: isAuthorizedForSchema şu üç koşulun hepsini sağlamalıdır:

issuerId geçerli ve canIssue ✓
schemaId ACTIVE ✓ (DEPRECATED ise yeni belge verilemez)
(issuerId, schemaId) çifti açıkça yetkilendirilmiş ✓

Üçüncü koşul varsayılan olarak yanlıştır. Yani yetki açıkça verilmediyse yoktur — allowlist mantığı, blocklist değil.

6. Şema Yayın Hattı

Bir şemanın hayata geçmesi altı adımdır ve sırası bağlayıcıdır:

1. TASARIM     şema kaynak repoda yazılır (schemas/ dizini)
                 ↓
2. DOĞRULAMA   CI: JSON Schema geçerli mi, Type Metadata alanları tam mı,
                    extends zinciri çözülüyor mu, asgari diller var mı,
                    sd:never kişisel veride kullanılmış mı (§11 denetimi)
                 ↓
3. DONDURMA    dosyalar bayt düzeyinde sabitlenir (LF, UTF-8, no-BOM)
                 ↓
4. HASH        CI, contentHash ve tüm #integrity değerlerini hesaplar;
                    Type Metadata içine yazar; tekrar hash alır (iki geçiş)
                 ↓
5. YAYIN       CDN'e değişmez URL'de yüklenir (henüz kimse kullanamaz)
                 ↓
6. KAYIT       registerSchema(...) — NETWORK ise oy sonrası, NATIONAL ise doğrudan

Neden bu sıra: Zincir kaydı, dokümanın erişilebilir olmasından sonra yapılmalıdır. Ters sırada, zincirde kayıtlı ama çözümlenemeyen bir şema oluşur ve o şemayla üretilen her belge doğrulanamaz.

İki geçişli hash (adım 4) dikkat gerektirir: schema_uri#integrity Type Metadata'nın içindedir, dolayısıyla önce şema hash'lenir, Type Metadata'ya yazılır, sonra Type Metadata hash'lenir. Sıra ters çevrilirse hash asla tutmaz.

Geri alma: Adım 6'dan sonra geri alma yoktur. revokeSchema bir ileri harekettir, silme değildir.

7. Çözümleme algoritması (doğrulayıcı tarafı)

Normatif. Herhangi bir adımın başarısızlığı belgenin reddedilmesi demektir.

GİRDİ: SD-JWT VC (issuer-signed JWT + disclosures + KB-JWT)

Ş1. vct ve vct#integrity claim'lerini oku.
    vct yoksa veya vct#integrity yoksa → RED.

Ş2. schemaId = keccak256(bytes(vct))
    SchemaRegistry.getSchema(schemaId)
    Kayıt yoksa → RED (kayıtsız tip).
    status == REVOKED → RED.
    status == DEPRECATED → kabul edilebilir; ancak iat > deprecation zamanı ise RED.

Ş3. Type Metadata'yı al:
    a) Yerel önbellekte vct#integrity anahtarıyla var mı? Varsa kullan.
    b) Yoksa GET <vct>. Başarısızsa /v1/resolve?vct=... dene.
    c) Hiçbiri olmazsa → doğrulama YAPILAMAZ (RED değil, "belirsiz" döndür).

Ş4. Bütünlük:
    SHA-256(alınan baytlar) == vct#integrity  → değilse RED.
    SHA-256(alınan baytlar) == kayıt.contentHash → değilse RED.
    Dokümanın içindeki "vct" alanı == belgedeki vct → değilse RED.

Ş5. extends zincirini çöz (varsa):
    Her adımda extends#integrity doğrula.
    Döngü tespit edilirse → RED. Derinlik > 5 → RED.

Ş6. Şema uyumu:
    schema_uri'yi al, schema_uri#integrity doğrula,
    credential payload'ını JSON Schema 2020-12 ile doğrula → uymazsa RED.

Ş7. YETKİ (ADR-0007 Karar 6 — atlanamaz):
    issuerId = x5c yaprak parmak izinden türet (SPEC-ID-0002; iss claim'inden DEĞİL)
    IssuerRegistry.isCredentialSchemaAcceptable(issuerId, schemaId, credential.iat) == true
    → değilse RED.
    (1.0.1: isAuthorizedForSchema İHRAÇ sorusudur; doğrulamada kullanılırsa
     DEPRECATED şemayla verilmiş eski belgeler düşer — SPEC-BC-0001 2.1.0 R3)

ÇIKTI: şema geçerli. Doğrulamanın kalan adımları SPEC-API-0001'de.

