Tamga Docs · Geliştirici

Appearance

SPEC-BC-0002Spesifikasyon · BlockchainTaslaksürüm 2.0.12026-09-10T00:00:00.000Z

Kapsam ​

Bu spesifikasyon, PM-ID-0002'de kararlaştırılan eşikli escrow modelinin tam kontrat ve protokol yüzeyini tanımlar. "Assurance Guardian" taslağı (docs/tamga-network-assurance-guardian.md) bu dokümana resmileştirilmiştir. "Nasıl"ı verir: guardian kompozisyonu, escrow enrollment, sınır-ötesi protokol, kontrat arayüzleri, bildirim ve değişmezler.

Değişmez sınır (kritik): Zincir hiçbir zaman kişisel veri, pseudonym↔kimlik eşleştirmesi, escrow ciphertext'i veya threshold payını tutmaz (PM-TRUST-0001). Zincirde yalnızca: guardian kümesi/kompozisyonu, eşik, policy referansı, escrow commitment'ları ve değiştirilemez denetim izi bulunur. Kriptografik açma tümüyle zincir-dışıdır (guardian HSM'leri).

1. Temel İlke: Tabiyet Bağı, Ülkesellik Değil ​

Bir vatandaşın pseudonym'ini yalnızca kendi devleti çözebilir. İki devleti ilgilendiren süreçlerde yürütme ortaktır.

Bu, uluslararası hukukun kişisel yetki (nationality principle) ilkesinin kriptografik olarak zorlanmış halidir; ülkesellik ilkesi ("olay yeri devleti çözer") bilinçle reddedilmiştir (ADR-0002 home-state egemenliği). Gerekçe: hiçbir devlet vatandaşını başka devletin tek taraflı ifşa yetkisine sokmaz; aksi hâlde vatandaşlar sınır-ötesi kullanımdan kaçınır ve ağ amacını yitirir.

Bu, Adli Yardımlaşma (MLAT) rejiminin dijitalleştirilmiş, hızlandırılmış (ay → gün/saat) ve denetlenebilir halidir; hukuki eşik korunur.

2. Guardian Kompozisyonu — Devlet Bazlı ​

Guardian seti devlet bazlıdır, ağ-bazlı değil: her devletin kendi eşik anahtarı vardır ve yalnızca kendi vatandaşlarının pseudonym'lerini çözebilir. Kazakistan'ın anahtarı bir Türk vatandaşının escrow'unu matematiksel olarak çözemez — politika değil kriptografik imkânsızlık.

2.1 İç kompozisyon (KARAR — 2026-08-05): kurumsal 5'li, 3-of-5 ​

KoltukKurumİşlevYürütme?
0 JUDICIARYÜst mahkeme / hâkimler kurulu atamalıHukuki dayanak denetimiHayır
1 DATA_PROTECTIONVeri koruma otoritesi (KVKK muadili)Orantılılık & mahremiyetHayır
2 IDENTITY_AUTHORITYNüfus/kimlik otoritesiTeknik/operasyonel yürütmeEvet
3 OMBUDSMANKamu denetçiliğiBireyin hakkının savunusuHayır
4 PARLIAMENTARYParlamento atamalı bağımsız üyeDemokratik hesap verebilirlikHayır

Yürütme-dışı koltuk kuralı (ağ değişmezi): Eşiği aşan onaylardan en az 1'i yürütme-dışı koltuktan gelmelidir; ayrıca yürütme koltuğu sayısı < eşik olmalıdır (executiveSeats ≤ threshold − 1). Önerilen sette 1 yürütme koltuğu / 3 eşik olduğundan yürütme tek başına asla eşiğe ulaşamaz. Bu, mekanizmayı "hükümetin istediği zaman açtığı kapı" olmaktan çıkarır.

Not — "operatör/custodian koltuğu" YOK. Önceki taslaktaki teknik operatör/custodian oy veren guardian değildir: ağ işletmecisinin (vakıf) bir devletin vatandaşını açma kararına oyu karışamaz (egemenlik). Teknik saklama ayrı bir katmandır: her kurum kendi payını DKG ile tutar (§3); operasyon 5 kuruma dağıtıktır.

