Qısaca

Rulebook-lar Aİ Attestation Rulebook şablonuna köçürülərkən (FW-RB-0001 §11) və iki siyasət sənədi yazılarkən (FW-POL-0001, FW-POL-0002) doqquz məsələ "qərar gözləyir" kimi saxlanıldı. Layihə rəhbərliyi 2026-10-12-də doqquzunun hamısı üzrə təklifləri qəbul etdi. Bu qərar onlardan beşini şəbəkənin qaydasına çevirir (K1–K5), üçünü əsaslandırması ilə qeydə alır (K6–K8), birini isə təxirə salınmış qərar kimi tetikleyicisi ilə yazır (K9).

Kontekst

#	Məsələ	Aİ mənbəyi	Bu gün
1	Kvalifikasiyalı olmayan EAA göstəricisi	Şablon eaa:eu:non-qualified tövsiyə edir (ARB_12); ETSI TS 119 472-1 EAA-5.2.2.1-01 kvalifikasiyalı olmayan EAA-da category olmamasını tələb edir	Tamga ETSI-yə əməl edir
2	Etibar lövbərinin yeri rəqəmsal sənəddə (Əlavə V h)	ARB_21	Yer: sənədi verən qurumun sertifikat zənciri və etibar siyahıları
3	Cüzdan vahidinin ləğvində qurumların rəqəmsal sənədləri	WURevocation_18 (PID provayderi üçün məcburi), WURevocation_19 (digərləri üçün istəyə bağlı)	Yalnız şəxsiyyət xidməti zəncirvari ləğv edir
4	Sənədi verən qurumun əlavə ləğv şərtləri	VCR_05	Şəbəkənin ümumi ləğv siyasəti var; qurumun əlavə şərtləri üçün yer yoxdur
5	WIA/KA siyasətinin ETSI TS 119 471 bənd 6–7 ilə uzlaşdırılması	WURevocation_03	Sətir-sətir müqayisə edilməyib
6	İtirilmiş və ya oğurlanmış telefondan ləğv	WIAM_06 (provayderdə istifadəçi hesabı), WURevocation_10	ADR-0025 K4: "istifadəçi hesabı tələb edir; növbəti addım"
7	Ləğvin şəxsə cüzdandan kənar bildirilməsi	WURevocation_14, WURevocation_16	Şəbəkə qaydası yoxdur
8	Aktivləşdirmədə cihaz sübutu	WIAM_04, WIAM_08	Cüzdan provayderinin qərarı
9	Diplomda I3 akkreditasiyası	—	"Pilotdan sonra"

Tamga-da hesab yoxdur və fərdi məlumatlar minimum saxlanılır (ADR-0025 WIA2). Şəbəkə rəqəmsal cüzdan idarə etmir, cüzdanları etibar siyahısındakı qeydləri ilə tanıyır (ADR-0042); buna görə də cüzdanlarla bağlı qaydalar hər cüzdan provayderinin təmin etməli olduğu nəticələr kimi yazılır, üsul isə provayderə aiddir.

