Qısaca

Şəbəkənin etibarı bu gün imzalanmış siyahılara əsaslanır; zəncir yoxdur. Bu qərar zəncir kodunun indi yazılmasını və həmin siyahılara bağlanmasını nəzərdə tutur: zəncir siyahıların xülasələrini saxlayan ikinci bir qeyd olur. Siyahılar nə deyirsə, o qüvvədədir; zəncir yalnız "bu siyahı versiyası bu anda, bu xülasə ilə dərc edildi" deyə şahidlik edir — və bu şahidlik yalnız bir neçə müstəqil operator eyni şeyi dedikdə nəzərə alınır.

Kontekst

• ADR-0009 zənciri ≥2 müstəqil validator operatoru yazılı razılıq verdikdə qurur (K4); o vaxtadək etibar lövbəri imzalanmış, versiyalı, hash zəncirli siyahılar və saatlıq lövbər jurnalıdır (K2). Keçid siyahı arxivinin kontraktlarda yenidən icra edilməsi və ekvivalentlik testidir (K7). İkinci operator bu gün yoxdur; namizədlər siyahısı da yoxdur.
• Kontraktlar (SPEC-BC-0001) 2026-10-17-dək heç vaxt kompilyasiya edilməmişdi. Layihə rəhbərliyi 2026-10-17-də istiqaməti müəyyən etdi: operator qərarı təxirə salınır; zəncir kodu indi yazılır, kompilyasiya və test edilir və zəncirsiz dizaynla inteqrasiya olunur; istehsal mühitində söndürülmüş qalır.
• İnteqrasiyanın forması açıq bir sual idi: (a) siyahıların məzmununu indi kontraktlarda yenidən icra etmək, (b) yalnız siyahıların xülasələrini zəncirə yazmaq, (c) heç nə yazmadan yalnız kompilyasiya etmək. (a) Faza 0-ın işidir — dövlət nümayəndə açarları, validatorlar və idarəetmə səsverməsi tələb edir (ADR-0009 K7). (c) kodu dizaynla bağlamır. Bu ADR (b)-ni seçir: ən kiçik və ən az riskli proyeksiya, gələcəkdə (a) üçün də zəmin.
• "İkili danışıq" zəifliyi (ADR-0009 K3, pilot məhdudiyyətlər bildirişi, 6-cı bənd): tək operator iki yoxlayan tərəfə iki fərqli siyahı verə bilər; ictimai jurnal bunu çəkindirir, lakin qeyri-mümkün etmir. Siyahı xülasəsinin bir neçə müstəqil yazıcı tərəfindən eyni dəyərlə zəncirə yazılması bu zəifliyi aradan qaldırmağın ilk addımıdır — və yalnız ikinci yazıcı həqiqətən müstəqil olduqda dəyər yaradır.
• Fərdi məlumatlar sərhədi dəyişmir: zəncirə rəqəmsal sənəd, sənəd xülasəsi və ya şəxs yazılmır (PM-TRUST-0001, SPEC-BC-0001/DP1, SPEC-TRUST-0001/TL11).

Qərar

K1 — Proyeksiya prinsipi

Zəncir imzalanmış etibar siyahılarının və lövbər jurnalının proyeksiyasıdır; mənbə deyil. Faza 0 qəbuluna (replay + ekvivalentlik, ADR-0009 K7) qədər:

1. Yoxlama xətti (A–E) və TrustSource yalnız imzalanmış siyahılardan oxuyur; zəncir heç bir addımda tələb olunmur.
2. Zəncirin cavabı üç dəyərlidir: YES (təsdiqlənmiş lövbər siyahının xülasəsi ilə eynidir), NO (eyni versiya üçün təsdiqlənmiş fərqli xülasə var — ikili danışıq əlaməti), UNKNOWN (bayraq söndürülüb, zəncir əlçatan deyil və ya lövbər yoxdur). UNKNOWN nəticəni heç vaxt pisləşdirmir; NO yoxlama nəticəsini dəyişmir, operator üçün xəbərdarlıq siqnalı yaradır və şəffaflıq hesabatına daxil olur.
3. Ziddiyyət olduqda imzalanmış siyahı qüvvədədir; zəncir qeydi düzəldilmir, yanına yeni versiya yazılır (silmə yoxdur).

