ADR-0012 — Yaxın məsafə təqdimatı (cüzdan QR göstərir) və birdəfəlik attestation-lar

Status: Accepted — 2026-09-25 (K1–K5 və K7; K6 ayrıca ADR). DECISIONS §0 D-PROX-1. Ekran axını …/2026-09-25-cuzdan-akis-tasarim-onerisi.md. Presedent: Danimarka AltID (rəsmi tətbiq; canlı saat + foto + böyük QR).

Kontekst

Bu gün yeganə təqdimat axını uzaqdan təqdimatdır: yoxlayan tərəf (verifier)Təqdim edilən rəqəmsal sənədi yoxlayan tərəf: imza, etibar siyahısındakı sənədi verən qurum, status və siyasət. Yoxlayan tərəf olaraq da adlandırılır. QR göstərir, cüzdan skan edir (OpenID4VP (OpenID for Verifiable Presentations)Yoxlayan tərəfin rəqəmsal cüzdandan rəqəmsal sənəd tələb etmək və təqdimetməni almaq üçün istifadə etdiyi protokol. cross-device; SPEC-PROTO-0002). Hədəflənən istifadə halları — kampus turniketi, tədbirə giriş, muzey, kafe kassası, üzbəüz səlahiyyət yoxlaması — cüzdanın QR göstərməsini tələb edir. ARF (Architecture and Reference Framework)Rolları, arxitekturanı, etibar modelini və qaydaları təsvir edən sənədlər toplusu. Tamga ARF Aİ ARF-nin strukturunu izləyir. bu sahəni "proximity presentation" kimi təyin edir və ISO/IEC 18013-5 ilə həll edir: cüzdanın göstərdiyi QR yalnız device engagement-dir; ardından BLE/NFC üzərindən nonce-luBir dəfə istifadə olunan təsadüfi dəyər; yoxlayan tərəf onu göndərir, rəqəmsal cüzdan isə imzalayır, beləliklə köhnə təqdimetmə təkrarlana bilməz. sorğu-cavab gedir və rəqəmsal sənəd (credential)Sənədi verən qurum tərəfindən imzalanan və şəxsin rəqəmsal cüzdanında saxlanan rəqəmsal sənəd; şəxs yalnız soruşulan sahələri göstərir. formatı mdocCBOR-da kodlaşdırılmış ISO/IEC 18013-5 mobil sənəd formatı; üzbəüz təqdimetmə və mobil sürücülük vəsiqəsi üçün istifadə olunur. olur. Bizim rəqəmsal sənədlərimiz SD-JWT VC (Selective Disclosure JWT Verifiable Credential)Seçici paylaşım (selective disclosure) imkanı olan JSON əsaslı rəqəmsal sənəd formatı, EUDI Wallet-da və Tamga-da onlayn təqdimat üçün istifadə olunur — burada rəqəmsal cüzdan istifadə olunur. formatındadır; 18013-5 üzərindən SD-JWT VC daşımaq standart deyil. Düzgün uzunmüddətli yol şəxsiyyət və tələbə sənədlərinin mdoc kimi də verilməsi və 18013-5-in real build-də (BLE native modul) tətbiqidir (Faza 1, EAS). Bu gün Expo Go-da BLE yoxdur; mdoc verilməsi, cüzdanın mdoc anbarı və terminalın BLE steki həftələr çəkir.

Prinsip: nonce-u əmin olmaq istəyən tərəf yaradır. Cüzdan QR göstərirsə, ya ikinci kanal açılır (18013-5), ya da zaman pəncərəsi + təkrar siyahısı ilə kifayətlənilir. Tək QR-ın ölçüsü (≈2.9 KB) SD-JWT VC + x5c zəncirini daşıya bilmir; QR ya istinad, ya da kiçik imzalı jeton daşıyır.