Qərar

K1 — Cüzdan vahidinin ləğvi qurumların rəqəmsal sənədlərini ləğv etmir

• Cüzdan provayderi cüzdan vahidini ləğv etdikdə qurumların verdiyi rəqəmsal sənədlər ləğv edilmir. ARF bunu sənədi verən qurumların ixtiyarına buraxır (WURevocation_19); Tamga şəbəkəsində qayda olaraq tətbiq edilmir. Buna görə qurum sənədlərinin müddətini WIA və KA ləğv saxlanma müddətinə bağlayan şərt (ISSU_12d) tətbiq edilmir.
• Şəxsiyyət xidməti (Tamga-nın PID ekvivalenti olan sənədi verən qurum) dəyişmədən vahidi ən geci 24 saat ərzində yoxlayır və həmin vahiddəki öz rəqəmsal sənədlərini ləğv edir (WURevocation_18). Zəncirvari ləğv edən sənədi verən qurum rəqəmsal sənədin müddətini verilmə zamanı təqdim olunan WIA və KA-nın ləğv saxlanma müddəti ilə məhdudlaşdırır və tələb etdiyi minimum saxlanma müddətini metaməlumatlarında elan edir (ISSU_12c, WUA_32; Aİ TS3 preferred_client_status_period, preferred_key_storage_status_period). Paketlər bunu 0.5.0-da təmin edir; şəxsiyyət xidmətində məhdudiyyət cüzdan provayderləri elan edilmiş müddəti qarşılayan WIA və KA verdikdə aktivləşdirilir (bugünkü 60 günlük saxlanma müddəti ilə 2 illik şəxsiyyət sənədi 60 günə enərdi).
• Tətbiq qeydi (2026-10-14): məhdudiyyət şəxsiyyət xidmətində aktivləşdirildi; real şəbəkədə və sandbox-da həmişə aktivdir (yalnız lokal inkişafda söndürülə bilər). Elan edilən üstünlük şəxsiyyət sənədinin müddətinə bərabərdir: WIA və KA üçün 730 gün. Tamga Wallet provayderi (TAMGA-WP-1) tələb edilən müddəti 730 günədək verir və rəqəmsal cüzdan bu müddəti tələb edir; beləliklə şəxsiyyət sənədi 2 il qalır. 60 gün verən provayderdə sənəd 60 gün olur. Üstünlük qəsdən qısaldılmır (məs. 723 gün): provayder tələb edilən müddəti verdiyi üçün sənəd hər dəfə o qədər qısalardı. Rəqəmsal cüzdan qalan müddəti üstünlükdən ən çoxu 7 gün az olduqda da kafi saydığı üçün sənədin müddəti 723–730 gün arasında bitir.
• Niyə kifayətdir: hər nüsxə cihazdakı sənəd sahibi açarına bağlıdır (cnf); açar cihazın təhlükəsiz aparat hissəsində yaradılır, ixrac edilə bilmir (RB-WP-01) və hər təqdimat həmin açarla imza və PIN və ya biometrika tələb edir (RB-WP-03). Rəqəmsal sənəd başqa cihazdan təqdim edilə bilməz. Vahid ləğv edildikdə:
  1. heç bir sənədi verən qurum həmin cüzdana yeni rəqəmsal sənəd və ya yeniləmə vermir (ADR-0025 WIA4; ADR-0023 yeniləmə etibarlı WIA tələb edir);
  2. ləğvi görən rəqəmsal cüzdan sənədlərini və açarlarını silir (Tamga Wallet-da qayda, cüzdanın öz qərarı);
  3. şəxsiyyət xidmətinin sənədi ləğv olunur; şəxsiyyətə əsaslanan axınlar dayanır;
  4. qurum sənədləri müddəti bitdikdə qüvvədən düşür (tələbə sənədi ən çoxu 90 gün).
• Qalıq risk: telefonu və kilid açma məlumatını birlikdə ələ keçirən şəxs, telefon şəbəkəyə qoşulmadıqca müddəti bitməmiş qurum sənədini təqdim edə bilər. Şəxs bunun üçün qurumdan ləğv tələb edə bilər (FW-POL-0001 §4). Zəncirvari ləğv bu riski aradan qaldırmazdı: telefon şəbəkəyə qoşulmursa, rəqəmsal cüzdan da silinmir, qurumun ləğv siyahısı isə onsuz da bu yolla istifadə edilə bilər.

K2 — Qurumun əlavə ləğv şərtləri: revocation_policy_uri

• Qurum şəbəkənin ümumi ləğv siyasətinə (FW-POL-0001) əlavə şərtlərini öz səhifəsində dərc edə bilər (MAY). Keçid etibar siyahısındakı qurum qeydində istəyə bağlı revocation_policy_uri sahəsində yer alır (qeydiyyat məlumatları, ADR-0024; info_uri, privacy_policy_uri ilə eyni format).
• Səhifə ümumi siyasəti daralda bilməz: ümumi şərtlər hər qurumda qüvvədədir; qurum yalnız əlavə edir (məs. "intizam cəzası ilə tələbəlik dayandırılarsa, rəqəmsal sənəd ləğv edilir").
• Keçid qurumun qeydiyyat müraciətində verilir (siyahı dərcçisinin qeydiyyat aləti, https ünvanı); rəqəmsal cüzdan onu qurum səhifəsində göstərir.
• Ad: ARF VCR_05 bu sənədi "policy" adlandırır ("a policy specifying under which conditions … it issued will be revoked"); ad Aİ qeydiyyat məlumatlarındakı *_policy_uri sahələrinin formatına uyğundur. revocation_conditions_uri təklif edilmişdi; Aİ mətni ilə eyni termindən istifadə etmək üçün revocation_policy_uri seçildi.