2.2 Egemenlik ve yayınlama ​

Kompozisyon zorunlu tutulmaz — her devlet ADR-0002 gereği kendi setini belirler — ama yukarıdaki set ağ standardı olarak tavsiye edilir ve on-chain yayınlanması zorunludur (koltuğun hangi kuruma ait olduğu + her değişiklik loglanır). Bir devletin kompozisyonu, diğer devletlerin setRecognition (SPEC-BC-0001) kararında baktığı kriterdir → piyasa disiplini (§10).

3. Kriptografik Temel — DKG + Threshold (Reconstruction YOK) ​

  • Threshold decryption, Shamir-reconstruction DEĞİL. Anahtar hiçbir zaman yeniden kurulmaz: her guardian kendi payıyla kısmi çözüm üretir, sonuç birleştirilir. Naif "payları birleştir → tam anahtarı bir makinede oluştur → çöz" deseni yasaktır (tek-nokta zafiyeti). Şema: threshold ElGamal (birincil; PM-ID-0002 kararı) veya BLS threshold; verifiable encryption uyumu için ElGamal tercih.
  • Distributed Key Generation (DKG). Devlet eşik anahtarı DKG ile üretilir — tam anahtar hiçbir aşamada, hiç kimsede bulunmaz. Merkezî üretip dağıtmak güven modelini baştan bozar; yasak.
  • Proaktif resharing. Koltuk sahibi değişince (hâkim emekli, kurum başkanı gider) anahtar değişmeden paylar yenilenir (proactive secret resharing); rotasyon on-chain loglanır.
  • Anahtar kaybı = kalıcı. 5 guardian'dan 3'ünden fazlası payını kaybederse o devletin geçmiş pseudonym'leri kalıcı olarak çözülemez hale gelir. Bu bir hata değil, kabul edilen sonuçtur; "kurtarma anahtarı" eklemek modeli anlamsızlaştırır. Whitepaper'da açıkça belirtilir.

4. Escrow Enrollment — Pseudonym Nasıl Açılabilir Hale Gelir ​

Pseudonym'ler cüzdanda kök-kimlikten türetilir (PM-ID-0001, SPEC-ID-0001 §5.2) ve unlinkable'dır. Guardian setinin sonradan bir pseudonym'i açabilmesi için, o bağın enrollment anında şifreli escrow'a yazılması gerekir. Model iki katmanlıdır ve kaçışa kapalıdır.

4.1 İki katmanlı escrow ​

KayıtNe zamanİçerik (şifreli)Kim üretir
Kök escrow E_rootOnboarding (bir kez)Enc(PK_s, gerçekKimlik ‖ rootCommit)Devlet PID Provider (PM-ID-0001)
Pseudonym escrow E_iHer pseudonym türetimindeEnc(PK_s, rootCommit ‖ P_i ‖ ctx_i)Vatandaşın cüzdanı (TamgaID)
  • PK_s = home-state threshold ElGamal açık anahtarı (§3 DKG).
  • rootCommit = H(rootPub ‖ salt_s) — vatandaş başına kararlı bağ etiketi; yalnızca yetkili açılıştan sonra pseudonym'leri birbirine bağlar.
  • Ciphertext'ler off-chain home-state Escrow Store'da tutulur (PM-TRUST-0001: şifreli-de-olsa ilişkilendirilebilir veri zincire yazılmaz); zincirde yalnızca H(E_i) commitment'ı çıpalanır.

4.2 Escrow makbuzu ve ağ-geçerlilik (anti-kaçış) ​

Cüzdan E_i'yi Escrow Store'a yükleyince imzalı escrow makbuzu R_i = Sign(ES_s, H(P_i) ‖ H(E_i) ‖ ts) alır. Kritik kural: bir pseudonym P_i ancak geçerli R_i ile ağ-geçerlidir — issuer/RP kaydı (SPEC-BC-0001) ve credential sunumu, escrow makbuzu (veya on-chain commitment) doğrulanmadan pseudonym'i kabul etmez. Böylece "escrow'suz pseudonym" kullanılamaz; kaçış (accountability'den kurtulma) kapatılır.

