Kısaca
Zincirde bir devletin iki işi vardır: blok üretmek (doğrulayıcı düğüm) ve ağın kararlarına oy vermek (yönetişim). Bugüne kadar ikisi aynı anahtarla yapılıyordu. Düğüm anahtarı her an çevrimiçi bir sunucudadır; oy anahtarı ise yılda birkaç kez kullanılır ve kasada durmalıdır. Aynı anahtar olunca sunucuyu ele geçiren devletin oyunu ve ulusal kayıtlarının delege listesini de ele geçirirdi. Bu karar iki anahtarı ayırır: düğüm anahtarı yalnız blok üretir, zincirde yetkisi yoktur; bütün yetki yönetişim anahtarındadır. Düğüm anahtarı kolayca (devletin kendi kararıyla) değiştirilir; yönetişim anahtarı ancak ağın oyu ve devletin kendi oyuyla değişir.
Bağlam
SPEC-BC-0001§1:Governanceüye kaydında tek adres tutuyordu (StateMember.validatorAddress); öneri, oy, oy geri çekme, öneri geri çekme, delege anahtarı listesi (setDelegateKeys) ve çıkış bu adresten yapılıyordu. ADR-0052 K2: Besu yerel izin listesinin hesap kısmı aynı adresi "validator" olarak listeler.ARCH-0002Adım 2 ve Açık Konular 6 (2026-11-11): "yönetişim ve uzlaşma anahtarı bugün aynıdır; ayrılana kadar gerçek ağda düğüm anahtarı HSM'de tutulmak zorundadır; ayrım ikinci devlet katılmadan önce yeni bir karar kaydıyla."- Zincir katmanı denetimi (2026-11-15): ayrım ilk zincir kurulmadan yapılmalı; sonradan yapmak canlı bir Governance yükseltmesi demektir. ADR-0084 LS6: gerçek ağ, anahtar ayrımı için karar kaydı olmadan açılmaz.
- ADR-0076: iki üyeli ağda tek taraflı çıkış yoktur; bir üyenin oy anahtarı kaybolursa yönetişim kilitlenir — bu yüzden iki üyeli dönemde anahtar yedeği ve sınama imzası kuralı yazıldı (
ARCH-0002Adım 11). - Proje yönetiminin yönü (2026-11-15): zincir kodu kapalı olarak tamamlanır (ADR-0084 K6); sıradaki işler yapılır. Bu karar o işlerin ilkidir.
Karar
K1 — Üye kaydında iki adres
Her üyenin kaydında iki adres bulunur: düğüm adresi (validatorAddress, QBFT doğrulayıcı düğümünün anahtarı) ve yönetişim adresi (governanceAddress, devletin oy anahtarı). Kayıt ayrıca yönetişim anahtarının üyeye bağlandığı anı tutar (governanceSince; kabulde ve anahtar değişikliğinde yazılır). Kurallar:
- İki adres sıfır olamaz ve birbirinden farklıdır.
- Bir adres yalnız bir devlette ve yalnız bir rolde kullanılır: bir devletin düğüm adresi başka devletin düğüm adresi olamaz (
ValidatorInUse, N1), yönetişim adresi başka devletin yönetişim adresi olamaz, hiçbir adres herhangi bir devlette öteki rolde kullanılamaz (KeyInUse). - Bırakılan (değiştirilen) adres o devlete bağlı kalır; başka bir devlete verilemez. Ele geçirilmiş eski bir anahtar başka bir koltuğa taşınamaz.
- Kurucular kuruluşta (
initialize) iki adresle girer; yeni üye kabul önerisi (proposeStateAdmission) iki adresi taşır.
K2 — Zincirdeki bütün yetki yönetişim anahtarında
Öneri açma (bütün türler), oy verme ve değiştirme, oy geri çekme, öneri geri çekme, delege anahtarı listesi, çıkış ve SchemaRegistry bağı yalnız üyenin bugünkü yönetişim adresinden yapılır (NotGovernor). Düğüm anahtarının zincirde hiçbir yetkisi yoktur: o yalnız blok üretir ve QBFT doğrulayıcı kümesindeki yerini belirler. Bu yüzden düğüm adresi Besu hesap izin listesine girmez; hesap listesinde etkin üyelerin yönetişim adresleri bulunur (ADR-0052 K2'nin hesap listesi bu kayıtla okunur). Düğüm izin listesi değişmez: düğüm bildirimi Governance'taki düğüm adresiyle eşleşen doğrulayıcı düğümler listelenir. Yürütmede oylar üyelerin bugünkü yönetişim adresinden sayılır.
