Appearance
Glossary
Tamga Network ekosisteminde kullanılan temel terminoloji. Bu doküman yaşayan bir sözlüktür; yeni kavramlar öğrenildikçe ve tartışıldıkça genişletilir.
Terimler İngilizce başlıkla, Türkçe açıklamayla verilir. Terimler alfabetik değil, kavramsal öbekler hâlinde gruplanmıştır.
Geniş çalışma sözlüğü (eIDAS 2.0 / ETSI / EUDI / EBSI / kriptografi / OpenID4VC / beta terimleri, ~120 madde):
docs/beta/07-terimler-sozlugu.md(2026-09-24, kanonik değil). Buradaki kısa sözlük kanonik çekirdektir; oradaki maddeler karar kesinleştikçe buraya taşınır.
Temel Kavramlar
Tamga Network
Dijital kimlik, doğrulanabilir belgeler, yetkilendirme ve değiştirilemez işlem kayıtlarını tek bir mimari altında birleştiren Digital Trust Infrastructure. Bir blockchain ağı değildir; blockchain onun bir bileşenidir.
Digital Trust Infrastructure
Dijital ortamda güveni ortak bir altyapı hizmeti olarak sunan katman. Her uygulamanın kimlik/güven problemini ayrı ayrı çözmesi yerine ortak bir güven katmanı sağlar.
TamgaID
Tamga Network'ün son kullanıcıya açılan ilk referans ürünü. Bireyin dijital kimliğini oluşturduğu, yönettiği ve kullandığı uygulama. TamgaID, Tamga Network'ün kendisi değildir.
Vertical Platform (Dikey Platform)
Ortak güven altyapısı üzerinde çalışan, sektöre özel bağımsız platform. Örnek: TamgaHealth, TamgaLogistics, TamgaEducation, TamgaPay.
Kimlik ve Güven
Digital Identity (Dijital Kimlik)
Ağ üzerindeki bir varlığın (birey, kurum veya nesne) doğrulanabilir temsili. Ekosistemin başlangıç noktasıdır.
Organization Identity
Bir şirket, üniversite, hastane, banka veya kamu kurumunun dijital kimliği.
Asset Identity
Araç, konteyner, makine, IoT cihazı gibi dijital varlıkların kimliği.
Trust (Güven)
Kimlik ilişkileri üzerinden üretilen ve blockchain ile kalıcı hâle getirilen temel değer. "Kimlik güveni oluşturur, yetki işlemi sınırlar, blockchain güven ilişkisini kalıcı hale getirir."
Trust Graph
Kimlikler arasındaki doğrulanabilir güven ilişkilerinin oluşturduğu ağ.
Assurance (Güven Seviyesi) — PM-ASSUR-0001
Level of Assurance (LoA)
Bir kimliğin/belgenin ne kadar güçlü doğrulandığının ölçüsü. Tamga güveni iki bağımsız eksende ölçer ve verifier kararı bu ikisinin çarpımıdır.
Holder Assurance (T0–T3)
Kişinin kimliğinin ne kadar güçlü doğrulandığı + anahtarlarının ne kadar güvenli saklandığı. T0 anonim → T1 düşük → T2 önemli → T3 yüksek. eIDAS LoA'ya 1:1 eşlenir.
Issuer Assurance (I1–I3)
Belgeyi veren kurumun akreditasyon derecesi. I1 kayıtlı → I2 sözleşmeli → I3 akredite. IssuerCategory (sektör) ile diktir.
Derived Assurance (Devralınan Güven)
Başka bir kurumun yaptığı kimlik doğrulamasının devralınması. Tamga kimliği sıfırdan doğrulamaz; mevcut doğrulamayı taşınabilir/doğrulanabilir kılar.
Devletsiz Bootstrap
Devletler ağa katılmadan önce (Faz 0) güvenin mevcut kurumlardan devralınarak üretildiği katman: e-imza/NES=T3, banka/GSM=T1, uzaktan KYC / kurum kayıt masası=T2.
Assurance Decay
Assurance'ın zamanla/olayla değer kaybetmesi (cihaz değişimi, atıl kalma, kaynak credential süresinin dolması) → seviye düşürme.
Standart Terimler
DID
Decentralized Identifier — Merkeziyetsiz Tanımlayıcı (W3C standardı).
VC — Verifiable Credential
Doğrulanabilir Kimlik Bilgisi / Belge.
SD-JWT VC
Selective Disclosure JWT Verifiable Credential — Tamga'nın birincil credential formatı (SPEC-CRED-0001, ADR-0006). Seçici açıklama yerleşiktir.
Holder Binding
Credential'ın belirli bir cüzdanın cihaz anahtarına (cnf + KB-JWT) bağlanması. Belgenin başkasının cüzdanına alınmasını önleyen zorunlu güvenlik mekanizması.
WUA — Wallet Unit Attestation
Cüzdanın gerçekliğini (donanım anahtarı, PIN, root/jailbreak yok, sağlayıcı) beyan eden credential.
SSI
Self-Sovereign Identity — Öz-egemen kimlik.
ZKP
Zero-Knowledge Proof — Sıfır Bilgi İspatı.
Consent
Kullanıcının veri veya işlem üzerindeki açık onayı.
Authorization
Bir kimliğin hangi yetki kapsamında işlem yapabileceğini belirleyen katman.
Mimari ve Kayıt
On-Chain
Blockchain üzerinde tutulan, doğrulanabilir kanıtlar (verifiable proofs).
Off-Chain
Blockchain dışında tutulan operasyonel veriler.
Trust Protocol (TTP — Tamga Trust Protocol)
Platformlar arası güven iletişim modeli.
Trust Envelope
Güven olaylarını taşıyan standart veri yapısı (spesifikasyonu sonra tanımlanacaktır).
Süreç Terimleri
ADR
Architecture Decision Record — Kabul edilmiş mimari karar.
RFC
Request For Comments — Önerilen değişiklik.
DDE
Documentation-Driven Engineering — Dokümantasyon öncelikli mühendislik.
Project Memory
Kararların neden verildiğini koruyan mühendislik gerekçesi katmanı.