Güven listeleri ve ağ

Tamga'da "bu kurum kim, bu belgeyi vermeye yetkili mi, bu doğrulayıcı ne isteyebilir" sorularının cevabı güven çapasındadır. Bugün çapa imzalı güven listeleridir (Faz B); ≥ 2 bağımsız doğrulayıcı operatörü olduğunda Besu/QBFT zinciri açılır (ADR-0009). Uygulamanız iki durumda da aynı arayüzü kullanır: TrustSource.

1. Güven listelerini okumak

import { fetchListTrustSource, verifyJws } from "@tamga-network/trust";

const { source } = await fetchListTrustSource(
  "https://trust.tamga.network",
  async (url) => {
    const r = await fetch(url);
    return { status: r.status, text: () => r.text() };
  },
  { rootFingerprints: PINNED_ROOTS, verifyJws }, // kök parmak izleri yapılandırmanızda sabit
);

source.issuers();                                // kayıtlı kurumlar
source.relyingParty("x509_san_dns:example.com"); // bir doğrulayıcının kaydı ve istenebilecek alanlar
source.isCredentialAcceptable(issuerId, iat);    // "YES" | "NO" | "UNKNOWN" — belgenin verildiği tarihe göre

Çalışan örnek: GUIDE-0004 §4 (examples/04-check-institution). React Native ya da tarayıcı için @tamga-network/trust/core (Node API'si yok, imza doğrulayıcı dışarıdan verilir — ADR-0015).

2. Yayınlanan dosyalar

Dosya	Ne
lotl.jws	listelerin listesi: ülke listeleri, belge türleri, cüzdan sağlayıcıları, operatör
tl-tr.jws	Türkiye listesi: kök sertifikalar, kurumlar (yetkileriyle), doğrulayıcılar (kapsamlarıyla)
anchors.jsonl	saatlik imzalı çapa günlüğü (iptal listesi ve şema özetleri buraya çapalanır)
keys/root-fingerprints.json	kök parmak izleri (aynısı tamga.network/trust-anchor sayfasında)
CHANGELOG.md	kim, ne zaman, ne değişti

Biçim: SPEC-TRUST-0001. Listeler sürümlüdür ve bir öncekinin özetini taşır; satır silinmez; en geç 90 günde yeniden imzalanır.

3. Kök sabitleme ve tazelik

• Kökü sabitleyin: rootFingerprints değerini tamga.network/trust-anchor'dan bir kez alıp yapılandırmanıza yazın. Listeyi indirdiğiniz adrese güvenmek yetmez; imza sabitlediğiniz köke zincirlenmelidir.
• Tazelik: liste next_update tarihini geçtiyse ya da indirilemiyorsa cevaplar UNKNOWN olur ve doğrulama INDETERMINATE döner — asla ACCEPTED, asla REJECTED (BT5).
• Bilinmeyen biçim sürümü: durun ve alarm verin; kabul etmeyin (CMP2).
• Önbellek: listeleri ve iptal listelerini önceden çekin; doğrulama anında ağa gitmeyin.

4. Kayıt

Kurumlar (ihraççı) ve doğrulayıcılar listeye Tamga operatörü tarafından eklenir (Faz B'de geçici liste operatörü). Kayıtta: kurum için sertifika, sınıf, belge türü yetkileri; doğrulayıcı için alan adı (x509_san_dns:), erişim sertifikası ve istenebilecek alanlar. Şartlar: Tamga ARF — Ek A §3.2. Değişiklikler 24 saat içinde yayınlanır.

5. Zincir aşaması (Faz 0+)

Henüz açık değil

Zincir, en az iki bağımsız doğrulayıcı operatörünün yazılı kabulüyle açılır (ADR-0009 K4). Aşağıdaki bölüm o gün için yapılandırmayı ve uygulamanıza etkisini anlatır; bugün geliştirme yapılandırmasıdır.

Uygulamanız için: hiçbir şey değişmez. TrustSource'un zincir uygulaması aynı sorulara aynı cevabı verir; bu, uyum vektörleriyle (conformance/) test edilir. Kurum kimlikleri (issuer_id, ca_id) ve belge türleri (vct) değişmez. Yeni bir kaynak adresi ve kontrat adresleri yapılandırmanıza eklenir.

Ağ: Hyperledger Besu, QBFT uzlaşması, izinli ağ (yalnızca izinli düğümler bağlanır). Zincire kişisel veri, belge ya da belge özeti yazılmaz; zincir yalnızca güven kayıtlarını taşır (SPEC-BC-0001 DP1). İptal listeleri zincir dışında kalır (ADR-0008).

Kontratlar (contracts/, Solidity + Foundry):

Kontrat	Ne tutar
Governance	üyelik ve oylama (devletler, 2/3)
RootCARegistry	ulusal kök sertifikalar
IssuerRegistry	kurumlar, durum geçmişi, belge türü yetkileri
RelyingPartyRegistry	doğrulayıcılar ve kapsamları
SchemaRegistry	belge türleri ve içerik özetleri
StatusListRegistry	iptal listesi yayınlarının çapaları (bitler değil)
CrossRecognition	ülkeler arası tanıma
TrustQueries	tek okuma yüzeyi (TrustSource'un zincir tarafı)

cd contracts && forge build && forge test   # Foundry gerekir

Düğüm ve doğrulayıcı operatörleri için:

Rol	Ne yapar	Şart
Doğrulayıcı (validator)	blok önerir ve imzalar	bağımsız kurum, yazılı kabul, anahtar HSM'de
Tam düğüm	zinciri doğrular, okur; imzalamaz	izin listesinde kayıt

Kurulum adımları (genesis, QBFT ayarları, izin listesi, düğüm tanımları) ARCH-0002'de; ağ topolojisi ve faz modeli ARCH-0001'de. Geçiş: liste arşivi kontrat çağrılarına yeniden oynatılır ve iki uygulama aynı uyum vektörlerini geçmeden geçiş tamamlanmış sayılmaz (docs/delivery/05-MIGRATION-TO-CHAIN.md).

6. İlgili

• Biçim: SPEC-TRUST-0001 · Zincir veri şeması: SPEC-BC-0001 · Kurum kimliği: SPEC-ID-0002
• Kurallar: Tamga ARF — Mimari §3 ve §8