K3 — Düğüm anahtarını üye kendisi değiştirir
Düğüm adresini üye kendi yönetişim anahtarıyla, oy gerekmeden değiştirir (setValidatorAddress, olay ValidatorAddressChanged). Gerekçe: düğüm anahtarı en çok risk altındaki anahtardır ve ele geçirildiğinde hızla değiştirilmesi gerekir; zincirde yetkisi olmadığı için değişikliği devletin iç işidir (delege listesi gibi). Ele geçirilmiş düğüm anahtarı kendini değiştiremez. Zincirdeki adres değişince her işletmeci izin listesini zincirden yeniden üretir; QBFT doğrulayıcı kümesindeki değişiklik ayrıca doğrulayıcıların kendi oyuyla (QBFT düzeyinde) yapılır.
K4 — Yönetişim anahtarı ağın oyu ve üyenin kendi oyuyla değişir
Yönetişim anahtarı yalnız türü belli bir Governance önerisiyle değişir (proposeGovernanceKeyChange, tür GOVERNANCE_KEY_CHANGE, olay GovernanceAddressChanged):
- Eşik öteki önerilerle aynıdır: etkin üyelerin 2/3'ü, en az 2 (ADR-0002, R6).
- Değişen üyenin bugünkü anahtarıyla verdiği destek oyu ayrıca şarttır (
KeyChangeNeedsOwnVote). Öteki üyeler eşiği doldursa da bir devletin anahtarını onun rızası olmadan değiştiremez; değiştirebilselerdi o devletin delege listesini, yani ulusal kayıtlarına yazma yetkisini ele geçirirlerdi (N1). - Öneriyi herhangi bir üye açabilir (anahtarı değişen üye de).
- Yürütmede yeniden denetlenir: üye hâlâ etkin, yeni anahtar hâlâ boşta (arada başka devlete ya da öteki role bağlanmamış).
- Yürütmeden sonra eski anahtarın yetkisi hemen düşer; eski anahtarla açık önerilere verilmiş oylar sayılmaz (
governanceSince), üye yeni anahtarla yeniden oy verir — yeniden kabul edilen üyenin eski oylarının sayılmaması kuralıyla aynı.
Neden oy, neden kendi imzası tek başına değil. Kendi imzasıyla (tek başına) değişseydi, yönetişim anahtarını ele geçiren biri anahtarı kendi anahtarına çevirip gerçek sahibini kalıcı olarak dışarıda bırakabilirdi; iki üyeli ağda o üyeyi çıkarmak da mümkün değildir (çıkarma, hedef dışında en az iki oy ister). Oy şartında ele geçirilmiş anahtar tek başına hiçbir şey değiştiremez: öteki üyeler değişikliği ayrı bir kanaldan gelen yazılı taleple doğrular. Üyenin kendi oyu şartı da çoğunluğun bir devletin koltuğunu sessizce ele geçirmesini engeller.
K5 — İki üyeli dönem ve anahtar kaybı
- İki üyeli ağda anahtar değişikliği iki üyenin oyunu ister (değişen üye + öteki üye). Kaybolan yönetişim anahtarı iki üyeli ağda zincir üstünde kurtarılamaz: değişiklik için o anahtarın oyu gerekir, üye çıkarılamaz ve çekilemez (ADR-0076). Bu yüzden
ARCH-0002Adım 11'in yedek ve sınama imzası kuralı yönetişim anahtarına uygulanır ve iki üyeli dönemde zorunludur: yedekten geri yüklenen anahtarın adresi Governance'taki yönetişim adresiyle aynı olmalı, bu anahtarla sınama imzası atılabilmelidir. Düğüm anahtarı için yedek şart değildir: kaybolursa üye yönetişim anahtarıyla yenisini yazar (K3). - Üç ve daha çok üyeli ağda kaybolan anahtarın yolu bugünkü yoldur: üye öteki üyelerin oyuyla çıkarılır ve yeni adreslerle yeniden kabul edilir (görünür, gerekçe özetli iki öneri).
- Ele geçirilmiş ama yedeği elde olan anahtarda üye ve öteki üyeler hemen değişiklik önerisini oylar; ele geçiren de aynı anahtarla oyu çevirebileceğinden, değişiklik yürütülene kadar öteki üyeler ele geçirenin oylarını ve önerilerini dikkate almaz. Zincir karar vermediği için (ADR-0084 LS2) bu süre hiçbir belgenin doğrulamasını etkilemez.
K6 — Anahtarların saklanması
Yönetişim anahtarı düğüm sunucusunda bulunmaz: ayrı bir kasada (gerçek ağda donanım anahtar kasası) durur ve yalnız işlem imzalarken kullanılır. Düğüm anahtarı düğüm sunucusundadır (gerçek ağda donanım anahtar kasası tercih edilir, ama artık zorunluluk gerekçesi oy değil, blok üretimidir). Gerçek ağın anahtar yolu (donanım anahtar kasası ve uzaktan imzacı) ayrı bir karar kaydıdır (ADR-0084 LS6).
