Qısaca

Zəncir kontraktlarında təhlükəsizlik yoxlamasının açıq qoyduğu üç qayda boşluğu aradan qaldırılır. Şəbəkə və dövlət sxemlərinin adları ayrı ad sahələrində yerləşir; qurum başqa dövlətin kök sertifikatına və ya qurumuna bağlana bilməz; kvota sayğaclarının nəyi saydığı spesifikasiyada və kodda eyni olur.

Kontekst

• Sxem adının ələ keçirilməsi (F-11). schemaId = keccak256(vct) vahid, ortaq ad sahəsidir (ADR-0010, SPEC-SCHEMA-0001 §5.1). Şəbəkə sxemi Governance-da səsə qoyularkən istənilən dövlətin nümayəndəsi eyni vct dəyərini öz milli sxemi kimi qeydiyyata ala bilər; şəbəkə sxeminin icrası bundan sonra həmişə SchemaExists ilə uğursuz olur və adı ələ keçirən dövlət şəbəkə sxeminə bənzəyən qeydin sahibinə çevrilir. ADR-0010 bu iki ad sahəsini artıq ayırır: şəbəkə tipi urn:tamga:<alan>:<Tür>:<ana sürüm>, dövlətə xas tip urn:tamga:<cc>:<alan>:<Tür>:<ana sürüm>. Kontrakt bu ayrımı yoxlamırdı.
• Dövlətlərarası bağlantı (F-12). Qurum başqa dövlətin kök sertifikatına bağlana bilirdi (həmin dövlətin dayandırılması və ya ləğvi qurumun yoxlamadakı ilk addımını idarə edən amilə çevrilir) və başqa dövlətdən olan qurum xələf kimi göstərilə bilirdi (həmin qurumun açarları sələfin status siyahılarını dərc edə və istismardan çıxara bilər). Spesifikasiya bu barədə heç nə demirdi.
• Kvota əhatəsi (F-07-nin qalan hissəsi, F-10). Spesifikasiyanın §12.2 bəndində "dövlət üzrə gündə 10 000 yazma" və "qurum üzrə gündə 48 dərc" deyilir. Kod birinci sayğacı hər reyestr kontraktında ayrıca saxlayır; ikinci sayğacı hər siyahı üzrə saxlayır və yeni siyahı qeydiyyatını məhdudlaşdırmır, yəni limit yeni siyahı açmaqla aşıla bilər. Qurum üzrə 48 dərc isə bir neçə siyahısı olan böyük qurumun saatlıq dərc etməsinə mane olardı.
• Layihə rəhbərliyi 2026-10-19 tarixində təhlükəsizlik yoxlamasının tövsiyələrini təsdiqlədi.

Qərar

K1 — Sxem ad sahələri ayrıdır

• Milli sxem (NATIONAL): vctURI dəqiq olaraq urn:tamga:<cc>:<alan>:<Tür>:<ana sürüm> formatındadır — <cc> qeydiyyatı aparan dövlətin kodudur (ISO 3166-1 alpha-2, kiçik hərf; TR → tr), ardınca boş olmayan üç hissə gəlir. Formata uyğun gəlməyən qeyd rədd edilir (NationalVctOutsideNamespace).
• Şəbəkə sxemi (NETWORK): vctURI dövlətə xas formatda (istənilən iki hərfli kodla) ola bilməz (NetworkVctInNationalNamespace); Governance bu yoxlamanı təklif zamanı da aparır, formata uyğun gəlməyən təklif açılmır. Şəbəkə sxemi üçün başqa format məcburi edilmir (məs., Aİ tipləri şəbəkə sxemi kimi qeydiyyata alına bilər).
• İki ad sahəsi bir-birindən ayrı olduğu üçün milli qeyd heç vaxt şəbəkə sxeminin adını tuta bilməz; təklif zamanı adın ehtiyata götürülməsinə (rezervasiya) ehtiyac qalmır.

K2 — Qurum yalnız öz dövlətinə bağlanır

• registerIssuer: qurumun kök sertifikatı (parentCA) qurumla eyni dövlətin qeydi olmalıdır.
• revokeIssuer: göstərilən xələf (successorId) eyni dövlətin qurumu olmalıdır.
• Hər ikisi CrossStateReference ilə rədd edilir. Dövlətin qeydlərinə yalnız həmin dövlətin açarları təsir edir (SPEC-BC-0001 N1, ADR-0002 Qat 2).

