Qısaca
İndiyədək şəxsiyyət sənədinin iki formatı (SD-JWT VC və mdoc) tək sorğunun cavabında, qeyri-standart sahə ilə verilirdi; Tamga Wallet hər ikisini alırdı, başqa cüzdan isə yalnız SD-JWT-ni ala bilirdi. Nüsxələr 2 il etibarlı idi və yenilənmirdi: on yoxlayıcıdan sonra cüzdan eyni nüsxəni başqa yoxlayıcılara da göstərməli olurdu. Bu qərarla mdoc nüsxəsi standart yolla istənilir, nüsxələr ən çox 30 gün etibarlı olur və cüzdan onları özü yeniləyir; şəxsiyyət xidməti isə cüzdan təminatçısı siyahıda dayandırılanda və ya ləğv ediləndə həmin təminatçının vahidlərindəki sənədlər üçün lazımi addımı atır.
Kontekst
- Qeyri-standart sahə (R41). OpenID4VCI 1.0 §8.3
credentials[]obyektində yalnızcredential-ı müəyyən edir. Şəxsiyyət xidməti mdoc-u hər obyektə əlavəmso_mdocsahəsi ilə qoyurdu (ADR-0013, SPEC-PROTO-0001 PR16); metadata-da şəxsiyyət üçünmso_mdockonfiqurasiyası yox idi (yalnız ZK nüsxəsi üçün). Səbəb şəxsi sahələrin ilk verilişdən dərhal sonra silinməsi idi. ADR-0059-dan bəri giriş tokeninin ömrü ərzində bir neçə sənəd sorğusu edilə bildiyi üçün bu səbəb aradan qalxdı. OpenID4VCI 1.0 §12.2.4 eyniscopedəyərinin bir neçə konfiqurasiyada istifadəsinə icazə verir; Aİ-də PID iki formatda, iki ayrı konfiqurasiya ilə verilir. - Məntiqi və texniki sənəd (ARF 3.0 §5.3, §6.6.6.2; PID Qaydalar Kitabı). Bir məntiqi sənəd bir neçə texniki nüsxə ilə təmsil olunur; nüsxələrin texniki etibarlılığı qısadır (günlər, həftələr) və məntiqi sənədin ömrü boyu müntəzəm yenidən verilir; inzibati etibarlılıq ayrıca atributdur (PID
date_of_expiry/ mdocexpiry_date). Bizdə nüsxələr 730 gün etibarlı idi, inzibati və texniki müddət eyni idi və şəxsiyyət sənədi yenilənmirdi (yalnız 24 saatlıq ZK nüsxələri, ADR-0044). 10 nüsxə bitəndə cüzdan ən az istifadə olunan nüsxəni xəbərdarlıqla yenidən istifadə edirdi, bu da yoxlayıcıların şəxsi əlaqələndirə bilməsi deməkdir. - Şəxsi sahələr saxlanmır. Şəxsiyyət xidməti verilişdən sonra şəxsi sahələri saxlamır (ADR-0011 K4, IDP9). Buna görə ADR-0023 AR4 şəxsiyyət sənədinin səssiz yenilənməsini kənarda qoymuşdu. Sahələrin yeganə mənbəyi cüzdandakı, xidmətin öz imzasını daşıyan nüsxədir.
- Cüzdan təminatçısı etibarsız olanda (ARF 6.6.2.5-c, CIR 2024/2977). PID təminatçısı cüzdan təminatçısının siyahıda dayandırılıb-dayandırılmadığını da müntəzəm yoxlayır. Bu gün təminatçı
ACTIVEdeyilsə, açarı etibarsız sayılır, ləğv siyahısı yoxlanıla bilmir və nəticə "naməlum" olur: heç nə dəyişmirdi. - Layihə rəhbərliyinin istiqaməti (2026-11-16, ARF 3.0.0 oxu qərarları): şəxsiyyət sənədinin mdoc nüsxəsinin standart yolu və şəxsiyyət nüsxələrinin müntəzəm yenilənməsi indi; dayandırma Aİ-dəki kimi və geri qaytarıla bilən.