Gerekçe / alternatifler
| Seçenek | Sonuç | Neden |
|---|---|---|
| İki adres; düğümün yetkisi yok; düğüm kendi değişir; yönetişim oy + kendi oyuyla | seçildi | Sunucuyu ele geçiren oyu ele geçiremez; düğüm hızla değişir; yönetişim anahtarı ne tek başına ele geçirilip kilitlenebilir ne de çoğunlukça el konabilir |
| Tek anahtar (bugünkü), düğüm anahtarını HSM'de tutmak | ret | Sürekli çevrimiçi bir anahtar oy ve ulusal kayıt yetkisi taşır; HSM imzayı korur ama ele geçirilmiş sunucunun HSM'e imza attırmasını engellemez |
| Yönetişim anahtarını üye tek başına değiştirir | ret | Anahtarı çalan, sahibini kalıcı dışarıda bırakır; iki üyeli ağda geri dönüş yolu yoktur |
| Yönetişim anahtarı yalnız oyla, üyenin oyu şartsız | ret | 2/3 çoğunluk bir devletin anahtarını kendi anahtarına çevirip onun delege listesini, yani ulusal kayıtlarını ele geçirebilir (N1'e aykırı) |
| Düğüm anahtarı da yalnız oyla değişir | ret | En riskli anahtarın değişimi öteki işletmecilerin hızına bağlanır; düğümün zincirde yetkisi olmadığından oy bir şey korumaz |
| Ayrı kontrat (yönetişim anahtar kaydı) | ret | Governance'ın yetki denetimi her çağrıda dış çağrı olurdu; depolama düzenine yeni bir eşleme ve __gap'ten bir yuvayla aynı sonuç alınır |
Değişmezler
| Kod | Kural |
|---|---|
| KG1 | Her üyenin kaydında iki adres vardır: düğüm (QBFT) adresi ve yönetişim adresi; ikisi sıfır değildir ve farklıdır. Bir adres yalnız bir devlette ve yalnız bir rolde kullanılır; bırakılan adres o devlete bağlı kalır, başka devlete verilemez. |
| KG2 | Zincirdeki bütün yetki (öneri, oy, oy ve öneri geri çekme, delege listesi, çıkış, SchemaRegistry bağı) yalnız üyenin bugünkü yönetişim adresindedir; düğüm adresinin zincirde yetkisi yoktur ve hesap izin listesine girmez. Yürütmede oylar bugünkü yönetişim adresinden sayılır. |
| KG3 | Düğüm adresini üye kendi yönetişim anahtarıyla, oy gerekmeden değiştirir; doğrulayıcı kümesindeki değişiklik QBFT düzeyinde doğrulayıcıların oyuyla yapılır. |
| KG4 | Yönetişim anahtarı yalnız Governance önerisiyle değişir: etkin üyelerin 2/3'ü (en az 2) ve değişen üyenin bugünkü anahtarla verdiği destek oyu birlikte gerekir; yürütmede yeniden denetlenir; eski anahtarın yetkisi ve açık önerilerdeki oyları düşer. |
| KG5 | İki üyeli dönemde her üye yönetişim anahtarının ayrı yerde saklanan, sınanmış bir yedeğini tutar (geri yüklenen anahtarın adresi Governance'taki yönetişim adresiyle aynı, sınama imzası atılabilir); yönetişim anahtarı düğüm sunucusunda bulunmaz. |
Sonuçlar
contracts/src/governance/Governance.sol,IGovernance.sol: üye kaydınagovernanceAddressvegovernanceSince(yapı yalnız mapping değeri; üyeler sona eklendi), öneri kaydınagovernanceAddress, yeni eşleme_governanceToState(__gap37 → 36), yeni öneri türüGOVERNANCE_KEY_CHANGE(sona eklendi),proposeGovernanceKeyChange,setValidatorAddress, olaylarValidatorAddressChanged,GovernanceAddressChanged,StateAdmittediki adresli; hatalarNotGovernor(NotValidator'ın yerine),KeyInUse,KeyChangeNeedsOwnVote.initializeveproposeStateAdmissionüçüncü bağımsız değişkeni (yönetişim adresi) alır. Depolama düzeni denetimi geçti; kod boyutu Governance 23.872 bayt (pay 704). Çalışan zincir yok; taban çizgisi yenilendi.- Yayıncı ve araçlar: izin listesi hesap kısmında etkin üyelerin yönetişim adresleri ("governance"), düğüm adresi yok; anahtar haritası (
tamga-chain-keys/1) her devletegovernanceanahtarı ekler; yerel geliştirme kuralı: yönetişim anahtarı = düğüm hesabı + 10 (Hardhat test hesapları); test ağı betikleri, göç ve sürekli projeksiyon imzacıları yönetişim anahtarıyla oy verir. SPEC-BC-0001§1,ARCH-0002Adım 2, Adım 6, Adım 11 ve Açık Konular 6, düğüm el kitabı (GUIDE-0015) güncellendi.- Yönetişim komut aracı yönetişim anahtarıyla imzalar (anahtar değişikliği ve düğüm adresi değişikliği alt komutlarıyla).
Durum
Accepted — 2026-11-15. Proje yönetiminin onayıyla (2026-11-15). DECISIONS: D-GOV-13. KG1–KG5 bağlayıcıdır.