Ş3(c) hakkında: Şema alınamadığında sonuç "geçersiz" değil **"doğrulanamadı"**dır. Doğrulayıcı bu ikisini kullanıcıya farklı göstermelidir. "Diploma sahte" ile "şu an doğrulayamıyorum" arasındaki fark, bir insanın işe alınıp alınmamasıdır.

7.1 Çevrimdışı doğrulama

Ş3(a) sayesinde çevrimdışı doğrulama mümkündür: vct#integrity dokümanın içeriğini benzersiz tanımladığı için önbellek süresiz geçerlidir ve HTTP önbellek direktiflerinden bağımsızdır.

Çevrimdışı modda Ş2 ve Ş7 yapılamaz (zincir okuması gerekir). Bu durumda doğrulayıcı, son bilinen zincir durumunun tazeliğini (blockNumber, timestamp) kullanıcıya göstermek zorundadır.

8. Çok Dillilik

8.1 `LangString` yapısı

Kullanıcıya gösterilecek her metin alanı LangString'dir:

json

"qualification_title": {
  "tr-TR": "Bilgisayar Mühendisliği",
  "en-US": "Computer Engineering"
}

JSON Schema tanımı (kök tipte, yeniden kullanılır):

json

"LangString": {
  "type": "object",
  "propertyNames": { "pattern": "^[a-z]{2}(-[A-Z]{2})?$" },
  "additionalProperties": { "type": "string", "minLength": 1 },
  "minProperties": 1
}

8.2 Kurallar

Baştan konur. Bir alanı düz string yapıp sonra LangString'e çevirmek MAJOR sürüm kırılmasıdır. Kullanıcıya gösterilecek her alan doğrudan LangString doğar.
Kod alanları LangString değildir. eqf_level, isced_f_code, awarding_date tek değerlidir; çevrilmez.
En az bir dil zorunludur. Belge veren, kurumun resmî dilini her zaman doldurur.
Cüzdan gösterim sırası: kullanıcının cihaz dili → en-US → mevcut ilk dil.

8.3 Neden kod alanları asıl önemlidir

Bir işveren qualification_title metnini okumaz; isced_f_code ve eqf_level alanlarını okur. Metin insan içindir, kod makine içindir ve tanınırlığı sağlayan koddur. Almanya'daki bir işveren "Bilgisayar Mühendisliği" ibaresini anlamak zorunda değildir; ISCED-F kodunu ve EQF seviyesini anlar.

Bu, RS-SCHEMA-0001'in kontrollü sözlük vurgusunun pratik karşılığıdır.

9. Sürümleme ve Emeklilik

9.1 Semver kuralları

Değişiklik	Sürüm	Eski şema durumu
Alan kaldırma, tip değiştirme, zorunlu alan ekleme	MAJOR	`DEPRECATED`
Opsiyonel alan ekleme, yeni dil, yeni türetilmiş claim	MINOR	`ACTIVE` kalır
Açıklama/etiket düzeltmesi (anlam değişmez)	PATCH	`ACTIVE` kalır

Her sürüm yeni URL, yeni schemaId, yeni zincir kaydıdır. Yayınlanmış bir URL'in içeriği asla değişmez.

9.2 Üç durum ve anlamları

Durum	Yeni belge verme	Mevcut belgelerin doğrulanması
`ACTIVE`	✓	✓
`DEPRECATED`	✗	✓ — devam eder
`REVOKED`	✗	✗ (özel işlem)

Kritik: DEPRECATED, "artık verilemez" demektir; "artık doğrulanamaz" demek değildir. 2027'de 1.0.0 ile verilmiş bir diploma, 2035'te 3.0.0 yürürlükteyken hâlâ doğrulanabilir olmak zorundadır. Bir diplomanın ömrü şema sürümünden uzundur.

Bu yüzden:

DEPRECATED şemaların dokümanları CDN'den asla kaldırılmaz.
Zincir kaydı silinmez.
supersededBy alanı, doğrulayıcının "bu belge eski sürüm, güncel karşılığı bu" diyebilmesini sağlar.

REVOKED istisnaidir: şemanın kendisinin hatalı veya tehlikeli olduğu durumlarda (örneğin yanlışlıkla sd: never işaretlenmiş bir kimlik numarası alanı). O şemayla verilmiş belgeler ayrıca ele alınır ve belge verenler yeniden belge vermeye yönlendirilir.

9.3 Geçiş dönemi

MAJOR sürüm yayınlandığında eski sürüm en az 24 ay ACTIVE kalır. Bu süre içinde belge verenler iki sürümü paralel verebilir. Süre sonunda eski sürüm DEPRECATED olur.