K3 — Kvotaların əhatəsi

• Dövlət üzrə gündəlik yazma (MAX_WRITES_PER_STATE_PER_DAY = 10 000): hər reyestr kontraktı öz sayğacını saxlayır; dövlətin bir gündəki ümumi milli yazma həcmi reyestr kontraktlarının sayı ilə məhdudlaşır (hazırda beş kontrakt). Kontraktlararası ortaq sayğac əlavə çağırış və ortaq vəziyyət tələb edərdi; məqsəd olan spam limiti kontrakt üzrə sayğacla da xətti qalır.
• Status siyahısının dərci (MAX_PUBLISH_PER_DAY = 48): hər siyahı üzrə gündəlik limitdir (24 saatlıq dərc + təkrar cəhd ehtiyatı).
• Yeni siyahı qeydiyyatı: qurum üzrə gündə ən çox 8 (MAX_LIST_REGISTRATIONS_PER_ISSUER_PER_DAY). Beləliklə, dərc limiti yeni siyahı açmaqla aşıla bilməz; bir neçə siyahısı olan qurum hər siyahısını saatlıq dərc edə bilər. Limitin aşılması ListRegistrationQuotaExceeded ilə rədd edilir.

Nəzərdən keçirilmiş variantlar

Variant	Nəticə	Səbəb
Şəbəkə sxemi təklifi açılanda adını ehtiyata götürmək (rezervasiya)	rədd	Təklifdən əvvəl adın ələ keçirilməsinə mane olmur (tanınmış adlar əvvəlcədən tutula bilər); müddəti bitən təklifin rezervasiyasını götürmək üçün əlavə vəziyyət və təmizləmə lazımdır
schemaId dəyərinə qat və ya dövlət kodunu əlavə etmək	rədd	schemaId = keccak256(vct) dəyişmir (ADR-0010); yoxlayan tərəf və kataloq eyni identifikatordan istifadə edir
Milli formatı məcburi etmək, şəbəkə formatını sərbəst buraxmaq (şəbəkə sxemini yoxlamamaq)	rədd	Şəbəkə sxemi dövlətə xas formatda qeydiyyata alınarsa, ad sahələri yenidən üst-üstə düşür
Dövlətlərarası bağlantıya "təsdiqli" istisna (qarşı dövlətin razılığı)	rədd (hələlik)	Hazırda real istifadə halı yoxdur; razılıq axını yeni səlahiyyət yolu açır. Lazım olarsa, ayrıca ADR
Qurum üzrə 48 dərc (spesifikasiyanın köhnə mətni)	rədd	Bir neçə siyahısı olan qurumun saatlıq dərc etməsinə mane olur
Kontraktlararası ortaq dövlət sayğacı	rədd	Əlavə çağırış və ortaq vəziyyət; spam limiti kontrakt üzrə sayğacla da qorunur

Dəyişməzlər

Kod	Qayda
NS1	Milli sxemin vct dəyəri urn:tamga:<cc>:<alan>:<Tür>:<ana sürüm> formatındadır və <cc> qeydiyyatı aparan dövlətin kodudur; şəbəkə sxeminin vct dəyəri bu formatda ola bilməz.
NS2	Qurumun kök sertifikatı və xələfi qurumla eyni dövlətə aiddir.
NS3	Dövlət üzrə gündəlik yazma limiti hər reyestr kontraktında ayrıca hesablanır; status siyahısının dərc limiti hər siyahı üzrədir; qurum üzrə gündəlik yeni siyahı qeydiyyatı məhdudlaşdırılır.

Nəticələr

• contracts/src/schema/VctNamespace.sol (format yoxlaması, Governance və SchemaRegistry birgə istifadə edir); SchemaRegistry, Governance.proposeNetworkSchema, IssuerRegistry.registerIssuer / revokeIssuer, StatusListRegistry.registerList; testlər. Yaddaş strukturu yalnız sona əlavə etməklə dəyişir.
• SPEC-BC-0001 §3.1, §4.3, §4.4, §7, §12.2 və §13 versiya qeydi ilə yenilənir.
• DECISIONS: D-BC-9.

Status

Accepted — 2026-10-19. Layihə rəhbərliyinin təsdiqi ilə. DECISIONS: D-BC-9. NS1–NS3 məcburi qüvvəyə malikdir; ADR-0010 sənədindəki vct formatı kontraktda məcburi olur, heç bir ADR qərarı dəyişmir.