K2 — Zəncirə nə yazılır

Yeni kontrakt — siyahı lövbəri reyestri (TrustListAnchorRegistry) — iki növ qeyd saxlayır; başqa heç nə saxlamır:

Qeyd	Sahələr	Mənbə
Siyahı versiyası	listKey = keccak256("tamga:trust-list:<ortam>:<dosya>") (məs. production:lotl, production:tl-tr), version, contentHash = sha256(<dosya>.jws) (= növbəti versiyanın previous_version_hash dəyəri), previousHash, issuedAt	lotl.jws, tl-<cc>.jws (SPEC-TRUST-0001 §3–§4)
Lövbər jurnalının başı	logKey = keccak256("tamga:anchors:<ortam>"), seq, lineHash = sha256(satır JWS), ts	anchors.jsonl son sətri (SPEC-TRUST-0001 §5); sətir zənciri bütün jurnalı bağlayır

Bütün sahələr bytes32 və tam ədəddir; kontraktda string/bytes sahəsi yoxdur. Siyahı məzmunu, qurum/yoxlayan tərəf/sxem qeydləri, rəqəmsal sənəd, sənəd xülasəsi və ya fərdi məlumatlar yazılmır (DP1, TL11). Mövcud səkkiz kontrakt (SPEC-BC-0001 §1–§7, §11) dəyişmir; onlara yazmaq Faza 0 replay-idir.

K3 — Kim yazır: hədd əsaslı yazıcılar

• Yazma səlahiyyəti yazıcı (anchorer) ünvanlarına məxsusdur; çoxluğu və təsdiq həddini governance ünvanı idarə edir (Faza 0-da Governance proxy-si; bu gün dev yerləşdirməsində yerləşdirən hesab).
• (listKey, version) və ya (logKey, seq) lövbəri hədd sayda fərqli yazıcı tamamilə eyni məlumatı göndərdikdə təsdiqlənmiş olur. Təsdiqlənməmiş lövbər YES yaratmır. İstehsal mühitində hədd ≥ 2-dir: tək operator təsdiqlənmiş lövbər yarada bilməz — ADR-0009 K4-ün ("ikinci müstəqil operator") kontraktdakı qarşılığı. İnkişaf şəbəkəsində hədd 1-dir.
• Açılmış versiya üçün fərqli xülasə göndərən yazıcı rədd edilir (AnchorMismatch). ADR-0053 ilə dəyişdirildi (2026-10-19): açılmış versiya üçün fərqli xülasə ayrıca namizəd kimi qeydə alınır və ziddiyyət hadisəsi (AnchorConflict) yayır; həddi ilk dolduran namizəd təsdiqlənir. Versiya hər siyahı üzrə monoton artır; təsdiqlənmiş qeyd dəyişmir (əlavə edilir, silinmir).

K4 — Nə vaxt yazılır; bayraq

• Siyahı dərcçisi (apps/trust-publisher) chain-submit komandası ilə (npm run trust:chain-submit) öz dist/ çıxışını oxuyur, əvvəlcə yükləyici ilə yoxlayır (imza, hash zənciri, təzəlik — sağlam olmayan dəst lövbərlənmir), sonra yalnız xülasələri göndərir: hər siyahı dərcindən və hər saatlıq lövbər sətrindən sonra (heartbeat tezliyi). Zəncirdə eyni versiya eyni xülasə ilə varsa, keçir; təsdiqlənmiş fərqli xülasə varsa, yazmır və CONFLICT bildirir (K1.3); gözləyən fərqli namizəd varsa, öz xülasəsini rəqib namizəd kimi göndərir və xəbərdarlıq edir (CONTEST, ADR-0053).
• Funksiya bayrağı TAMGA_CHAIN_ENABLED defolt olaraq 0: söndürülmüş olduqda heç bir zəncir bağlantısı qurulmur və heç nə yazılmır. --dry-run nə yazılacağını çap edir, bağlanmır. Yazıcı açarı və RPC ünvanı mühitdən/.env-dən gəlir; repozitoriyada yer tutucu var.
• İstehsal mühitində bayraq ikinci operator və hədd ≥ 2 olmadan aktivləşdirilmir.
• Ad: komanda chain-submit-dir ("göndər"), chain-anchor deyil. Saatlıq lövbər jurnalı komandası trust:anchor ilə qarışdırılmır və gördüyü işi düzgün ifadə edir: yazıcının göndərdiyi xülasə bir səsdir; lövbər yalnız hədd sayda operator eyni xülasəni göndərdikdə təsdiqlənir (K3).