Qərar
K1 — mdoc nüsxəsi standart konfiqurasiya ilə
- Şəxsiyyət xidmətinin metadata-sı şəxsiyyət sənədi üçün ikinci konfiqurasiya elan edir:
format: mso_mdoc,doctypevə ad sahəsi dəyişmir (ADR-0013 K2:urn:tamga:id:IdentityAttestation:1,tamga.id.1),scopeSD-JWT konfiqurasiyasınınkı ilə eynidir (urn:tamga:id:IdentityAttestation:1). Konfiqurasiya identifikatoruurn:tamga:id:IdentityAttestation:1:mso_mdoc(kodda tək sabit; ictimai ad təsdiq gözləyir, dəyişsə yalnız sabit dəyişir). - Bir icazə hər iki formatı əhatə edir. Cüzdan eyni giriş tokeni ilə iki standart sənəd sorğusu edir (ADR-0059); ardıcıllıq sərbəstdir. mdoc cavabı standartdır:
credentials[i].credential= base64url IssuerSigned. - Nüsxə haqqı konfiqurasiya üzrədir: bir tokenlə hər formatda ən çox 10 nüsxə (ADR-0059 AT2 konfiqurasiya üzrə oxunur).
- Hər iki formatın nüsxələri eyni qeydə daxil olur (eyni ləğv izləməsi),
iat/expeynidir (ADR-0013 MD1). Eyni tokenlə eyni açara verilən iki formatın nüsxəsi eyni ləğv indeksini daşıyır; uyğunlaşdırma yalnız tokenin ömrü ərzində, yaddaşda aparılır, açar barmaq izi daimi yazılmır (ISSU_35b). Başqa açarla istənilən nüsxə yeni indeks alır. - ADR-0013 MD2 ("mdoc
deviceKey= SD-JWTcnf") cüzdan qaydasına çevrilir: Tamga Wallet mdoc sorğusunda SD-JWT nüsxələrinin açarlarını eyni ardıcıllıqla istifadə edir; xidmət açar saxlamadığı üçün bunu məcbur etmir. - Sənəd cavabındakı qeyri-standart
mso_mdocsahəsi götürülür (SPEC-PROTO-0001 PR16). İnkişaf mərhələsi olduğu üçün keçid yolu yazılmır (ADR-0029). - Şəxsi sahələr hər iki konfiqurasiyanın nüsxə haqqı bitəndə və ya tokenin ömrü bitəndə silinir (ADR-0059 AT5).
K2 — Məntiqi sənəd və texniki nüsxə: inzibati və texniki etibarlılıq
- Şəxsiyyət xidmətindəki qeyd məntiqi sənəddir. Qeydin bitməsi inzibati etibarlılıqdır: bugünkü qayda olduğu kimi qalır (730 gün, WIA və KA ləğv saxlama müddəti ilə məhdud — ADR-0047 K1, ISSU_12c).
- İnzibati bitmə hər nüsxədə ayrıca atribut kimi daşınır: SD-JWT
date_of_expiry, mdocexpiry_date(Aİ PID adları,full-date; dəyər qeydin bitməsinin UTC günüdür), seçici açıqlanandır (sd: always). Şəxsiyyət sxeminə isteğe bağlı atribut kimi əlavə edilir. - Hər nüsxənin texniki etibarlılığı (
exp/validUntil) ən çox 30 gündür (parametrTAMGA_ID_COPY_TTL_DAYS, standart 30; inzibati müddəti keçə bilməz) və qeydin bitməsini keçmir. Zaman sahələri bu gün olduğu kimi saata yuvarlaqlaşdırılır. - Əhatə: yalnız yeniləmə tokeni ilə verilən şəxsiyyət sənədi. Mağaza yoxlamasının DEMO sənədi (ADR-0033), əlaqə sənədləri və sürücülük vəsiqəsi məlumatı yenilənmir; onların nüsxələri bu gün olduğu kimi inzibati müddət qədər etibarlıdır.
- 30 gün ARF-nin "qısa texniki etibarlılıq" prinsipi ilə iki reallıq arasında tarazlıqdır: telefonu bir müddət şəbəkəyə qoşulmayan şəxs və hər yeniləmənin ləğv siyahısında yeni indeks sərf etməsi. 24 saat yalnız ZK nüsxəsi üçündür (ləğv siyahısı olmadan, ADR-0044).
K3 — Yeniləmə yolu (şəxsi sahələr saxlanmadan)
- Şəxsiyyət sənədi veriləndə token cavabı həmişə yeniləmə tokeni daşıyır (yalnız ZK nüsxəsi əhatəsi istənəndə deyil — ADR-0062 ZS1 genişlənir). Token ADR-0044-dəki formadadır: yalnız şəxsiyyət xidmətinin aça biləcəyi şifrəli məzmun (bağlı qeyd, nəsil, müştəri nümunəsi açarı — ADR-0060, bitmə, verilən əhatələr, ZK nüsxəsinin minimal elementləri), birdəfəlik və hər istifadədə dəyişir. Şəxsi sahələr tokenə daxil olmur.
