ADR-0006 — Rəqəmsal sənəd formatı və protokollar
Status: Accepted Tarix: 2026-09-03 Qərarı verən: Tamga Network layihə rəhbərliyi Mənbə: tamga-guven-cercevesi-v0.1.md (F, G, K bölmələri) — iş qeydi; tam spesifikasiya → SPEC-CRED-0001.
Kontekst
Repozitoriyada rəqəmsal sənəd (credential)Sənədi verən qurum tərəfindən imzalanan və şəxsin rəqəmsal cüzdanında saxlanan rəqəmsal sənəd; şəxs yalnız soruşulan sahələri göstərir. formatı indiyədək "planlaşdırılan" kimi qalmışdı; SPEC-BC-0001 SD-JWT VC (Selective Disclosure JWT Verifiable Credential)Seçici paylaşım (selective disclosure) imkanı olan JSON əsaslı rəqəmsal sənəd formatı, EUDI Wallet-da və Tamga-da onlayn təqdimat üçün istifadə olunur — burada rəqəmsal cüzdan istifadə olunur. və Token Status List-ə istinad edirdi, lakin rəsmi format qərarı yox idi. Bundan əlavə, "universitet ideyasındakı gizli xəta" (rəqəmsal sənəd başqasının rəqəmsal cüzdanına götürülə bilər) təhlükəsizlik boşluğu kimi açıq qalırdı. Bu ADR hər ikisini bağlayır. ADR-0001 (Besu/EVM) və ADR-0004 (X.509 sənədi verən qurum (issuer)Rəqəmsal sənədləri imzalayan və verən qurum: universitet, peşə təşkilatı, dövlət qurumu və ya şirkət. şəxsiyyəti) üzərində qurulur.
Qərar
Qərar 1 — Format: SD-JWT VC (əsas), mdoc (ikinci dərəcəli, 2-ci faza)
SD-JWT VC əsas formatdır: selective disclosureRəqəmsal sənəddən yalnız yoxlayan tərəfin soruşduğu sahələrin göstərilməsi, başqa heç nəyin göstərilməməsi. daxilidir, EUDI ARF (Architecture and Reference Framework)Rolları, arxitekturanı, etibar modelini və qaydaları təsvir edən sənədlər toplusu. Tamga ARF Aİ ARF-nin strukturunu izləyir. əsas formatıdır, kitabxanalar boldur, JSON-LD-dən sadədir. mdocCBOR-da kodlaşdırılmış ISO/IEC 18013-5 mobil sənəd formatı; üzbəüz təqdimetmə və mobil sürücülük vəsiqəsi üçün istifadə olunur./ISO 18013-5 ikinci dərəcəlidir (2-ci faza; oflayn/ fiziki təqdimetmə, mDL (mobile Driving Licence)Rəqəmsal cüzdanda mdoc formatında (ISO/IEC 18013-5) saxlanılan sürücülük vəsiqəsi. uyğunluğu).
Qərar 2 — Protokollar: OpenID4VCI (vermə), OpenID4VP (təqdimetmə)
Faktiki standartlardır (OpenID4VCI (OpenID for Verifiable Credential Issuance)Sənədi verən qurumun rəqəmsal sənədi rəqəmsal cüzdana çatdırmaq üçün istifadə etdiyi protokol., OpenID4VP (OpenID for Verifiable Presentations)Yoxlayan tərəfin rəqəmsal cüzdandan rəqəmsal sənəd tələb etmək və təqdimetməni almaq üçün istifadə etdiyi protokol.); qurumların mövcud OIDC infrastrukturuna uyğun gəlir, yoxlayan tərəf (verifier)Təqdim edilən rəqəmsal sənədi yoxlayan tərəf: imza, etibar siyahısındakı sənədi verən qurum, status və siyasət. Yoxlayan tərəf olaraq da adlandırılır. inteqrasiyası asandır.
Qərar 3 — İmza: ES256 (P-256)
Mobil secure element (Secure Enclave/StrongBox) və HSM-lərdə universal dəstək.
