Kısaca
Güven listesi bir kayıt defteri gibidir: bir kurum ağdan ayrılsa bile satırı silinmez, "kapandı" diye işaretlenir. Böylece o kurumun geçmişte verdiği belgeler bugün de doğru değerlendirilir. Ağ gerçek kurumlara açılmadan önce listeye deneme amacıyla birkaç kayıt konmuştu. Bunlar hiçbir gerçek kişiye belge vermedi; listede kalmaları okuyanı yanıltıyordu. Bu karar, yalnız bu tür deneme kayıtlarının ve yalnız ilk gerçek kurum katılana kadar çıkarılabileceğini söyler. Gerçek bir kurumun kaydı hiçbir zaman silinmez.
Bağlam
- SPEC-TRUST-0001/TL2: liste sürümleri yalnız artar, her sürüm bir öncekinin özetini taşır, hiçbir satır ya da kayıt silinmez; durum değişikliği
status_history'ye eklenir. Gerekçe: doğrulama, belgenin verildiği andaki duruma bakar; kaydı silinen kurumun eski belgeleri değerlendirilemez olur. - Olgu. 2026-11-11'de gerçek ağın ülke listesinden, kurum katılımı öncesi sınama döneminden kalan kayıtlar çıkarıldı (liste sürümü 241): iki sınama kurumuna ait iki belge veren kaydı, bir doğrulayıcı kaydı ve iki kapı grubu. Kayıtlar zaten
REVOKEDdurumundaydı ve hiçbir gerçek kurum tarafından kullanılmamıştı. Çıkarma herkese açık değişiklik günlüğüne adsız bir satırla yazıldı; önceki liste sürümleri arşivde duruyor. - Bu istisna bugüne dek yalnız SPEC-TRUST-0001 §4'te bir not olarak duruyordu; bir karara bağlı değildi. Sınırı yazılmamış bir istisna, ileride gerçek bir kurumun kaydı için de emsal gösterilebilir.
- Sınama için ayrı bir ağ vardır (ADR-0038); kurumlar test kurumlarını orada açar ve bu kayıtlar orada her gece kaldırılır (ADR-0041). Gerçek ağın listesine sınama kaydı koymaya artık gerek yoktur.
Yayıncıdaki çıkarma yolu (bugünkü davranış)
Liste yayıncısı her yayında yeni listeyi, bir önceki yayının imzalı sürümüyle karşılaştırır. Önceki sürümde bulunan bir belge veren, doğrulayıcı, kapı grubu, kök CA ya da şema yeni listede yoksa (ya da listede kalan bir kayıttan bir kullanım, şema yetkisi ya da durum geçmişi satırı eksilmişse) yayın durur. Amaç, kaynak dosyadan yanlışlıkla silinen bir kaydın sessizce yayından kalkmamasıdır.
Yayının geçmesinin tek yolu, kayıt defterine açıkça yazılmış bir onaylı çıkarma kaydıdır (removals.json). Kayıt şunları taşır: liste adı, kararın tarihi, çıkarmadan önceki imzalı sürümün numarası (aşağıda uygulama notu), çıkan kayıtların türlerine göre sayıları ve kısa bir gerekçe. Ad ya da kimlik taşımaz. Sayılar yayıncının hesapladığı farkla birebir tutmazsa yayın yine durur; yani kayıt yalnız onaylanan çıkarmayı geçirir, fazlasını geçirmez. Yayın yapılınca gerekçe, sayılar ve karar tarihi herkese açık değişiklik günlüğüne tek satır olarak yazılır; önceki sürümler arşivde kalır.
Durum komutlarındaki --reason (ör. status <slug> REVOKED --reason …) çıkarma değil durum değişikliği içindir: kayıt listede kalır, gerekçe status_history'ye girer. Çıkarmanın gerekçesi komut satırından değil onaylı çıkarma kaydından gelir. Sandbox'ta bu denetim uygulanmaz (test kurumları orada her gece kaldırılır).