K3 — İtirilmiş və ya oğurlanmış telefondan ləğv: hesab olmadan

• Hər cüzdan provayderi şəxsin telefonu əlində olmadan cüzdan vahidini ləğv edə biləcəyi bir yol MUST təqdim etsin (WURevocation_10, WIAM_06).
• Bu yol istifadəçi hesabı tələb etmir. Qəbul edilmiş üsul: vahid aktivləşdirilərkən telefonda yaradılan və şəxsə bir dəfə göstərilən ləğv sirri; provayder vahid qeydində yalnız onun yavaş heşini saxlayır; şəxs sirri provayderin veb səhifəsinə daxil edir, vahid və bütün WIA qeydləri ləğv olunur. Səhifə fərdi məlumat tələb etmir və göstərmir. Tamga Wallet bunu bağlama kodu və "Telefonumu itirdim" səhifəsi ilə həyata keçirir (cüzdanın WA-ADR-0002 qərarı).
• ARF-dən kənarlaşma: WIAM_06-nın nəzərdə tutduğu istifadəçi hesabı əvəzinə quraşdırma zamanı qeydə alınan sirr. "Şəxsin açıq istəyi" və "aktivləşdirmə zamanı qeydiyyat" şərtləri ödənilir; sertifikasiya mərhələsində bu ekvivalentlik ayrıca əsaslandırılır.
• Bu qərar ADR-0025 K4-dəki "itirilmiş və ya oğurlanmış cihazdan ləğv istifadəçi hesabı tələb edir; növbəti addıma saxlanılır" bəndini əvəz edir.

K4 — Ləğvin cüzdandan kənar öyrənilməsi

• Hər cüzdan provayderi şəxsin cüzdan vahidinin ləğv edildiyini cüzdandan kənarda öyrənə biləcəyi ən azı bir yol MUST təqdim etsin (WURevocation_16). Provayder vahidi öz qərarı ilə ləğv edibsə, bu yol ən geci 24 saat ərzində ləğvin səbəbini, nəyin işləməyə davam etdiyini və şəxsin nə edə biləcəyini göstərir (WURevocation_14).
• Üsul provayderə aiddir; bu yol fərdi məlumatların toplanmasını məcburi etmir. Tamga Wallet bunu hamıya açıq təhlükəsizlik bildirişləri və bağlama kodu ilə açılan, məlumat saxlamayan "cüzdanımın vəziyyəti" səhifəsi ilə həyata keçirir (cüzdanın WA-ADR-0008 qərarı).

K5 — Cihaz sübutu yalnız ən yüksək cüzdan səviyyəsində məcburidir

• Cüzdan səviyyələri Trust Framework-dəki üç səviyyədir: W1 proqram açarı (rəqəmsal sənəd verilmir, RB-WP-01), W2 cihazın təhlükəsiz zonası, W3 sertifikatlı təhlükəsiz aparat.
• W3: cüzdan provayderi vahidi aktivləşdirərkən və W3 bəyan edən hər KA-dan əvvəl platformanın cihaz sübutunu (Apple App Attest, Android açar sübutu, Play Integrity) MUST yoxlasın; yoxlanılmamış cihaza W3 KA verilmir (ADR-0025 WIA3 "səviyyə həqiqəti əks etdirir").
• W2: cihaz sübutu istəyə bağlıdır (MAY); bu, cüzdan provayderinin qərarıdır. Tamga Wallet canlı mühitdə yalnız aparat sübutu yoxlanılmış cihaza WIA verir (cüzdanın WA-ADR-0005 qərarı); bu, şəbəkənin minimum tələbindən yuxarıdır.