- Yeniləmə sorğusu:
grant_type=refresh_token+ DPoP + eyni müştəri nümunəsi açarına verilmiş etibarlı WIA +identity_presentation(cüzdandakı bu qeydə aid nüsxənin bütün sahələri açıq təqdimatı: SD-JWT VC + KB-JWT,aud= şəxsiyyət xidməti,nonce= xidmətin/nonceucundan, birdəfəlik). Parametr adı mövcuddur (ADR-0039). - Şəxsiyyət xidməti ardıcıllıqla yoxlayır: token (açılır, müddəti bitməyib, nümunə açarı eynidir, nəsil etibarlıdır); təqdimat (öz imzası, KB-JWT və sahib açarı, növ, ləğv siyahısı ünvanı, indeks bu qeydə aiddir, açılmamış sahə yoxdur); qeyd (mövcuddur, ləğv edilməyib, inzibati müddəti bitməyib, bütün ləğv bitləri 0, təminatçısı dayandırılmayıb — K5). Yeni nüsxələrin açarları credential ucunda yeni açar sübutu (KA) ilə bu gün olduğu kimi yoxlanılır.
- Texniki müddəti bitmiş nüsxə yeniləmədə qəbul edilir (qeyd inzibati olaraq etibarlıdırsa): telefonu bir aydan çox şəbəkəyə qoşulmayan şəxs yenidən şəxsiyyət yoxlaması etmədən sənədini yeniləyir. Sahib açarı və WIA bu halda da şərtdir.
- Yeni nüsxələrin sahələri təqdim edilən nüsxədəki ilə eynidir; yeganə fərq: yaş atributları (
age_over_18,age_over_15, ADR-0064) yeniləmə anında doğum tarixindən yenidən hesablanır,date_of_expiryqeyddən yazılır. Təqdimatdan oxunan sahələr yalnız yeni giriş tokeninin ömrü ərzində yaddaşdadır (ADR-0059 AT5); diskə, jurnala və tokenə yazılmır. - Yeni nüsxələr eyni qeydə əlavə olunur; köhnə nüsxələr ləğv edilmir, texniki müddətləri bitəndə bitir. Qeydin WIA və KA ləğv girişləri ən son verilişdəkilərlə yenilənir (zəncirvari ləğv ən yeni vahid sübutunu izləyir).
- Xəta kodları cüzdanın nə edəcəyini müəyyən edir: token etibarsız, qeyd ləğv edilib və ya müddəti bitib →
invalid_grant(yeniləmə bağı götürülür); qüsurlu təqdimat (nonce, çatışmayan sahə) →invalid_request(bağ qalır, cüzdan yenidən cəhd edir); təminatçı dayandırılıb →temporarily_unavailable(bağ qalır, dayandırma götürüləndə davam edir). - ZK nüsxəsi eyni tokenlə, yalnız ZK nüsxəsi əhatəsi verilibsə alınır (ADR-0062); ZK sorğusu təqdimat daşımır.
K4 — Nə vaxt yenilənir
- Cüzdan xidmətin elan etdiyi nüsxə siyasətinin hədlərində yeniləyir (ETSI TS 119 472-3
credential_reuse_policy: istifadə edilməmiş nüsxə ≤ 2 və ya texniki bitməyə ≤ 7 gün) — ADR-0023 K1-in şərtləri ilə: istifadəçidən soruşmadan, təsadüfi gecikmə ilə (ən çox 6 saat, bitmədən əvvəl bitəcək şəkildə), parametr ("nüsxələri avtomatik yenilə") açıq olanda. - Parametr bağlıdırsa və ya bütün nüsxələrin müddəti bitibsə, cüzdan şəxsə "şəxsiyyət sənədini yenilə" seçimini göstərir; yeniləmə eyni yolla şəxsin toxunuşu ilə aparılır.
- Qeyd ləğv edilibsə və ya inzibati müddəti bitibsə, yeniləmə yoxdur; şəxs yenidən şəxsiyyət yoxlaması edir.
K5 — Cüzdan təminatçısı siyahıda dayandırılıb və ya ləğv edilib
Şəxsiyyət xidməti hər qeydə verilişdəki WIA-nı imzalayan cüzdan təminatçısının etibar siyahısındakı identifikatorunu yazır (təşkilat identifikatoru, şəxsi məlumat deyil); yeniləmədə ən son WIA-nınkı ilə yeniləyir.
