Tamga Docs · Geliştirici

Appearance

PM-ID-0001Proje hafızası · IdentityTaslaksürüm 0.1.02026-07-29T00:00:00.000Z

Giriş ​

Bu doküman Tamga'nın kimlik modelinin temel kararlarını kaydeder. Üç soruyu cevaplar:

  1. Dijital ortamda bir varlığı ne temsil eder? (Root Identity)
  2. Bir cüzdanın kime ait olduğunu nasıl tespit ederiz? (Wallet-citizen binding)
  3. Çok-ülkeli yapıda her devlet kendi vatandaşlarını nasıl bilir; sınır-ötesi işlemler nasıl olur?

Bu kararlar, önceki olgun kimlik araştırmasından içselleştirilmiştir (Root Identity, Guardian, Legal Disclosure, Recovery, Vault, Policy Engine). Ham kaynak arşivde saklanır: _archive/solidus-workspace/project-memory/identity/.

Not: Accountable disclosure / escrowed identity (threshold M-of-N, mahkeme-kriptografik token, audit log, HSM ayrımı) bu dokümanın kardeşi olan PM-ID-0002'de ele alınır. Kurtarma/guardian/vault ise PM-ID-0003'te.

Problemin Yeniden Çerçevelenmesi ​

Tamga'nın kimlik/mahremiyet problemi "devletten gizlemek" değildir. Devlet gerçek hayatta zaten kimliği görebilir. Asıl çözülmesi gereken:

  • e-Devlet gibi sistemlerin manipüle edilmesini önlemek,
  • veri hırsızlığını önlemek,
  • insan/içeriden kaynaklı riskleri ve tek nokta çökmesini (single point of failure) ortadan kaldırmak.

Bu çerçeve, tasarımın hedefini belirler: devletin egemen erişimi korunur, ancak hiçbir tek sistem/kişi tüm mahremiyeti tek başına çökertemez. (Detay: PM-ID-0002.)

1. Devralınan Temel: Root Identity (Kimlik ≠ Cüzdan) ​

Kimlik modelinin en temel ilkesi (Root Identity) Tamga'ya aynen taşınır:

  • Bir özel anahtar yalnızca erişim yöntemidir, kimliğin kendisi değil.
  • Kimlik kaybolmaz; kaybolan yalnızca erişim yöntemidir.
  • Anahtarlar, cüzdanlar, credential'lar değişebilir; Root Identity kalıcıdır (Identity Continuity).
  • Root Identity birey, kurum, kurum, cihaz veya servisi temsil edebilir.

Sonuç: "Cüzdan kimin?" sorusunu cüzdan adresine bakarak değil, o cüzdanın taşıdığı/bağlı olduğu kök kimliğe bakarak cevaplarız.

2. Cüzdan-Vatandaş Bağı (Wallet-Citizen Binding) ​

Bağ ne zaman kurulur? — Onboarding ​

Bağ, kullanıcı sisteme katılırken (onboarding) kurulur. Model EUDI'nin PID Provider'ıyla aynıdır (RS-EIDAS-0001 §2):

Devlet, vatandaşına temel kimliği (PID — Person Identification Data) verir.

Bu an, güçlü kimlik ispatı gerektirir (Türkiye'de: e-Devlet, TC Kimlik No, gerektiğinde biyometrik doğrulama). Bu adımda "bu gerçek kişi = bu Root Identity" ilişkisi kurulur ve devlet tarafından imzalı bir PID credential'ı olarak cüzdana verilir.

"Cüzdan kimin?" nasıl cevaplanır? ​

  • Teknik cevap: cüzdanın taşıdığı, devletçe imzalanmış geçerli PID credential'ıyla.
  • Doğrulama: PID'in imzası + issuer'ın (devletin) zincirdeki trust kaydı (ACA-ID-0001 §8, PM-TRUST-0001).
  • Adres ↔ gerçek kimlik eşleştirmesi zincirde tutulmaz (PM-TRUST-0001). Gerekirse escrow edilir (şifreli, M-of-N) — devlet kurumlarında, off-chain (PM-ID-0002).

3. Çok-Ülkeli Model — Her Devlet Kendi Vatandaşının Egemeni ​

İlke ​

Her devlet, kendi vatandaşları için PID Provider'dır.

  • "Benim vatandaşım" = "benim verdiğim geçerli PID'yi taşıyan kimlik."
  • Vatandaş kaydı (bugünkü e-Devlet gibi) ve o vatandaşlara ait escrow eşleştirmesi o devletin kurumlarında kalır.
  • Ortak ağ birleşik bir vatandaş veritabanı değildir; birlikte çalışabilirlik katmanıdır.