K6 — Kvalifikasiyalı olmayan EAA göstəricisi yazılmır (ARB_12)

Aİ şablonu kvalifikasiyalı olmayan EAA üçün category sahəsində eaa:eu:non-qualified dəyərini tövsiyə edir. ETSI TS 119 472-1 V1.2.1, EAA-5.2.2.1-01 isə Aİ-də qeydiyyatda olan, kvalifikasiyalı və ya dövlət qurumu olmayan sənədi verən qurumun SD-JWT VC EAA-sında category claim-inin olmamasını tələb edir. Tamga ETSI-yə əməl edir: kvalifikasiyalı olmayan rəqəmsal sənəddə category yazılmır; onun göstəricisi məhz bu yoxluqdur. Kvalifikasiyalı və ya dövlət sinfində category Tamga dəyərləri ilə yazılır (RB-AP-14, ADR-0022). Şablonun dəyərindən istifadə edilmir.

K7 — Rəqəmsal sənədə etibar lövbərinin yeri sahəsi əlavə edilmir (ARB_21)

Rəqəmsal sənəddə ayrıca etibar lövbərinin yeri sahəsi olmur; etibar lövbərlərinin yeganə mənbəyi etibar siyahılarıdır (SPEC-TRUST-0001). Əsaslandırma:

• Etibar rəqəmsal sənəddən gəlmir. Sənədin içindəki yer sənədi verən qurumun öz bəyanıdır; saxta sənədi verən qurum saxta yer yaza bilər. Yoxlayan tərəf etibar lövbərini yalnız özünün seçdiyi, imzası sabitlənmiş siyahıdan götürməlidir (ARB_26; ETSI TS 119 472-2 trusted_authorities); sənəddəki yerə əməl etmək aldatma yolu açır.
• Əlavə V h onsuz da təmin olunur. Sənədi verən qurumun sertifikat zənciri x5c başlığındadır; zəncirin kökü və sənədi verən qurumun qeydi siyahıdadır. Yer rulebook-da "sənədi verən qurumun sertifikatı + etibar siyahısı" kimi yazılıb.
• Yeganə mənbə ardıcıllığı. Lövbər dəyişəndə (açarın yenilənməsi, dayandırılma) sənədlər dəyişmir; siyahı dəyişir. Sənəddəki yer köhnələ bilər, siyahı köhnəlmir.
• Məlumatların minimallaşdırılması. Hər sənədə əlavə edilən sabit sahə məlumat daşımır, lakin ölçü və əlaqələndirilə bilənlik artırır.

K8 — WIA/KA siyasəti ETSI TS 119 471-in 6–7-ci bəndləri ilə uyğunlaşdırılır (WURevocation_03)

Cüzdan Sübutu Siyasəti (FW-POL-0002) TS 119 471 V1.1.1-in 6-cı və 7-ci bəndləri ilə sətir-sətir müqayisə edilir; qarşılığı olmayan bəndlər siyasətə cüzdan provayderinin öhdəliyi kimi əlavə olunur (tətbiq bəyannaməsi, şərtlər və qaydalar, informasiya təhlükəsizliyi siyasəti, müstəqillik, çoxfaktorlu şəxsiyyət yoxlanışı (autentifikasiya), açar mərasimi və aparat təhlükəsizlik modulu, qeydlər, ehtiyat nüsxə, böhran, fəaliyyətin dayandırılması, məxfilik, təchizat zənciri). İcra Reqlamenti (Aİ) 2025/1569-un TS 119 471-ə gətirdiyi dəyişikliklər ayrıca nəzərdən keçirilir.

K9 — Diplomda I3: pilotdan sonra qərar (təxirə salınmış qərar)

Diplom növündə I3 (akkreditə olunmuş) sənədi verən qurumu məcburi etmək bu gün qərara alınmır; minimum I2 olaraq qalır, I3 tövsiyə olunur (SHOULD). Tətikləyici (hansı əvvəl baş verərsə): (a) təhsil pilotunun yekun hesabatı, (b) pilot tərəfdaşından başqa ilk qurumun diplom vermək üçün müraciəti, (c) hər hansı dövlətin təhsil orqanının şəbəkəyə qoşulması. Tətikləyici baş verdikdə məsələ layihə rəhbərliyinə çıxarılır.