10. Barındırma ve İşletim

10.1 Bileşen özellikleri

schemas.tamga.network bir statik dosya servisidir. Uygulama sunucusu değildir; veritabanı yoktur, dinamik içerik üretmez. Tek istisna /v1/resolve ucudur ve o da yalnızca yönlendirme yapar.

Özellik	Değer
İçerik	Statik JSON
Önbellek	`Cache-Control: public, max-age=31536000, immutable`
TLS	Zorunlu, HSTS
DNSSEC	Zorunlu
Erişilebilirlik hedefi	%99,9 (doğrulamayı durdurmaz, §10.2)
Kaynak	Git repo — her yayın bir commit

10.2 Kesinti etkisi

Şema sunucusunun kesintiye uğraması:

Doğrulamayı durdurmaz. Önbellekteki şemalarla devam edilir (§7.1).
Yeni tip öğrenmeyi durdurur. Daha önce görülmemiş bir vct çözümlenemez.
Yeni belge vermeyi etkilemez. Belge veren kendi şemasını yerelde tutar.

Bu yüzden SLO, kritik yol bileşenlerinden daha gevşek olabilir. Ayrıntı ARCH-0004'te.

10.3 Alan adı riski

schemas.tamga.network alan adının kaybı ekosistemik bir olaydır — geçmişe dönük tüm vct değerleri çözümlenemez hâle gelir. Azaltma:

Alan adı, kurumsal (vakıf) mülkiyetinde, kilit (registrar lock) açık.
DNSSEC.
Tüm şemaların git deposu ayna olarak birden çok yerde.
Devlet aşamasında üye devletlerin ayna sunucuları (/v1/resolve uyumlu).
Devir planı: vakıf tasfiye olursa alan adının konseye geçişi PM-GOV-0001'de sözleşmeye bağlanır.

11. Değişmezler (Invariants)

Bunlar CI'da ve kontratta zorlanır. İhlal = yayın engellenir.

#	Değişmez
D1	Yayınlanmış bir Type Metadata / JSON Schema dosyasının (`metadata_url`) içeriği asla değişmez; minor/patch yeni `metadata_url` + hash, major yeni `vct` URN'i (ADR-0010 K7).
D2	`contentHash` (zincir) = `vct#integrity` (belge) = SHA-256(yayınlanan baytlar).
D3	Type Metadata içindeki `vct`, belgedeki `vct` ile aynı olmalıdır.
D4	Kök tip dışında her tipte `extends` + `extends#integrity` bulunur.
D5	`extends` zinciri döngüsüzdür ve en fazla 5 seviyedir.
D6	Hiçbir kişisel veri alanı `sd: "never"` olamaz.
D7	Her NETWORK şeması en az `tr-TR` ve `en-US` `display` taşır.
D8	Zincir kaydı, CDN yayınından sonra yapılır (§6 sıra kuralı).
D9	`isAuthorizedForSchema` varsayılanı `false`'tur (allowlist).

Güvenlik ve Mahremiyet Notları

Şema sunucusu bir takip yüzeyidir. Bir cüzdan veya doğrulayıcı, şemayı her seferinde sunucudan çekerse, sunucu "kim hangi tip belgeyi ne zaman gördü" bilgisini toplar. Azaltma:

Süresiz önbellekleme (§7.1) — normal işleyişte istek gitmez.
Cüzdanlar, kullanıcının sahip olduğu tipleri kurulumda toplu çeker, kullanım anında değil.
Sunucu erişim logu tutmaz — yalnızca toplu sayaç. Bu bir politika taahhüdüdür ve PM-GOV-0001'e yazılmalıdır.

Şema, kişisel veri içermez. Şema bir tanımdır, veri değildir. Yine de display metinlerinde kurum adı geçebilir; bu kamusal bilgidir ve sorun değildir.

D6 neden kritik: sd: "never" işaretli bir alan selective disclosure'a kapatılır, yani her sunumda görünür. Bir kimlik numarasını yanlışlıkla never yapmak, o şemayla verilmiş tüm belgelerde kimlik numarasının her doğrulayıcıya gitmesi demektir. Bu geri alınamaz; ancak REVOKED + yeniden belge verme ile düzelir. Bu yüzden D6 hem CI hem insan gözden geçirmesinde kontrol edilmelidir.

