Tamga Docs · Geliştirici

Appearance

ADR-0001Mimari karar kaydı · BlockchainKabul edildisürüm 1.0.02026-07-29T00:00:00.000Z

ADR-0001 — Blockchain Framework ve Consensus: Hyperledger Besu (QBFT) ​

Durum: Accepted Tarih: 2026-07-29 Karar veren: Tamga Network proje yönetimi

Bağlam (Context) ​

PM-BC-0001 Tamga'nın kendi egemen, açık kaynak, izinli, devlet başına eşit güçlü, BFT/PoA consensus'lu ağını kurmaya karar verdi; ancak somut çerçeve/motor seçimini (Katman 4) bilinçli olarak açık bıraktı.

RS-FRAMEWORKS-0001 iki adayı karşılaştırdı:

  • Hyperledger Besu (QBFT)
  • Cosmos SDK (CometBFT)

Değerlendirme Tamga gereksinimlerine göre yapıldı: izinli, eşit oy, anında kesinlik, egemenlik, tek ortak zincir, gelecekte varlık/ödeme yeteneği, EBSI birlikte çalışabilirliği.

Karar (Decision) ​

Tamga Network'ün blockchain motoru Hyperledger Besu olacak, QBFT consensus ile çalışacaktır.

Alt kararlar:

  • Ağ izinli, bağımsız bir özel ağ olarak kurulur (kendi genesis, kendi chain ID). Ethereum ana ağına veya başka bir ağa bağlı değildir.
  • Consensus: QBFT (2/3+ süper çoğunluk, single-block finality). Validator oy gücü eşit (PoA).
  • Validator = devletler; full node = güvenilir kurumlar. (Ölçekleme ve eşit-güç ilkesi için.)
  • Akıllı kontrat: EVM / Solidity — gelecek varlık, transfer, ödeme yetenekleri bu katmanda geliştirilir.
  • QBFT vs IBFT 2.0 arasındaki nihai ayar implementasyon aşamasında kesinleşir (ADR güncellenebilir).

Gerekçe (Rationale) ​

  1. Yerel EVM → gelecek yetenekler. Besu'nun EVM'i, varlık/ödeme/saklama işlevlerini olgun ERC kalıplarıyla doğrudan mümkün kılar (Cosmos'ta bu bir ek katmandır).
  2. EBSI ile aynı yığın. EBSI, Besu + IBFT 2.0 kullanır (RS-EBSI-0001). Aynı temel, birlikte çalışabilirliği ve öğrenme transferini kolaylaştırır.
  3. Tek-zincil basitlik. Cosmos'un çok-zincir/IBC avantajı, Tamga'nın "tek ortak zincir" kararında atıl kalır.
  4. Yerleşik uyum. İzinli, PoA/eşit-oy, anında kesinlik Besu QBFT'de doğrudan gelir.
  5. Tam egemenlik. Apache 2.0, kendi ağ, fork edilebilir; hiçbir şirkete/ağa bağımlılık yok.

Sonuçlar (Consequences) ​

Olumlu:

  • Varlık/ödeme yol haritası için hazır zemin (EVM).
  • EBSI ile teknik yakınlık → interoperability kolaylığı.
  • Olgun araç/geliştirici ekosistemi.
  • Basit, tek ağ operasyonu.

Dikkat / maliyet:

  • QBFT ~20 validator üstünde zorlanır → "devletler=validator, kurumlar=full node" tasarımıyla giderildi; devlet sayısı çok büyürse ölçek stratejisi gerekir (PM-BC-0001 Gelecek).
  • Java tabanlı operasyon uzmanlığı gerekir.
  • TPS Cosmos'tan düşük; ancak güven altyapısı iş yükü için yeterli.

Değerlendirilen Alternatifler ​

  • Cosmos SDK (CometBFT): Üstün validator ölçekleme ve TPS; ancak EVM yerel değil, çok-zincir avantajı Tamga'da atıl, EBSI'den farklı yığın. Reddedildi.
  • Sıfırdan consensus: PM-BC-0001'de zaten reddedildi (risk, süre, egemenliğe katkısı yok).
  • Ethereum L1/L2 üzerine kurmak: PM-BC-0001'de reddedildi (egemenlik kaybı, GDPR yakınlığı).

İlgili Dokümanlar ​