4.3 Verifiable encryption (zorunlu) ​

Kötü niyetli bir cüzdan çöp ciphertext yükleyip yine de makbuz alarak açılamaz bir pseudonym üretmemelidir. Bu yüzden cüzdan, E_i'nin gerçekten rootCommit'e bağlı doğru bir şifreleme olduğunu sıfır-bilgi kanıtı (NIZK / verifiable encryption) ile ispatlar; Escrow Store makbuzu ancak kanıt geçerse verir. Bu kanıt sisteminin somut primitifi bağımsız kripto denetimiyle sabitlenecektir (§12).

4.4 Açma zinciri ​

  1. Hedef pseudonymRef = H(P_i).
  2. Guardian'lar E_i'yi bulur → threshold-decrypt → rootCommit ‖ P_i.
  3. E_root(rootCommit) → threshold-decrypt → gerçekKimlik.
  4. Sonuç yalnızca yetkili ortamda görünür; zincire resultCommit çıpalanır (içerik değil).

İki pseudonym'i ilişkilendirmek bile her biri için ayrı ayrı threshold + yetki gerektirir (ElGamal semantik güvenliği → E_i, E_j ayırt edilemez). Devlet, cüzdan türetmeden pseudonym'leri enumerate edemez (trapdoor yok) → unlinkability korunur.

5. Ne Açılır, Ne Açılmaz ​

VeriGuardian açar mıNot
Pseudonym ↔ gerçek kimlik bağıEvet (tek işlev)Yalnızca "bu pseudonym kime ait"
Belirli işlemin bağlamıSınırlı — yalnızca talep kapsamıTüm geçmiş değil
Cüzdandaki credential içerikleriHayırCihazda, şifreli; erişim yok
Geçmiş tüm işlemlerHayırHer açma tek kapsam
Gelecekteki işlemler (canlı izleme)HayırKalıcı gözetim verilmez

Pseudonym'ler pairwise türetildiğinden (Kazak işverendeki ≠ Türk bankasındaki, bağlanamaz) bir açma diğerlerini ifşa etmez — domino etkisi yok.

6. Sınır-Ötesi: "Kim/Ne" Ayrık Anahtarı + Ortak Yürütme ​

Sınır-ötesi vakada iki bilgi farklı devletin anahtarı altındadır:

  • "Kim?" (pseudonym → kimlik) → tabiyet devletinin anahtarı (Türk vatandaşı → TR).
  • "Ne oldu?" (işlemin ülke-içi bağlamı, RP kaydı, denetim izi) → olay yeri devletinin anahtarı (KZ).

Böylece hiçbir taraf tek başına tam dosyaya sahip olamaz; kullanılabilir adli dosya ancak ikisi birleşince oluşur → "ortak yürütme" centilmenlik değil yapısal zorunluluk.

Akış ​

text
1. KZ savcılığı/mahkemesi → KZ Guardian Seti (kendi iç hukuku; Tamga karışmaz)
2. KZ Seti 3-of-5 onaylar → on-chain Cross-Border DisclosureRequest
   (hedef pseudonymRef, kapsam hash, hukuki dayanak hash, vaka no; içerik şifreli/hash'li)
3. Talep TR Guardian Seti'ne düşer (subjectState = TR)
4. TR Seti BAĞIMSIZ değerlendirir: çifte suç? orantılılık? kapsam dar mı?
5a. TR reddeder → süreç biter. Ağ seviyesinde temyiz YOKTUR (egemenlik).
5b. TR onaylar (3-of-5, yürütme-dışı kural) → kimlik, KZ'nin pubkey'i ile şifreli iletilir;
    zincire "EXECUTED" + resultCommit yazılır (içerik değil).
6. Her iki tarafta denetim kaydı; vatandaşa gecikmeli bildirim başlar (§9).

Üç+ devlet: Her tabiyet devleti kendi vatandaşı için ayrı karar verir; blok/toplu karar yoktur. Biri reddederse yalnızca o kişi hakkındaki ifşa olmaz, diğerleri etkilenmez.