Açık Konular

/v1/resolve ucunun ayna sunucularla tutarlılığı nasıl garanti edilir? (devlet aşaması, üye devlet aynaları)
Şema kullanım istatistikleri hangi granülariteyle toplanır — mahremiyet tavanı ne? → PM-GOV-0001
Bir NATIONAL şema, sonradan NETWORK'e "terfi" edebilir mi? Öneri: hayır, yeni bir NETWORK şeması yazılır ve NATIONAL olan supersededBy ile ona işaret eder. Karar bekliyor.
extends zincirinde bir üst tip DEPRECATED olursa alt tipe ne olur? Öneri: alt tip otomatik DEPRECATED olmaz ama CI uyarı verir.

İlgili Dokümanlar

ADR-0007 · PM-SCHEMA-0001 · RS-SCHEMA-0001 · SPEC-SCHEMA-0002 · SPEC-BC-0001 · SPEC-CRED-0001 · SPEC-CRED-0002 · SPEC-ID-0002 · ADR-0008 · ARCH-0004 · ARCH-0005

Durum

Yürürlükte — sürüm 1.0.0 (2026-10-02).

Kapsam ​

1. URL Şeması ve İsim Alanları ​

1.1 Genel biçim ​

1.2 Alan listesi (domain, kapalı) ​

1.3 Her URL'in döndürdüğü içerik ​

1.4 Çözümlenebilirlik ve kayıt defteri yolu ​

2. Tür tanımı (Type Metadata) ​

2.1 Yapı ​

2.2 display — dil bazlı sunum ​

2.3 claims — alan bazlı sunum ve açıklama politikası ​

2.4 tamga uzantı bloğu ​

3. Bütünlük değeri (integrity) üretimi ​

3.1 Biçim ​

3.2 Hesaplama kuralları (normatif) ​

3.3 Nerede kullanılır ​

4. Kök Tip — TamgaBaseCredential ​

4.1 Zorunlu alanlar ​

4.2 Koşullu alanlar ​

4.3 Ortak yapılar ​

5. Kontrat arayüzleri (zincir aşaması) ​

5.1 SchemaRegistry ​

5.2 IssuerRegistry — şema yetkisi eklentisi ​

6. Şema Yayın Hattı ​

7. Çözümleme algoritması (doğrulayıcı tarafı) ​

7.1 Çevrimdışı doğrulama ​

8. Çok Dillilik ​

8.1 LangString yapısı ​

8.2 Kurallar ​

8.3 Neden kod alanları asıl önemlidir ​

9. Sürümleme ve Emeklilik ​

9.1 Semver kuralları ​

9.2 Üç durum ve anlamları ​

9.3 Geçiş dönemi ​

10. Barındırma ve İşletim ​

10.1 Bileşen özellikleri ​

10.2 Kesinti etkisi ​

10.3 Alan adı riski ​

11. Değişmezler (Invariants) ​

Güvenlik ve Mahremiyet Notları ​

Açık Konular ​

İlgili Dokümanlar ​

Durum ​

Kapsam

1. URL Şeması ve İsim Alanları

1.1 Genel biçim

1.2 Alan listesi (domain, kapalı)

1.3 Her URL'in döndürdüğü içerik

1.4 Çözümlenebilirlik ve kayıt defteri yolu

2. Tür tanımı (Type Metadata)

2.1 Yapı

2.2 `display` — dil bazlı sunum

2.3 `claims` — alan bazlı sunum ve açıklama politikası

2.4 `tamga` uzantı bloğu

3. Bütünlük değeri (integrity) üretimi

3.1 Biçim

3.2 Hesaplama kuralları (normatif)

3.3 Nerede kullanılır

4. Kök Tip — TamgaBaseCredential

4.1 Zorunlu alanlar

4.2 Koşullu alanlar

4.3 Ortak yapılar

5. Kontrat arayüzleri (zincir aşaması)

5.1 SchemaRegistry

5.2 IssuerRegistry — şema yetkisi eklentisi

6. Şema Yayın Hattı

7. Çözümleme algoritması (doğrulayıcı tarafı)

7.1 Çevrimdışı doğrulama

8. Çok Dillilik

8.1 `LangString` yapısı

8.2 Kurallar

8.3 Neden kod alanları asıl önemlidir

9. Sürümleme ve Emeklilik

9.1 Semver kuralları

9.2 Üç durum ve anlamları

9.3 Geçiş dönemi

10. Barındırma ve İşletim

10.1 Bileşen özellikleri

10.2 Kesinti etkisi

10.3 Alan adı riski

11. Değişmezler (Invariants)

Güvenlik ve Mahremiyet Notları

Açık Konular

İlgili Dokümanlar

Durum