Karar
- K1 — Genel kural değişmez. Gerçek bir kurumun kaydı silinmez. Kurum ayrılır, kapanır ya da ağdan çıkarılırsa kaydının durumu değişir (
SUSPENDED,REVOKED,RETIRED) ve geçmişi listede kalır. Kök CA ve şema kayıtları için de aynıdır. - K2 — İstisna dardır: yalnız sınama kaydı. Çıkarılabilecek kayıt şu koşulların hepsini taşır: (i) kurum katılımından önce, sınama amacıyla konmuştur; (ii) hiçbir gerçek kişiye belge vermemiştir (belge veren kaydıysa) ve hiçbir gerçek sunum almamıştır (doğrulayıcı kaydı ya da kapı grubuysa); (iii) çıkarma, ilk katılımcı kurum gerçek ağın listesine girmeden önce yapılır. Çıkarma proje yönetiminin kararıyla yapılır ve gerekçesi herkese açık değişiklik günlüğüne yazılır; satır ad ve kimlik taşımaz.
- K3 — İstisna kendiliğinden kapanır. İlk katılımcı kurum gerçek ağın listesine girdiği yayından sonra gerçek ağın listesinden hiçbir kayıt çıkarılmaz. Sınama yalnız sandbox'ta yapılır; gerçek ağın listesine sınama kaydı konmaz. Katılımcı kurum: sınama amacıyla konmamış ve ağın geçici işletmecisinin kendi servisi olmayan belge veren ya da doğrulayıcı.
- K4 — Arşiv kalır. Çıkarılan kayıtları taşıyan imzalı liste sürümleri arşivde durur ve değiştirilmez. Sürüm numarası ve özet zinciri çıkarmayla kesilmez: çıkarmanın yapıldığı sürüm de bir öncekinin özetini taşır. İsteyen herkes kaydın hangi sürümlerde bulunduğunu arşivden görebilir.
- K5 — Bugüne dek tek kullanım. İstisna bir kez kullanıldı (2026-11-11, yukarıdaki olgu). Bu karar o kullanımı kayda bağlar ve sınırını yazar.
Değerlendirilen seçenekler
| Seçenek | Sonuç | Neden |
|---|---|---|
| Dar ve süreli istisna: yalnız sınama kaydı, ilk katılımcı kuruma kadar | kabul | Genel kural bozulmaz; istisnanın koşulu ve bitişi yazılıdır; gerekçe herkese açıktır; arşiv kalır |
İstisna yok: sınama kayıtları REVOKED olarak listede sonsuza dek kalır | ret | Liste herkese açıktır; hiç kurum olmamış kayıtlar ağın katılımcıları gibi okunur ve yanıltır. Kayıtların korunmasını gerektiren belge de yoktur |
| Süresiz istisna: sınama kaydı her zaman çıkarılabilir | ret | "Sınama kaydı" sınırı zamanla esner; gerçek ağda sınama alışkanlığını sürdürür. Sandbox varken gerek yoktur |
| İstisnayı yalnız şartname notunda bırakmak | ret | Bir karara bağlı olmayan istisna emsal olur; koşulu ve bitişi belirsiz kalır |
Değişmezler
| Kod | Kural |
|---|---|
| RR1 | Gerçek ağın güven listesinden kayıt silinmez: belge veren, doğrulayıcı, kapı grubu, kök CA ve şema kaydı kapanınca durumu değişir, geçmişi listede kalır (SPEC-TRUST-0001/TL2). Gerçek bir kurumun kaydı için istisna yoktur. |
| RR2 | Listeden yalnız sınama kaydı çıkarılabilir: kurum katılımından önce sınama amacıyla konmuş, hiçbir gerçek kişiye belge vermemiş ve hiçbir gerçek sunum almamış kayıt. Çıkarma proje yönetiminin kararıyla yapılır; gerekçesi, kayıt sayıları ve karar tarihi herkese açık değişiklik günlüğüne ad ve kimlik taşımayan bir satırla yazılır. Yayıncı, sayıları birebir tutan onaylı çıkarma kaydı olmadan kayıt eksilten listeyi yayımlamaz. |
| RR3 | İstisna, ilk katılımcı kurum (sınama amacıyla konmamış ve ağın geçici işletmecisinin kendi servisi olmayan belge veren ya da doğrulayıcı) gerçek ağın listesine girdiği yayınla kapanır; sonrasında gerçek ağın listesinden hiçbir kayıt çıkarılmaz. Sınama yalnız sandbox'ta yapılır; gerçek ağın listesine sınama kaydı konmaz. |
| RR4 | Çıkarılan kayıtları taşıyan imzalı liste sürümleri arşivde kalır ve değiştirilmez; çıkarma sürüm numarasını ve özet zincirini kesmez. |
Sonuçlar
- Kod bu kararla değişmez: yayıncının denetimi ve onaylı çıkarma kaydı bugünkü hâliyle RR2'nin ve RR4'ün makinece denetlenen kısmını karşılar (sayılar birebir, adsız satır, arşiv).