7. Kontrat Yüzeyi ​

7.1 GuardianRegistry (on-chain) ​

solidity
enum GuardianRole {
    JUDICIARY,          // 0 — yürütme-dışı
    DATA_PROTECTION,    // 1 — yürütme-dışı
    IDENTITY_AUTHORITY, // 2 — YÜRÜTME
    OMBUDSMAN,          // 3 — yürütme-dışı
    PARLIAMENTARY       // 4 — yürütme-dışı
}

struct Guardian {
    GuardianRole role;
    bytes32 entityId;    // X.509 issuerId (SPEC-ID-0002, ADR-0004)
    bytes   thresholdPub; // bu koltuğun DKG pay-açık-anahtarı (özel pay HSM'de)
    bool    isExecutive;  // yürütme-dışı kural kontrolü için
    bool    active;
    uint64  rotatedAt;
}

struct GuardianSet {
    bytes2  stateCode;
    bytes   aggregatePub; // devletin birleşik threshold ElGamal açık anahtarı (PK_s)
    uint8   threshold;    // = 3 (ağ min)
    uint8   size;         // = 5
    uint8   executiveSeats; // ağ değişmezi: <= threshold - 1
    bytes32 policyRef;    // off-chain policy engine kural seti hash'i
    bytes32 compositionRef; // yayınlanan kompozisyonun (kurum eşlemesi) hash'i
    bool    configured;
}

function setGuardianSet(bytes2 stateCode, Guardian[5] calldata g, uint8 threshold,
                        bytes calldata aggregatePub, bytes32 policyRef, bytes32 compositionRef)
    external onlyOwnerState(stateCode);   // ADR-0002 egemenlik
function rotateGuardian(bytes2 stateCode, GuardianRole role, bytes32 newEntityId, bytes calldata newPub)
    external onlyOwnerState(stateCode);   // proaktif resharing sonucu duyurulur
function guardianSetOf(bytes2 stateCode) external view returns (GuardianSet memory);

7.2 DisclosureRegistry (on-chain, append-only) ​

solidity
enum RequestStatus { PENDING, APPROVED, DENIED, EXPIRED, EXECUTED }
enum RequestType   { DOMESTIC, CROSS_BORDER, EMERGENCY }

struct DisclosureRequest {
    bytes32 requestId;
    bytes2  requestingState;    // talebi yapan devlet
    bytes2  subjectState;       // vatandaşın tabiyeti — KARAR YETKİSİ burada
    RequestType reqType;
    bytes32 pseudonymRef;       // hedef pseudonym (H(P_i))
    bytes32 legalBasisHash;     // mahkeme kararı / court token hash'i
    bytes32 scopeHash;          // dar kapsam taahhüdü
    RequestStatus status;
    uint8   approvalCount;
    uint8   nonExecutiveApprovals; // yürütme-dışı kural: >= 1 olmalı
    bytes32 resultCommit;       // execute'ta çıpalanır (içerik DEĞİL)
    uint64  createdAt;
    uint64  expiresAt;          // örn. +30 gün; cevapsızsa EXPIRED
    uint64  notifyAfter;        // §9 bildirim zamanı
}

function createRequest(DisclosureRequest calldata r) external onlyGuardianSet(r.requestingState);
function approve(bytes32 id, GuardianRole role, bytes calldata sig) external onlyGuardian(subjectStateOf(id));
function deny(bytes32 id, GuardianRole role) external onlyGuardian(subjectStateOf(id)); // gerekçesiz, mutlak
function execute(bytes32 id, bytes32 resultCommit) external; // eşik + yürütme-dışı kural + court token geçerli
function getRequestMetadata(bytes32 id) external view
    returns (bytes2 requestingState, bytes2 subjectState, RequestStatus status, uint64 createdAt);
function getStatistics(bytes2 state, uint64 from, uint64 to) external view
    returns (uint256 requested, uint256 approved, uint256 denied); // kamuya açık, manipüle edilemez

event RequestOpened(bytes32 indexed id, bytes2 indexed requestingState, bytes2 indexed subjectState);
event RequestApproved(bytes32 indexed id, GuardianRole indexed role);
event RequestDenied(bytes32 indexed id);
event RequestExecuted(bytes32 indexed id, bytes32 resultCommit);

Kurallar: execute yalnızca approvalCount ≥ threshold ve nonExecutiveApprovals ≥ 1 ve geçerli court token (§7.3) iken başarılıdır ve yalnızca resultCommit yazar — açıklanan kimlik zincire asla gelmez. Paylar/kısmi çözümler zincire yazılmaz; birleşme zincir-dışıdır. Her durum geçişi kalıcı olay yayar → ombudsman/kamuoyu gerçek-zamanlı izler.