Pasaport Analojisi ​

Türkiye Türk pasaportu verir, Azerbaycan kendininkini. Ortak sistem pasaportun karşılıklı tanınmasını sağlar; ama kimin Türk olduğuna Türkiye karar verir. Vatandaşlık egemenliği korunur.

Legal Disclosure ilkesi "hukuki süreçler teknik mimariyi belirlememeli; farklı yargı alanlarına uyarlanabilir olmalı" der. Bu, çok-ülkeli yapı için kritiktir: her devletin hukuku/politikası kendi vatandaşına uygulanır, ortak teknik mimari değişmez.

4. Sınır-Ötesi (Cross-Border) İşlemler ​

Tanıma (recognition) ​

A ülkesi vatandaşı, B ülkesindeki bir verifier'a belge sunduğunda:

  • B kontrol eder: "bu belgeyi veren (A'nın PID provider'ı veya A-akredite issuer) güvenilir mi?" → zincirdeki ortak trust registry (RS-EBSI-0001 §4).
  • Güvenilirse B belgeyi kabul eder. Bu, EBSI'nin sınır-ötesi modelinin aynısıdır.

Açıklama (disclosure) egemenliği ​

A vatandaşının gerçek kimliği açılacaksa (adli süreç), egemenlik gereği A'nın kurumları threshold'da olmalıdır — B tek başına A'nın vatandaşını deşifre edemez. Sınır-ötesi açıklama, uluslararası adli yardım benzeri bir yönetişim/anlaşma konusudur ve threshold politikasında kodlanır (PM-ID-0002, PM-GOV-0001).

5. Escrowed Binding ve Accountable Disclosure (Özet) ​

Adres↔kimlik eşleştirmesi gerektiğinde açılabilmeli ama kötüye kullanıma/hırsızlığa kapalı olmalı. Çözüm (detay PM-ID-0002):

  • Eşleştirme şifreli, tek yerde açık değil.
  • Çözme 3-of-5 threshold (kurumsal 5'li: yargı, veri-koruma, nüfus/kimlik, ombudsman, parlamento-atamalı; ≥1 onay yürütme-dışı) gerektirir; tek aktör yapamaz. Kripto: DKG + threshold ElGamal (anahtar yeniden kurulmaz). Detay PM-ID-0002.
  • Mahkeme kararı = kriptografik yetki token'ı (kağıt değil, sistemde karşılığı olan işlem).
  • Her sorgu değiştirilemez audit log'a düşer.
  • Eşleştirme veritabanı genel e-Devlet altyapısından izole (air-gapped / HSM).

Bu, Guardian + Legal Disclosure + Vault + Policy Engine mimarisinin somut uygulamasıdır.

6. Çözülen Kararlar (2026-07-29) ​

6.1 Çifte Vatandaşlık — Hibrit Model ​

Bir kişi birden fazla üye devletin vatandaşı olabilir; her devlet ona bağımsız bir PID verir (cüzdan birden fazla PID taşır).

  • Varsayılan: unlinkable. PID'ler birbirine bağlı değildir; bir devlet, vatandaşının başka bir üye devlette de vatandaş olduğunu göremez. (Mahremiyet varsayılan.)
  • İstisna: accountable disclosure ile köprü. Yalnızca yasal gerekçeyle, PM-ID-0002'deki threshold mekanizmasıyla PID'ler bağlanabilir.
  • Tekillik: Devlet-içi tekillik garanti (bir kişi = bir Türk PID). Devletler-arası tekillik yalnızca disclosure ile sağlanır — bu, mahremiyet lehine bilinçli bir ödünleşimdir.
  • Gerekçe: tüm mimarinin "accountable anonymity / mahremiyet varsayılan, açıklama istisna" ilkesiyle tutarlı (Legal Disclosure çizgisi).

6.2 Assurance Seviyeleri — Kendi Sistemimiz, eIDAS'a Eşlenir ​

Kanonik tanım artık PM-ASSUR-0001'dedir. Bu bölüm ilkeyi kaydeder; seviyelerin (holder T0–T3 × issuer I1–I3, çarpım kuralı), devletsiz bootstrap'ın ve eIDAS eşlemesinin tam tanımı PM-ASSUR-0001 + ADR-0005'te yapılır. Aşağıdaki metin o dokümanın çıkış noktasıdır.

Devletlerin verdiği kimliklerin güven seviyesi eşit olmayabilir; bu yönetilmelidir.