6 saatlıq vahid yoxlamasında (başlanğıcda da, ADR-0047 K1) hər qeyd üçün əvvəlcə təminatçının imzalı siyahıdakı statusuna baxılır:
Siyahı nə deyir Şəxsiyyət xidməti nə edir Siyahı oxunmur və ya köhnədir Heç nə dəyişmir (naməlum); növbəti dövrdə yenidən baxılır Təminatçı ACTIVE(və yaROLLING_OVER)Adi WIA və KA yoxlaması; dayandırma işarəsi varsa götürülür Təminatçı SUSPENDEDQeyd dayandırılır: yeni nüsxə, yeniləmə və ZK nüsxəsi verilmir; mövcud nüsxələr texniki müddətləri bitəndə (ən gec 30 gün; ZK nüsxəsi 24 saat) istifadəyə yararsız olur Təminatçı REVOKED,RETIREDvə ya siyahıda yoxdurQeyd ləğv edilir (səbəb wallet-provider-invalid); bağlı sürücülük vəsiqəsi məlumatı daBaşqa status Naməlum; heç nə dəyişmir Dayandırma geri qaytarıla biləndir: təminatçı yenidən
ACTIVEolanda işarə götürülür və yeniləmə özü davam edir; şəxs yenidən şəxsiyyət yoxlaması etmir. Şəxsiyyət xidmətinin ləğv siyahısında dayandırma biti yoxdur (ADR-0048); dayandırma qısa texniki etibarlılıq və yeniləmənin dayanması ilə təmin olunur. Şəbəkənin dayandırılmış qurum qərarı (ADR-0088) ilə eyni prinsip: dayandırılmış ikən istifadə olunmur, dayandırma götürüləndə qayıdır.Təminatçı identifikatoru olmayan köhnə qeydlər və xarici (federasiya) siyahıdakı təminatçılar bu yoxlamaya daxil deyil; adi WIA/KA yoxlaması davam edir.
Nəzərdən keçirilən seçimlər
| Seçim | Nəticə | Niyə |
|---|---|---|
| mdoc qeyri-standart sahədə qalsın (PR16) | rədd | Başqa cüzdan şəxsiyyətin mdoc-unu ala bilməz; iPhone brauzeri və yaxın sahə yalnız mdoc danışır |
mdoc üçün ayrıca icazə (ayrıca scope) | rədd | Şəxs iki dəfə şəxsiyyət yoxlaması edərdi; Aİ-də PID-in iki formatı bir icazə ilə alınır |
| Nüsxələr 2 il qalsın, əsaslandırma yazılsın | rədd | 10 yoxlayıcıdan sonra nüsxə yenidən istifadə olunur; ARF §5.3-ə ziddir |
| Şəxsi sahələri şifrəli şəkildə yeniləmə tokeninə qoymaq | rədd | Şəxsi sahələrin serverin açarı ilə açıla bilən nüsxəsi cüzdanda gəzərdi; ADR-0044 tokenə yalnız minimal elementləri qoydu. Sahələrin mənbəyi onsuz da cüzdandakı imzalı nüsxədir |
| Şəxsi sahələri şəxsiyyət xidmətində saxlamaq | rədd | ADR-0011 K4, IDP9 |
| Hər yeniləmədə yenidən şəxsiyyət yoxlaması | rədd | Şəxsə ayda bir üz skanı; Aİ-də yenidən vermə istifadəçi əməliyyatı tələb etmir (ISSU_42) |
| 7 günlük nüsxələr | rədd | Ləğv siyahısı indeksləri dörd dəfə sürətlə tükənər |
| Təminatçı dayandırılanda qeydləri dərhal ləğv etmək | rədd | Dayandırma geri qaytarılmaz olardı; şəxs yenidən şəxsiyyət yoxlaması etməli olardı. Ciddi halda təminatçı REVOKED edilir |
Şəxsiyyət siyahısına dayandırma biti (bits = 2) | rədd | ADR-0048: şəxsiyyətdə dayandırma yoxdur (PID qaydası); qısa texniki müddət ləğv siyahısına status əlavə etmədən eyni nəticəni verir |
Dəyişməzlər
| Kod | Qayda |
|---|---|
| IR1 | Şəxsiyyət sənədinin mdoc nüsxəsi metadata-da elan edilən ayrıca mso_mdoc konfiqurasiyası ilə standart sənəd sorğusundan verilir; sənəd cavabında qeyri-standart sahə yoxdur; bir icazə hər iki formatı əhatə edir və nüsxə haqqı konfiqurasiya üzrədir. |