Qərar 4 — Holder binding istisnasız məcburidir (cnf + cihaz açarı)
Hər rəqəmsal sənəd verilmə (issuance)Sənədi verən qurumun rəqəmsal sənədi sənəd sahibinin rəqəmsal cüzdanına çatdırdığı proses (Tamga-da: OpenID4VCI). anında sənəd sahibinin (holder)Rəqəmsal sənədi öz rəqəmsal cüzdanında saxlayan və onu kimə göstərəcəyinə qərar verən şəxs. cihazda yaradılmış açarına cnf ilə bağlanır; təqdimetmə zamanı sənəd sahibi nonce-uBir dəfə istifadə olunan təsadüfi dəyər; yoxlayan tərəf onu göndərir, rəqəmsal cüzdan isə imzalayır, beləliklə köhnə təqdimetmə təkrarlana bilməz. həmin açarla imzalayır (KB-JWT (Key Binding JWT)Rəqəmsal cüzdanın təqdimetmə zamanı rəqəmsal sənədin açarı ilə imzaladığı qısa token, sənəd sahibinin həmin açara sahib olduğunu sübut edir.). Bu, holder bindingRəqəmsal sənədi yalnız sənəd sahibinin cihazında olan bir açara bağlamaq, beləliklə kopyalanmış sənəd təqdim edilə bilməz. boşluğunun yeganə həllidir və söndürülə bilməz. Açar aparatda yaradılır, xaricə ixrac edilə bilməz → rəqəmsal sənəd başqasına ötürülə bilməz.
Qərar 5 — Wallet Unit Attestation (WUA) əvvəldən tətbiq edilir
Rəqəmsal cüzdanın həqiqiliyini (aparat açarı, PIN aktivdir, root/jailbreak yoxdur, provayderin kimliyi) bəyan edən WUA (Wallet Unit Attestation)Cüzdan provayderinin cüzdan vahidi və onun açarlarının təhlükəsizliyi haqqında verdiyi atribut sənədi; cari Aİ mətnlərində bu, WIA və açar atribut sənədinə bölünür. pilotda sadə məzmunla olsa belə, sahə və axın kimi əvvəldən açılır — sonradan əlavə etmək bütün rəqəmsal cüzdanların miqrasiyasını tələb edir.
Qərar 6 — Ləğv Token Status List-ə həvalə edilir
Ayrıca ləğv (revocation)Müddəti bitmədən əvvəl rəqəmsal sənədin geri çəkilməsi; sənədi verən qurum bunu yoxlayan tərəflərin yoxladığı status siyahısında qeyd edir. mexanizmi müəyyən edilmir; SPEC-BC-0001 §5 Token Status List istifadə olunur (off-chain siyahı + on-chain pointer, min 100k, təsadüfi index). Korrelyasiyaya qarşı batch sənəd vermə 2-ci fazaya təxirə salınır, formatda onun üçün yer saxlanılır.
Əsaslandırma
- EUDI uyğunluğu: SD-JWT VC + OpenID4VCI/VP + ES256 EUDI ARF-in əsas stekidir → "uyğun, lakin müstəqil" (
PM-PH-0001) və transsərhəd interop. - Holder binding = mövcudluq səbəbi: bu boşluq bağlanmasa, sistem səssizcə yalan deyər; dəyəri sıfıra enər.
- Geri dönməzlik: format/binding/WUA əvvəldən düzgün qurulmasa, sonradan bütün rəqəmsal cüzdan bazasının miqrasiyası lazım gələr — bu, ADR-0003 "bu gün pulsuz, sonra qeyri-mümkün" məntiqi ilə eynidir.
Nəticələr
- SPEC-CRED-0001 tam spesifikasiyadır (format strukturu, KB-JWT, WUA, axınlar).
contracts/vəsdk/rəqəmsal cüzdanı cihazın secure element açarı +cnfyaradır; proqram açarı qəbul edilmir.- Yoxlayan tərəfin kitabxanası
TrustedListProviderinterfeysi üzərindən işləyir (chain-agnostic, Faza 0 fayl / Faza 1 zəncir) —ARCH-0001. PM-ASSUR-0001sənəd sahibinin təminat səviyyəsi WUA + binding üsuluna bağlanır.
Əlaqələr
- SPEC-CRED-0001 — bu qərarın tam spesifikasiyası.
PM-ASSUR-0001/ ADR-0005 — assurance səviyyələri (formatın daşıdığı etibar).SPEC-BC-0001— issuer registry + Token Status List (ləğv).- SPEC-ID-0002 — sənədi verən qurumun X.509-u (
iss), SPEC-ID-0001 — sənəd sahibinin psevdonimi (pseudonym)Rəqəmsal cüzdanın hər vebsayt üçün ayrıca törətdiyi sabit hesab identifikatoru; iki sayt eyni şəxsi əlaqələndirə bilmir. (cnf). PM-TRUST-0001— rəqəmsal sənəd heç vaxt zəncirdə saxlanmır.
Format, protokollar, imza, holder binding (məcburi) və WUA qəbul edildi (2026-09-03). mdoc və batch sənəd vermə sonrakı fazalara həvalə edildi.