7.3 Court token — kriptografik yetki ​

Mahkeme kararı soyut "izin" değil, doğrulanabilir yetkidir: yargı koltuğunun (rol 0) anahtarıyla imzalı {requestId, pseudonymRef, subjectState, scope, notBefore, notAfter}. execute bu imzayı zincirde doğrular (legalBasisHash çıpalanır). scope orantılılığı (yalnızca hedef pseudonym; toplu tarama yasak), süre penceresi token'ı zamanla sınırlar. İmza şeması EIP-712 (EVM-yerel doğrulama) birincil aday (§12).

8. Acil Durum Modu (KARAR — eklendi) ​

Çocuk kaçırma, aktif terör gibi saatlerin kritik olduğu vakalar için hızlandırılmış yol (RequestType.EMERGENCY):

  • 2-of-5 ile geçici açma yapılır (yürütme-dışı kural burada da: 2'nin ≥1'i yürütme-dışı).
  • 48 saat içinde tam 3-of-5 geriye-dönük onay ZORUNLU. Sağlanmazsa: işlem otomatik iptal, kalıcı alarm olayı, ve vatandaşa zorunlu erken bildirim (§9 tavanı uygulanmaz).
  • Acil mod kullanımı getStatistics'te ayrı sayılır; kötüye kullanım görünür ve maliyetlidir.

Bu mod olmadan devletler gerçek kolluk ihtiyacı için paralel/ağ-dışı arka kapı ister; bu yüzden mekanizmanın parçasıdır ama sıkı geriye-dönük denetime bağlıdır.

9. Vatandaşa Bildirim (gecikmeli zorunlu) ​

  • Varsayılan: açmadan 90 gün sonra otomatik bildirim.
  • Guardian seti soruşturma gerekçesiyle en fazla 2×90 gün erteleyebilir (tavan ~270 gün); tavan aşılınca bildirim otomatik tetiklenir — erteleme sonsuz uzatılamaz.
  • İçerik: hangi devlet, hangi tarih, hangi kapsam, hukuki dayanak referansı (soruşturma esası değil).
  • Tavan kontratta sabittir; tek devlet değiştiremez — değişiklik protokol yükseltmesi = 2/3 validator oyu (ADR-0002). Yani bir devlet kendi vatandaşına bildirimi süresiz erteleyemez.

10. Kötüye Kullanım ve Karşı-Ağırlıklar ​

En zayıf nokta dürüstçe: bir devletin kendi vatandaşı hakkında setini kötüye kullanması. Egemenlik gereği ağ doğrudan müdahale edemez; üç dolaylı ağırlık:

  1. Şeffaflık (kod seviyesinde): her açmanın varlığı değiştirilemez loglanır; getStatistics kamuya açık. 50.000 kimliği açan devlet gizleyemez.
  2. Tanıma kaldıracı: SPEC-BC-0001 setRecognition bir yaptırıma dönüşür — kötüye kullanan devletin credential'ları diğerlerince kısıtlanabilir; ağ üyeliğinin ekonomik faydasını tehdit eder, egemenliğe dokunmaz.
  3. Kompozisyon yayını: guardian koltuk→kurum eşlemesi on-chain; bir gecede 5 yürütme koltuğuna inmek herkesin gözü önündedir ve tanıma kaldıracını tetikler.

Dürüst sınır: Bu mekanizma kötüye kullanımı imkânsız kılmaz — görünür ve maliyetli kılar. Whitepaper'da abartısız ("tamamen imkânsız" değil) yazılır; teknik güvenilirlik böyle korunur.