Nəzərdən keçirilmiş variantlar

Mövzu	Seçim	Nəticə	Səbəb
3	Qurum sənədlərində zəncirvari ləğv şəbəkə qaydası	rədd	Qurumun vahidi bilməsi üçün hər sənəd qeydinə WIA ləğv girişinin yazılması lazımdır (bir identifikator); sənədin müddəti WIA-nın saxlanma müddəti ilə məhdudlaşır (ISSU_12d); təhlükəsizlik qazancı kiçikdir (K1)
4	Ayrıca sahə yoxdur, info_uri səhifəsində izah edilsin	rədd	Şəxs şərtləri tapa bilmir; rəqəmsal cüzdan ayrıca göstərə bilmir
6	Provayderdə istifadəçi hesabı (WIAM_06 hərfi)	rədd	"Hesab yoxdur" prinsipi; fərdi məlumatlar
7	Push və ya SMS ilə bildiriş	rədd (şəbəkə qaydası kimi)	Push rəqəmsal cüzdandan asılı deyil deyə bilməz; SMS itirilmiş telefona gedir və fərdi məlumat tələb edir
8	Hər səviyyədə cihaz sübutu məcburidir	rədd	Cihaz sübutu hər platformada və hər cihazda yoxdur; W2 rəqəmsal cüzdanları kənarda qalır
1	Şablonun eaa:eu:non-qualified dəyəri	rədd	ETSI-nin məcburi profili ilə ziddiyyət təşkil edir
2	İstəyə bağlı trust_anchor sahəsi	rədd	K7

Dəyişməzlər

Kod	Qayda
WR1	Cüzdan vahidinin ləğvi qurum sənədlərini ləğv etmir; şəxsiyyət xidməti həmin vahiddəki öz sənədlərini ən geci 24 saat ərzində ləğv edir.
WR2	Qurumun revocation_policy_uri səhifəsi şəbəkənin ümumi ləğv siyasətinə yalnız şərt əlavə edir; ümumi şərtləri daralda bilməz.
WR3	Cüzdan provayderi telefonsuz işləyən və istifadəçi hesabı tələb etməyən vahid ləğvi yolu təqdim edir.
WR4	Cüzdan provayderi şəxsin vahidin ləğv edildiyini rəqəmsal cüzdandan kənarda öyrənə biləcəyi ən azı bir yol təqdim edir.
WR5	W3 səviyyəsini bəyan edən KA yalnız platformanın cihaz sübutu yoxlanılmış vahidə verilir.

ARF uyğunlaşdırması

Bənd	Qarşılığı
ARB_12, ARB_25	K6
ARB_21	K7
WURevocation_18, WURevocation_19, ISSU_12c, ISSU_12d	K1 (ISSU_12d tətbiq edilmir)
VCR_05	K2 + FW-POL-0001
WURevocation_03	K8 + FW-POL-0002 §9
WURevocation_10, WIAM_06	K3 (WIAM_06 kənarlaşma kimi)
WURevocation_14, WURevocation_16	K4
WIAM_04, WIAM_08	K5

Nəticələr

• Çərçivə: FW-RB-0001 RB-AP-27, RB-WP-15, RB-WP-16, RB-WP-17; FW-POL-0001 §3.2 və §8; FW-POL-0002 §2, §5, §9 və yeni ETSI TS 119 471 uyğunlaşdırması; FW-RB-0002, FW-RB-0003, FW-RB-0004, FW-RB-0005 §2.0 və §7.2; Trust Framework §2.2.
• SPEC-TRUST-0001 §4: qurum qeydində revocation_policy_uri.
• @tamga-network/trust (qeyd sxemi), siyahı dərcçisinin qeyd aləti, wallet-core qurum kataloqu (revocationPolicyUri).
• ADR-0025 K4: itirilmə/oğurlanma bəndi bu qərara yönləndirilir.
• Rəqəmsal cüzdanlar: Tamga Wallet K3 və K4-ü WA-ADR-0002 və WA-ADR-0008 ilə artıq təmin edir; WA-ADR-0002 K4.2-dəki "qurum sənədləri üçün şəbəkədə qayda tövsiyə olunur" bəndi bu qərarla bağlanır (qayda yoxdur).

Status

Accepted — 2026-10-12. Layihə rəhbərliyinin təsdiqi ilə. DECISIONS: D-CRED-8.