  • Kendi seviyelerimizi tanımlarız (kendi isim/kriterlerimiz; içeride kimlik-ispatı ve authenticator'ı NIST 800-63 gibi ayrı ele alma opsiyonu — daha esnek).
  • eIDAS LoA'ya 1:1 eşlenir (Low / Substantial / High). Sınırda EUDI/EBSI verifier bizim seviyemizi eIDAS karşılığıyla anlar → interop kaybı yok ("uyumlu ama bağımsız", PM-PH-0001).
  • eIDAS mantığı (referans): seviye üç boyutun en zayıf halkasıyla belirlenir — (1) kayıt/kimlik ispatı, (2) kimlik aracı gücü, (3) doğrulama gücü. High için her üçü de High olmalı.
  • PID için taban seviye önerisi: Substantial.
  • Ortak akreditasyon şart: bir devletin iddia ettiği seviyeyi gerçekten karşıladığını denetleyen mekanizma gerekir → PM-GOV-0001.
  • Devletsiz dönem: Devletler ağa katılmadan önce bu seviyeler mevcut kurumlardan devralınır (derived assurance); detay PM-ASSUR-0001 §Devletsiz Bootstrap.
  • Detaylı kriterler + iki eksenli model → PM-ASSUR-0001 (kanonik); teknik taşıyıcı → SPEC-CRED-0001.

7. Açık Sorular / Ertelenenler ​

  1. Sınır-ötesi açıklama/escrow: Ayrı bir girdi belgesi hazırlanıyor. Karar ertelendi; ancak tasarım kısıtı: ağın escrow/threshold yapısı, çok-yargı-alanı (multi-jurisdiction) paylarını destekleyecek biçimde şimdiden esnek kurulmalı. MD gelince PM-ID-0002'ye işlenecek.
  2. Vatandaş olmayanlar: Gözlemci ülkeler, mülteciler, vatansızlar, turistler → host-devlet/yetkili kurum tarafından düşük-LoA misafir kimliği. Önce vatandaşlar; bu sonraya ertelendi.
  3. Kurumsal/nesne kimlikleri: Kurum → tescil edildiği devlete; nesne → sahibinin/tescilin devletine. Sonraya ertelendi.
  4. Assurance kriter detayları: → SPEC-ID.
  5. Onboarding / kimlik ispatı yöntemi (2026-07-29): Kayıt anında kimlik nasıl ispatlanır?
    • Seçenek A — Uygulama içi ispat: kimlik tarama (ön/arka), selfie/canlılık (liveness), belge OCR. (Uzaktan, ölçeklenebilir; LoA orta-yüksek.)
    • Seçenek B — Devletin doğrudan vermesi: temel kimlik devletçe verilir. Nasıl? e-Devlet entegrasyonu / NFC'li kimlik kartı okuma / SMS-mail doğrulama? → araştırma gerekiyor (RS-PID-ISSUANCE planlı; EUDI PID Rulebook + eID kart NFC yöntemleri incelenecek).
    • Muhtemel sonuç: LoA'ya göre karma (yüksek LoA için NFC'li eID/e-Devlet; orta için selfie+belge). Bu, assurance seviyeleriyle ([[#6.2]]) doğrudan bağlı. Fikirsel karar bekliyor, engel değil.

İlişkiler / İlgili Dokümanlar ​

  • PM-PH-0001 — Vizyon; katmanlı model, Türk dünyası.
  • PM-TRUST-0001 — Kişisel veri/eşleştirme zincirde değil.
  • PM-ID-0002 (planlı) — Accountable Disclosure & Escrowed Identity (threshold model).
  • PM-ID-0003 (planlı) — Recovery, Guardian, Vault (kurtarma/kurtarma).
  • PM-GOV-0001 (planlı) — Devlet katılımı, sınır-ötesi açıklama yönetişimi.
  • RS-EIDAS-0001 — PID Provider modeli.
  • RS-EBSI-0001 — Sınır-ötesi tanıma, trust registry.
  • ACA-ID-0001 — DID/VC mekaniği.
  • Kaynak (arşiv): _archive/solidus-workspace/project-memory/identity/ — Root Identity, Guardian, Legal Disclosure, Recovery, Vault (içselleştirilmiş ham araştırma).

Durum ​

review_status: Draft. Root Identity devralındı; wallet-citizen binding (devlet=PID Provider) ve çok-ülkeli egemen model + sınır-ötesi tanıma tanımlandı. 2026-07-29'da çözülenler: çifte vatandaşlık (hibrit/unlinkable+disclosure), assurance (kendi seviyeler + eIDAS'a 1:1 eşleme + ortak akreditasyon). Ertelenenler: sınır-ötesi açıklama (girdi belgesi hazırlanıyor; ağ multi-jurisdiction escrow'a esnek kurulacak), vatandaş-olmayanlar, kurum/nesne kimlikleri. Accountable disclosure detayı PM-ID-0002'ye, kurtarma PM-ID-0003'e havale edildi.