Tamga Docs · Geliştirici

Appearance

ADR-0004Mimari karar kaydı · IdentityKabul edildisürüm 1.0.02026-08-06T00:00:00.000Z

ADR-0004 — Kurumsal Kimlik: X.509 ​

Durum: Accepted Tarih: 2026-08-06 Karar veren: Tamga Network proje yönetimi Kaynak: docs/tamga-network-cuzdan-odeme-agent.md (X.509 girdi taslağı; PM-AUTH-0001'de X.509 lehine argüman olarak değerlendirildi). Bu ADR, DECISIONS D-ID-1'i kapatır.

Bağlam ​

SPEC-ID-0001 kimlik tanımlamasını iki profille kurmuştu: Entity (did:tamga:<state>:<id>, zincir-kayıtlı kurumsal kimlik) ve Pseudonym (did:tamga:p:<key>, self-certifying, pairwise). DECISIONS D-ID-1, entity tarafının X.509 sertifikalarına taşınıp taşınmayacağını en öncelikli açık karar olarak izliyordu. Proje yönetiminin çalışma dosyaları X.509'u savundu; karar verildi.

Karar ​

Kurumsal/entity kimlik = X.509 sertifikası. did:tamga entity profili SUPERSEDED.

Üç katman (PM-AUTH-0001 §Üç Katman) şöyle netleşir:

KatmanTanımlayıcı (yeni)Değişti mi?
A. Zincir hesabıEVM adresi (secp256k1)Hayır — Besu EVM, her zaman öyleydi
B. Kurumsal kimlikX.509 sertifikası + zincirde issuerId = keccak256(stateCode, certFingerprint)Evet — did:tamga entity yerine
C. Kişisel kimlikCredential (SD-JWT VC) + pairwise pseudonymHayır — pseudonym profili korunur

İlkeler:

  1. Güven zinciri ulusal kök otoritelere dayanır. Her üye devletin Root CA'sı zincire çıpalanır; kurumun sertifikası bu köke kadar doğrulanabilir. issuerId kurumun sertifika fingerprint'ine + devlet koduna bağlanır (SPEC-BC-0001 Issuer Registry, onlyOwnerState: kurumu yalnızca kendi devleti kaydeder).

  2. Vatandaşa küresel tanımlayıcı verilmez. Sabit bir global ID, kişinin sağlık/eğitim/lojistik/ödeme işlemlerini tek ipe dizerdi. Kişisel ilişkiler pairwise pseudonym ile kurulur — her ilişkide farklı, birbirine bağlanamaz (SPEC-ID-0001 pseudonym profili + PM-ID-0002 accountable disclosure).

  3. Zincir işlemleri EVM adresidir — kimlik credential'ından ayrı (ADR-0003 anahtar-alanı ayrımı). X.509 kararı A katmanını etkilemez.

Gerekçe ​

  1. Kurumsal taraf zaten sertifikalı. Ödeme/kurumsal akışta karşı taraf genelde bir kurumdur (banka, gümrük müşaviri, liman, sigorta) — hepsinin zaten X.509 sertifikaları ve düzenleyici kayıtları var. Lisanslı kurumu doğrulamak X.509 dünyasında mevcut altyapıyla çözülür; DID dünyasında sıfırdan tanıma rejimi gerekir.

  2. Düzenleyici okunabilirlik. "Kimlik nitelikli sertifikayla doğrulandı" cümlesinin mevzuatta karşılığı var; "DID ile doğrulandı" cümlesinin yok. Ödemede denetim yükü kimlikten ağır olduğu için bu avantaj değerli (PM-AUTH-0001).

  3. eIDAS/QSCD uyumu. Nitelikli sertifika/QSCD zaten X.509 tabanlı; "uyumlu ama bağımsız" ilkesiyle (PM-PH-0001) hizalı.

  4. Değer katmanına etkisiz. X.509, A katmanını (EVM) etkilemediğinden ödeme/agent kabiliyetinden hiçbir şey eksiltmez (ADR-0003 geçerliliğini korur).

Sonuçlar ​

Değişen:

  • did:tamga:<state>:<id> entity profili kullanılmaz; kurum kimliği X.509 + issuerId fingerprint ile.
  • SPEC-BC-0002 guardian entityId ve court-token imza zinciri X.509'a bağlanır (mahkeme/guardian imzaları sertifika zinciriyle doğrulanır). §7 "x509 izlenecek" maddesi kapandı.
  • SPEC-ID-0001 entity bölümü superseded; SPEC-ID-0002 (X.509 metot spesifikasyonu, planlı) yazılacak: Root CA çıpalama, sertifika→issuerId eşlemesi, kök yenileme (rollover), zincir doğrulama.

Değişmeyen:

Yeni açık konular: Ulusal Root CA'ların zincire çıpalanması + kök yenileme (rollover) mekanizması → SPEC-ID-0002 / RS-X509 (planlı). Kurumların mevcut did:web kimlikleriyle köprü gerekli mi (interop) → SPEC-ID-0002.

İlişkiler ​

  • SPEC-ID-0001 — entity profili superseded; pseudonym korunur.
  • SPEC-BC-0001 — Issuer Registry (issuerId = certFingerprint, onlyOwnerState).
  • SPEC-BC-0002 — guardian entityId + court-token X.509 imza zincirine bağlanır.
  • ADR-0002 — devlet namespace / onlyOwnerState (Root CA sahipliği).
  • ADR-0003 — değer katmanı (X.509'dan bağımsız, korunur).
  • PM-AUTH-0001 — üç katman + düzenleyici okunabilirlik gerekçesi.
  • SPEC-ID-0002 (planlı) — tam X.509 metot spesifikasyonu.

review_status: Completed. X.509 kararı verildi (2026-08-06); D-ID-1 kapandı. Entity kimlik X.509'a taşındı; pseudonym ve değer katmanı korunur. Tam metot spesifikasyonu (SPEC-ID-0001 revizyonu / SPEC-ID-0002) izleyen iş.