11. Değişmezler ​

#Değişmez
GD1Zincirde sır yok: kişisel veri, eşleştirme, pay, ciphertext, düz-metin sonuç asla zincirde — yalnızca commitment/hash, kompozisyon, policy, denetim izi.
GD2Devlet-bazlı anahtar: bir devletin seti yalnızca kendi vatandaşını çözer (kriptografik); başka devletin anahtarı çözemez.
GD33-of-5 + yürütme-dışı: threshold ≥ 3, size = 5, executiveSeats ≤ threshold−1, her execute'ta nonExecutiveApprovals ≥ 1.
GD4Egemenlik: seti yalnızca home-state kurar/günceller (onlyOwnerState, ADR-0002); kompozisyon on-chain yayınlanır.
GD5DKG + threshold: anahtar hiç yeniden kurulmaz; merkezî üretim yok.
GD6Escrow-geçerlilik: escrow makbuzu olmayan pseudonym ağ-geçersiz; escrow verifiable-encryption ile doğrulanır.
GD7Yasal tetik zorunlu: geçerli court token olmadan execute yok; hukuki + kriptografik kenetli.
GD8Mutlak ret / temyiz yok: subjectState gerekçesiz reddedebilir; ağ seviyesinde üst merci yoktur.
GD9Dar kapsam: yalnızca pseudonym↔kimlik; credential/geçmiş/canlı-izleme yok.
GD10Silinemez iz + bildirim: her talep/onay/ret/açma append-only; bildirim tavanı kontratta sabit (2/3 ile değişir).

12. Açık Sorular ​

  1. Verifiable encryption primitifi: §4.3 NIZK'in somut şeması (ör. Camenisch-Shoup verifiable encryption, Groth16 devre) — kripto denetimi.
  2. Court token şeması: EIP-712 mi JWS mi (EVM doğrulama maliyeti)? EVM precompile gerekir mi (Besu özelleştirmesi)?
  3. Commitment şeması: rootCommit/resultCommit/H(E_i) için taahhüt (Pedersen? salted hash?) — linkability sızıntısı olmamalı.
  4. getStatistics toplama: on-chain sayaçlar mı, event-index off-chain mi (gas/doğruluk dengesi).
  5. Escrow Store operasyonu: off-chain store'un HA/yedekleme + air-gap topolojisi → services/ tasarımı.
  6. N kurumlarının idari eşlemesi + acil-mod hukuki çerçevesi: → PM-GOV-0001.
  7. x509 etkisi (izlenecek) KAPANDI (2026-08-06, ADR-0004): X.509 kararı verildi. Guardian entityId ve court-token imza zinciri X.509 sertifika zincirine bağlanır (mahkeme/guardian imzaları ulusal Root CA'ya kadar doğrulanır). Somut sertifika→entityId eşlemesi + imza doğrulama → SPEC-ID-0002 (planlı) ile senkron.

13. İlişkiler ve Durum ​

  • PM-ID-0002 — Karar kaynağı (3-of-5, threshold+DKG, home-state).
  • SPEC-BC-0001 — Trust layer (onlyOwnerState, stateCode, setRecognition, RP/issuer escrow-geçerlilik kontrolü).
  • SPEC-ID-0002 — Guardian entityId = X.509 issuerId (kurumsal guardian kimliği); court-token X.509 imza zinciri.
  • SPEC-ID-0001 — Pseudonym profili (§4 escrow'un öznesi).
  • ADR-0002 — Egemenlik-öncelikli yönetişim (home-state, 2/3, setRecognition).
  • PM-TRUST-0001 — Zincir kişisel/ilişkilendirilebilir veri tutmaz (§4 off-chain sınırı).
  • Kaynak: "Assurance Guardian" ham taslağı — bu dokümana tümüyle içselleştirildi/resmileştirildi.
  • PM-GOV-0001 (planlı) — N kurumlarının idari tanımı, acil-mod hukuki çerçevesi, sınır-ötesi anlaşmalar.

review_status: Draft (v2.0.0). Assurance Guardian taslağı bu spesifikasyona eritildi ve mevcut yapıyla çelişkiler kapatıldı: (a) kompozisyon kurumsal 5'liye + yürütme-dışı kuralına güncellendi (operatör/custodian oy koltuğu kaldırıldı); (b) kripto DKG + threshold (reconstruction yok) olarak netleştirildi; (c) escrow enrollment modeli (iki katmanlı verifiable-encryption escrow + makbuz + ağ-geçerlilik) eklendi — açık gap kapatıldı; (d) sınır-ötesi "Kim/Ne" ayrık-anahtar + akış + mutlak ret; (e) birleşik kontrat (domestic/cross-border/emergency, getStatistics, resultCommit); (f) acil-durum modu + gecikmeli bildirim tavanı. Kriptografik primitif detayları §12 ile bağımsız denetime bırakıldı. Solidity blokları arayüz taslağıdır; uygulama contracts/src/, escrow/guardian servisleri services/ altında.