K5 — Yoxlayan tərəf necə istifadə edir

chain-check: əlindəki imzalanmış siyahının (.jws) xülasəsini hesablayır, zəncirdəki təsdiqlənmiş lövbərlə müqayisə edir və K1.2-dəki üç dəyərli cavabı verir. Əlavə təminatdır; məcburi addım deyil və heç vaxt olmayacaq. Yoxlayan tərəf tətbiqinə qoşulması (sağlamlıq səhifəsində göstərilməsi) bayraq aktivləşdirildikdə ayrıca işdir.

K6 — Alət zənciri və keçid

• Kontraktlar Hardhat (TypeScript testləri) ilə kompilyasiya və test edilir; Foundry çıxarıldı (repozitoriyanın alət dəsti ilə eyni dil; forge inkişaf maşınlarında yoxdur). Lokal inkişaf zənciri Hardhat node-udur; Besu/QBFT tək validatorlu inkişaf şəbəkəsi (Docker) ayrıca işdir.
• Faza 0-a keçid ADR-0009 K7-dir və bu ADR ilə dəyişmir: siyahı arxivi kontraktlarda yenidən icra edilir, ekvivalentlik testindən keçir; siyahı lövbəri reyestri o gündən sonra da işləyir (siyahılar Faza 0-da da dərc edilir — zəncirin proyeksiyası kimi, ARCH-0003 SEV1).

Nəzərdən keçirilmiş variantlar

Variant	Nəticə	Səbəb
Heç nə yazmamaq; yalnız kompilyasiya + test	rədd	Kod dizayna bağlanmır; "inteqrasiya olsun" istiqamətinə ziddir
Siyahı məzmununu indi kontraktlarda yenidən icra etmək (K2 əvəzinə Faza 0 replay-i)	təxirə salındı	Dövlət nümayəndə açarları, validatorlar və idarəetmə səsverməsi tələb olunur; tək operatorun öz zəncirində yenidən icra etməsi etibar yaratmır (ADR-0009 F1). Replay aləti Faza 0 işi olaraq qalır
Lövbər jurnalının hər sətrini ayrıca lövbərləmək	rədd (baş kifayətdir)	Sətirlər hash zənciri ilə bağlıdır; son sətrin xülasəsi bütün jurnalı bağlayır. Saatlıq tezlik eyni qalır
İctimai zəncirə (L2) xülasə yazmaq	rədd	D-BC-0 Besu/QBFT dəyişmir (ADR-0001); suverenlik və fərdi məlumatlar sərhədi xarici zəncirdə yoxlanıla bilmir
Tək yazıcı, hədd yoxdur	rədd	Tək operatorun zənciri imzalanmış siyahıdan artıq etibar yaratmır (ADR-0009 F1); hədd ≥ 2 qapını koda köçürür
Status List və sxem lövbərlərini də ayrıca yazmaq	rədd (hələlik)	Mövcud StatusListRegistry/SchemaRegistry bu işi Faza 0-da görür; lövbər jurnalının başı bu gün hamısını bağlayır