| IR2 | Yeniləmə tokeni ilə verilən şəxsiyyət sənədində hər nüsxənin texniki etibarlılığı ən çox 30 gündür və qeydin inzibati bitməsini keçmir; inzibati bitmə hər nüsxədə date_of_expiry (mdoc expiry_date) kimi daşınır. |
| IR3 | Şəxsiyyət sənədinin yenilənməsi şəxsi sahələri serverdə saxlamadan aparılır: sahələr cüzdanın bu qeydə aid, bütün sahələri açıq və sahib açarı ilə bağlı nüsxə təqdimatından oxunur və yalnız giriş tokeninin ömrü ərzində yaddaşda qalır. |
| IR4 | Yeniləmə yalnız qeyd ləğv edilməyib, inzibati müddəti bitməyib, bütün ləğv bitləri 0 və təminatçısı dayandırılmayıbsa; eyni müştəri nümunəsi açarına verilmiş etibarlı WIA və birdəfəlik, dəyişdirilən yeniləmə tokeni ilə aparılır. |
| IR5 | Yenilənən nüsxədə yaş atributları yeniləmə anında doğum tarixindən yenidən hesablanır; digər şəxsi atributlar təqdim edilən nüsxədəki ilə eynidir. |
| IR6 | Cüzdan təminatçısı etibar siyahısında REVOKED, RETIRED və ya siyahıda yoxdursa, şəxsiyyət xidməti həmin təminatçının vahidlərinə bağlı qeydləri ləğv edir; SUSPENDED-dirsə qeydləri dayandırır (yeni nüsxə, yeniləmə və ZK nüsxəsi yoxdur) və dayandırma götürüləndə yeniləmə davam edir; siyahı oxunmursa heç nə dəyişmir. |
| IR7 | Eyni giriş tokeni ilə eyni açara verilən iki formatın nüsxəsi eyni ləğv indeksini daşıyır; uyğunlaşdırma yalnız tokenin ömrü ərzində yaddaşda aparılır, açar barmaq izi daimi yazılmır. |
Nəticələr
- Dəyişən qərarlar: ADR-0013 K1 və MD2 (K1), ADR-0023 AR4 və ADR-0044 K3 (şəxsiyyət sənədi artıq təqdimatla yenilənir — şəxsi sahələr yenə saxlanmır), ADR-0059 AT2 (konfiqurasiya üzrə), ADR-0062 ZS1 (yeniləmə tokeni hər şəxsiyyət icazəsində). Hər birinə "dəyişdi" qeydi.
- Spesifikasiyalar: SPEC-PROTO-0001 (PR16 götürülür; şəxsiyyət mdoc konfiqurasiyası, yeniləmə sorğusu), SPEC-ID-0003 (texniki və inzibati etibarlılıq, təminatçı yoxlaması), SPEC-WALLET-0001 (şəxsiyyət yeniləməsi). Çərçivə: FW-RB-0003 §6.1 (etibarlılıq).
- Sxem: şəxsiyyət növünə isteğe bağlı
date_of_expiry(növ metadata-sı vəvct#integritydəyişir; etibar siyahıları yenidən dərc edilir). - Kod: şəxsiyyət xidməti (operator deposu: metadata, sənəd ucu, token ucu, vahid yoxlaması);
@tamga-network/issuer(mdoc konfiqurasiyasında əhatə və nüsxə siyasəti),@tamga-network/trust(walletProviderOfKey),@tamga-network/mdoc(expiry_datefull-date),@tamga-network/wallet-core(standart mdoc sorğusu,renewIdentityCredential,scheduleIdentityRenewals); Tamga Wallet tətbiqi yeni funksiyaları çağırır. - Qalan risk və açıq iş: hər yeniləmə ləğv siyahısında 10 yeni indeks sərf edir (iki format bir indeksi paylaşır). Şəxsiyyət xidmətinin tək siyahısı 100.000 indekslidir və 80%-də dolur; siyahı dolanda yeni siyahı açmaq (SPEC-CRED-0003 §6) şəxsiyyət xidmətində hələ yoxdur və miqyasdan əvvəl edilməlidir. Şəxsiyyət xidməti yeniləmə tezliyindən cüzdanın aktiv olduğunu öyrənir (ayda bir), hansı yoxlayıcıya nə göstərildiyini öyrənmir (ADR-0044 ilə eyni tarazlıq).
Status
Qəbul edildi — 2026-11-16 (layihə rəhbərliyinin təsdiqi; ARF 3.0.0 oxu qərarları, hərfi sitat xüsusi təsdiq qeydində). DECISIONS: D-ID-17. IR1–IR7 məcburidir. Konfiqurasiya identifikatoru urn:tamga:id:IdentityAttestation:1:mso_mdoc və ləğv səbəbi wallet-provider-invalid ictimai ad təsdiqi gözləyir.