Kısaca
Her devlet kendi belge türlerini (ulusal şemalarını) kendi tanımlar: örneğin bir devletin denklik belgesi. Bir kurumun hangi türde belge verebileceğini de kurumun kendi devleti belirler. Bugünkü kontratta bu iki kural birbirine bağlı değil: bir devlet, kendi kurumuna başka bir devletin ulusal belge türünü verme yetkisi yazabiliyor ve doğrulayıcılar bu belgeyi geçerli sayıyor. Bu karar araya şema sahibi devletin onayını koyar: onay yoksa yetki yazılamaz.
Bağlam
- ADR-0007: şemaların iki katmanı vardır. Ağ şemaları Governance oyuyla kaydedilir ve bütün üyelere açıktır. Ulusal şemalar bir devlete aittir;
vct'leri o devletin ad alanındadır (urn:tamga:<cc>:…, ADR-0054 NS1). - Kurum–şema yetkisini kurumu kaydeden devlet verir (
IssuerRegistry.setSchemaAuthorization). Doğrulamanın C2 adımı bu yetkiye bakar. - Bugünkü davranış (kontrat denetimi 2026-11-11). Yetki fonksiyonu iki şeyi denetler: çağıran, kurumun devletinin delegesi mi (
onlyOwnerState); yetki verilirken şemaSchemaRegistry'de kayıtlı mı (UnknownSchema). Şemanın katmanına ve sahibi olan devlete bakmaz. Sonuç: A devleti, kendi kurumunu B devletinin ulusal şemasına B'nin bilgisi olmadan yetkilendirebilir; C2 bu yetkiyi kabul eder. B'nin elindeki tek araç, A'yı ya da o kurumu tanımamaktır (SPEC-BC-0001§5): bu yalnız B'nin kendi doğrulayıcılarını korur, B'nin şemasına güvenen üçüncü devletleri korumaz. - İmzalı liste aşamasında tek ulusal liste ve tek işletmeci vardır; sorun ikinci devlet katıldığında gerçek olur. Konu
SPEC-BC-0001§14 madde 9'da karar bekliyordu. - Egemenlik ilkesi (ADR-0002): bir devletin kaydını yalnız o devlet değiştirir. Ulusal şema o devletin kaydıdır; şemanın kimler tarafından kullanılacağı da onun kararıdır.
Karar
- K1 — Kural. Bir devlet, kendi kurumunu başka bir devletin ulusal şemasına ancak şema sahibi devletin onayıyla yetkilendirebilir. Onay yoksa yetki yazımı reddedilir.
- K2 — Ağ şemaları kapsam dışıdır. Governance'ın kaydettiği ağ şemalarına yetki bugünkü gibi yalnız kurumun devletinin kararıdır; kendi ulusal şemasına yetki de öyle.
- K3 — Onay, şema başına açık kayıttır. Onay kaydı
(şema sahibi devlet, şema, yetki alan devlet)üçlüsü için bir zaman penceresidir; yalnız şema sahibi devletin delegesi yazar ve geri alır. Kurum başına değil, devlet başınadır: hangi kurumunun yetkileneceği, yetki alan devletin kendi iç işidir. - K4 — Karşılıklı tanımaya bağ. Onay kaydı karşılıklı tanıma kontratında (
CrossRecognition) tutulur ve ancak şema sahibi devlet yetki alan devleti tanıyorken (tanıma kipiNONEdeğilken) yazılabilir. Tanıma kalkarsa onay da işlemez; ayrıca geri almak gerekmez. - K5 — Zaman kuralı. Onay geri alınınca yeni yetki yazılamaz ve o andan sonra verilen belgeler C2'de düşer. Onay penceresi içinde verilmiş belgeler geçerli kalır: C2 belgenin
iatanına göre hem yetki penceresine hem onay penceresine bakar (ADR-0073 K5 ile aynı okuma). - K6 — Liste aşaması. Liste yayıncısı aynı kuralı uygular: bir ulusal listedeki kurum, başka bir devletin ad alanındaki
vctiçin ancak o devletin listesinde ya da ağ kayıtlarında karşılığı olan bir onay kaydıyla yetkilendirilir. Bugün tek ulusal liste olduğundan böyle bir yetki yoktur ve yazılmaz. - K7 — Uygulama zamanı. Kod bu kararla değişmez. Kontrat, liste yayıncısı ve eşdeğerlik testi ikinci devlet katılmadan önce uygulanır; o güne kadar tek işletmeci bu tür bir yetki yazmaz. Ad ve arayüzler uygulama sırasında onaylanır.