- Yayıncı bir kaydın "sınama kaydı" olup olmadığını ve ilk katılımcı kurumun listeye girip girmediğini kendisi bilemez; RR2'nin koşulu ve RR3'ün kapanışı karar düzeyinde denetlenir. İlk katılımcı kurum listeye girdikten sonra gerçek ağın kayıt defterine yeni çıkarma kaydı yazılmaz. Kapanışın yayıncıda makinece zorlanması ilk kurum katılımıyla birlikte ele alınır.
- Uygulama notu (2026-11-16; karar içeriği değişmedi) — RR3 makinece zorlanır. Yayıncı, önceki imzalı listede ya da yeni kaynakta geçici işletmecinin kendi kaydı (ADR-0070 OP2 değeriyle tanınan) olmayan bir belge veren ya da doğrulayıcı görürse istisnayı kapanmış sayar: o yayından başlayarak onaylı çıkarma kaydı olsa da kayıt eksilten liste yayımlanmaz (gerçek ağ; sandbox'ta uygulanmaz). RR3 gereği gerçek ağın listesinde sınama kaydı olmadığından kendi kaydı olmayan her kayıt katılımcı sayılır.
- Uygulama notu (2026-11-12, ikinci inceleme; karar içeriği değişmedi) — çıkarma kaydı tek geçişe bağlıdır. Onaylı çıkarma kaydı, geçerli olduğu sürüm geçişini de taşır: çıkarmadan önceki imzalı liste sürümünün numarası (
previous_version, zorunlu) ve isteğe bağlı olarak o sürümün imzalı dosyasının özeti (previous_version_hash). Yayıncı kaydı yalnız önceki yayımlanmış sürüm bu ise kabul eder; yayın yapılınca sürüm ilerler ve kayıt kendiliğinden geçersiz kalır. Önceki hâlde kayıt yalnız liste adı ve sayılarla eşleşiyordu: aynı sayıda başka kaydın sonradan silinmesini de geçirir ve günlüğe eski gerekçeyi yazardı; RR2'nin "yalnız onaylanan çıkarma" koşulu makinece tam karşılanmıyordu. 2026-11-11 kullanımının kaydı sürüm 240 → 241 geçişine bağlandı. Aynı turda RR1'in makinece denetlenen kısmı genişledi: listede kalan kayıtta geçmiş satırı değiştirilemez (ör. bir iptalin belgeleri geçersiz kılan tarihi ileri çekilemez), kapanmış bir şema yetkisi yeniden açılamaz; yetkili anahtarın ve LOTL kayıtlarının (ülke listesi kaydı, cüzdan sağlayıcı, dış liste) silinmesi de sayılır (SPEC-TRUST-0001 sürüm notu, TL2). - SPEC-TRUST-0001 §4 ve TL2 bu karara atıf verir.
- Zincire geçişte (ADR-0009) arşiv sürümleri sırayla yeniden oynatılır. Çıkarılmış sınama kayıtları arşiv sürümlerinde bulunur; yeniden oynatmanın bunları nasıl ele aldığı eşdeğerlik testinde (SPEC-TRUST-0001/TL10) denetlenir.
Durum
Accepted — 2026-11-12. Proje yönetiminin onayıyla (2026-11-12). DECISIONS: D-TRUST-7. RR1–RR4 bağlayıcıdır.