Dəyişməzlər

Kod	Qayda
CH1	Zəncir imzalanmış siyahıların və lövbər jurnalının proyeksiyasıdır; ziddiyyət olduqda imzalanmış siyahı qüvvədədir; zəncirin cavabı yoxlama üçün tələb olunmur və UNKNOWN nəticəni pisləşdirmir.
CH2	Siyahı lövbəri reyestrinə yalnız siyahı versiyasının və lövbər jurnalı sətrinin xülasəsi (hash, versiya/sıra, vaxt) yazılır; siyahı məzmunu, qeyd, rəqəmsal sənəd, sənəd xülasəsi və ya fərdi məlumatlar yazılmır.
CH3	Lövbər yalnız təsdiq həddi sayda fərqli səlahiyyətli yazıcı tamamilə eyni məlumatı göndərdikdə təsdiqlənmiş sayılır; istehsal mühitində hədd ən azı 2-dir.
CH4	Versiya hər siyahı üzrə monoton artır; açılmış versiya üçün fərqli xülasə ayrıca namizəd kimi qeydə alınır və ikili danışıq əlaməti kimi hadisə yayır (ADR-0053/AC1–AC3); təsdiqlənmiş qeyd silinmir və dəyişdirilmir.
CH5	TAMGA_CHAIN_ENABLED söndürülmüş olduqda zəncirə qoşulmur və yazılmır; istehsal mühitində bayraq ikinci müstəqil operator və hədd ≥ 2 olmadan aktivləşdirilmir.

Nəticələr

• contracts/src/anchor/TrustListAnchorRegistry.sol + testlər; contracts/ Hardhat layihəsi; dev yerləşdirmə qeydini də qurur.
• apps/trust-publisher: chain-submit (proyeksiya, bayraq, dry-run) və chain-check (yoxlayan tərəf); ABI surəti src/chain/abi/ (kontrakt kompilyasiyasından ixrac olunur, contracts:check fərqi aşkarlayır).
• SPEC-BC-0001 §15 və SPEC-TRUST-0001 §7 sətri; FW-ARF-0001 §8.1 status qeydi ("kod hazırdır, istehsalda söndürülüb"). DECISIONS: D-BC-7; buraxılış qeydləri.
• Zəncir açıldıqda hansı hesabın əməliyyat göndərə biləcəyi və hansı qovşağın qoşula biləcəyi: ADR-0052 (Besu lokal icazələndirməsi; yazıcı ünvanları hesab icazə siyahısına bu kontraktın vəziyyətindən daxil olur).
• Dəyişməyən qərarlar: D-BC-0 (Besu/QBFT), D-BC-6 (zəncir həddi), D-TRUST-0, D-REV-1/2, D-SCHEMA-1, ADR-0009 K7 keçidi.

Açıq məsələlər

1. Kontrakt və komanda adları — bağlandı (2026-10-19): TrustListAnchorRegistry, trust:chain-submit, trust:chain-check.
2. İstehsal həddinin dəqiq dəyəri (təklif: 2) və ikinci yazıcının kim olacağı — ikinci operator namizədi ilə birlikdə.
3. Governance-da ümumi "çağırışı icra et" təklifi — bağlandı (2026-10-19, ADR-0055): yazıcı dəsti/həddi və CrossRecognition.bootstrapFounders növü müəyyən Governance təklifləri ilə idarə olunur; ümumi çağırış təklifi qurulmadı.
4. Besu/QBFT tək-validatorlu inkişaf şəbəkəsi (Docker) və ChainTrustSource + indeksləyici (Faza 0 oxuma yolu).
5. contracts/ qovluğunun public repozitoriyaya köçürülməsi (bu gün .publicignore-dadır).

Status

Accepted — 2026-10-19. Layihə rəhbərliyinin təsdiqi ilə (adlar: kontrakt TrustListAnchorRegistry, komandalar trust:chain-submit və trust:chain-check). DECISIONS: D-BC-7. Təklif 2026-10-17-də, layihə rəhbərliyinin həmin günkü istiqaməti ("zəncir kodu indi yazılır, zəncirsiz dizaynla inteqrasiya olunur, istehsalda söndürülüb") əsasında yazıldı. CH1–CH5 məcburidir. 2026-10-19: K3-ün son bəndi və CH4 ADR-0053 ilə dəyişdi (rəqib namizədlər); açıq məsələ 3 ADR-0055 ilə bağlandı.