Değerlendirilen seçenekler
| Seçenek | Ne | Artı | Eksi | Sonuç |
|---|---|---|---|---|
| (a) Şema başına açık onay kaydı | Şema sahibi devlet (şema, yetki alan devlet) için onay yazar; yetki yazımı ve C2 bu kayda bakar | Onay görünür, tek tek geri alınabilir, zaman penceresi belge geçmişini korur; tanımanın bugünkü anlamı değişmez | Yeni kayıt türü ve bir okuma daha (kayıt kontratından tanıma kontratına) | kabul |
| (b) Tanıma politikasında şema kapsamı | Mevcut tanıma politikasına ("şu devletin şu kategorilerini tanıyorum") şema listesi eklenir; listede olan ulusal şema o devlete açılmış sayılır | Yeni kayıt türü yok | Tanıma "kimin belgesini kabul ederim" sorusudur; "şemamı kim kullanabilir" başka bir sorudur. İkisi tek listede birleşirse biri değişince öteki de değişir; şema düzeyinde tanıma zaten ayrı bir açık konudur ve bu yolla dolaylı olarak karara bağlanmış olur | ret |
| (c) Yasak | Başka devletin ulusal şemasına yetki hiç verilemez | En basit | Ortak tanınan ulusal türleri (ör. bir devletin sınav belgesini veren yurt dışı merkezleri) imkânsız kılar; her biri için ağ şeması istemek Governance'ı ulusal işlere sokar | ret |
| (d) Serbest, tanımayla korunma | Bugünkü durum | Kod değişmez | Şema sahibi yalnız kendi doğrulayıcılarını korur; şemasına güvenen üçüncü devletleri korumaz | ret |
Karşılıklı tanımaya bağ (K4) iki seçeneği birleştirmez: onay ayrı kayıttır (a), ama tanımadığınız bir devlete şemanızı açamazsınız. Böylece tanıma geri alındığında unutulmuş bir onay açık kalmaz.
Değişmezler
| Kod | Kural |
|---|---|
| FS1 | Bir devlet, kendi kurumunu başka bir devletin ulusal şemasına ancak şema sahibi devletin o devlet için yazdığı, yürürlükteki onay kaydıyla yetkilendirebilir. Ağ şemaları ve devletin kendi ulusal şemaları bu kuralın dışındadır. |
| FS2 | Onay kaydını yalnız şema sahibi devlet yazar ve geri alır; kayıt şema ve yetki alan devlet başınadır, zaman penceresi taşır ve ancak şema sahibi devlet yetki alan devleti tanıyorken yürürlüktedir. |
| FS3 | Doğrulamada başka devletin ulusal şemasıyla verilmiş belge, belgenin iat anında hem kurumun şema yetkisi hem şema sahibinin onayı yürürlükteyse kabul edilir; onayın sonradan geri alınması daha önce verilmiş belgeleri geçersiz kılmaz. |
Sonuçlar
- Uygulama bekliyor (ikinci devlet katılmadan önce). Yapılacaklar:
CrossRecognition'da onay kaydı ve okuma;IssuerRegistryyetki yazımında veisCredentialSchemaAcceptable'da onay denetimi (şemanın katmanı ve sahibiSchemaRegistry'den okunur); olaylar ve indeksleyici; liste biçimi ve yayıncı denetimi; yeniden oynatma ve eşdeğerlik testi; kod boyutu payı. Depolama düzenine yalnız ekleme yapılır. - O güne kadar: kontrat bu yetkiyi engellemez (bugünkü davranış, yukarıda). Çalışan zincir yoktur; liste aşamasında tek işletmeci böyle bir yetki yazmaz.
SPEC-BC-0001§3.4 ve §14 madde 9: "karar verildi, uygulama bekliyor".- Şema düzeyinde tanıma (
SPEC-BC-0001§14 madde 2) bu kararla kapanmaz; ayrı konudur.
Durum
Accepted — 2026-11-12. Proje yönetiminin onayıyla (2026-11-12). DECISIONS: D-BC-15. FS1–FS3 bağlayıcıdır; uygulama ikinci devlet katılmadan önce yapılır.