Qərar

K1 — İki körpü yolu; ISO 18013-5 hədəf, "Göstər" ekranı sabit

Yol	İstifadə	Mexanizm	Standart statusu
A — Uzaqdan təqdimat (mövcud)	yoxlayan tərəf QR göstərir	OpenID4VP cross-device	ARF olduğu kimi
B — Keçid kartı	qeydiyyatlı terminal hər gün oxuyur (turniket, tədbir qapısı)	(1) Qeydiyyat: A yolu ilə qeydiyyatlı RP-yə təqdimat; RP pass_grant (RP imzalı: pass_id, nüsxə açarının barmaq izi cnf_kid, terminal_group, valid_until) qaytarır. (2) Göstər: cüzdan nüsxə açarı ilə tamga-pass+jwt imzalayır: {iss: pass_id, aud: rp client_id, iat, exp = iat+60, jti}; QR = kompakt JWS (≤ 400 bayt). Terminal oflayn yoxlayır: pass_grant daxilindəki açar, aud, exp, jti təkrar siyahısı.	Tamga profili (körpü)
C — Üzbəüz yoxlama	insan yoxlayır (məsul şəxs, kassa)	cüzdan QR-da qısa ömürlü openid4vp://…request_uri göstərir: bu, yoxlayan şəxs onu Tamga yoxlama tətbiqində skan etdikdə standart OpenID4VP sorğusunu başladan keçiddir (cüzdan qeydiyyatlı RP-nin /vp/req endpoint-indən özü üçün sorğu identifikatoru almışdır). Təqdimat standart yolla (A) gedir; istifadəçi sahələri Göstər ekranında əvvəlcədən təsdiqləyir.	OpenID4VP; başlatma əks istiqamətdə
Faza 1 — ISO 18013-5	bütün yaxın məsafə halları	QR = device engagement, BLE/NFC sessiya, mdoc	ARF

• Göstər ekranı vahid dizayndır (kart + canlı saat + böyük QR + "nəyi paylaşırsınız" + Dəyişdir); B/C/Faza 1 yalnız QR-ın arxasındakı mexanizmi dəyişir. Geri qaytarılması çətin olan qərar yoxdur: B/C jeton formatları versiyalıdır (typ ilə), Faza 1-də istifadədən çıxarılır; rəqəmsal sənədin məlumat modeli (claim dəsti) formatdan asılı deyil, mdoc verilməsi əlavədir.
• Faza 1 ilkin şərti: şəxsiyyət və tələbə/diplom tiplərinin mso_mdoc ekvivalenti (kataloqda docType uyğunlaşdırması), EAS build-i, BLE.

K2 — Keçid jetonunun məzmunu və sərhədləri (B)

• Jetonda fərdi məlumat yoxdur: iss (qeyri-şəffaf pass_id), aud, iat, exp (≤ 60 s), jti; başlıq typ: "tamga-pass+jwt", alg: ES256, kid: cnf_kid. Terminal şəxsi tanımır, yalnız "etibarlı keçid hüququ" görür; şəxsiyyət pass_grant vasitəsilə RP-nin qeydiyyat sistemində uyğunlaşdırılır (kampus onsuz da tələbəni tanıyır).
• pass_grant cüzdanda saxlanılır (WalletState.passes[]), rəqəmsal sənədin nüsxəsinə və onun açarına bağlıdır (WL5 qorunur: bir RP = bir nüsxə). Rəqəmsal sənəd ləğv (revocation)Müddəti bitmədən əvvəl rəqəmsal sənədin geri çəkilməsi; sənədi verən qurum bunu yoxlayan tərəflərin yoxladığı status siyahısında qeyd edir. olduqda/müddəti bitdikdə grant qüvvədən düşür; RP grant-ı müddətindən əvvəl ləğv edə bilər (RP status siyahısı, Faza 1).
• Ekran: canlı saat + 60 s geri sayım; ekran görüntüsü müddət bitdikdən sonra yararsız olur.

K3 — Təkrar oxutma

• Terminallar jti dəyərini exp anına qədər saxlayır; eyni terminal qrupundakı qapılar siyahını onlayn paylaşır. Oflayn qapı yalnız müddəti yoxlayır və bu riski qəbul edir (60 s ərzində kopyalanan QR başqa qapıdan keçə bilər); risk ADR-də açıq şəkildə qeyd olunub.

K4 — Birdəfəlik attestation-lar (bilet)

• Təşkilatçı həm sənədi verən qurum (issuer)Rəqəmsal sənədləri imzalayan və verən qurum: universitet, peşə təşkilatı, dövlət qurumu və ya şirkət., həm də yoxlayan tərəfdir: əlaqələndirilməzlik mənasızdır, qəbul edilir. Mexanizm: 1 nüsxə/oturacaq, exp = tədbirin bitməsi, qapı keçid zamanı status bitini "istifadə olunub" vəziyyətinə keçirir; S6 (sabit intervallı dərc) qorunur → qapılar arası ortaq "istifadə olunub" siyahısı məcburidir (interval daxilində ikinci keçidi bu siyahı dayandırır).

K5 — RP qeydiyyatına terminal sinfi

• relying_parties[] (relying partyRəqəmsal cüzdanlardan rəqəmsal sənəd tələb edən və onları yoxlayan qeydiyyatlı təşkilat: işəgötürən, vebsayt, qurum.) qeydiyyatına terminal_groups[] (qrup identifikatoru, sertifikatın barmaq izi, oflayn işləməyə icazə varmı) əlavə olunur; terminal yalnız qeydiyyatlı RP-nin altında təyin edilir (SPEC-TRUST-0001 kiçik versiya). Cüzdan Göstər ekranında yalnız qeydiyyatlı RP/terminal qrupu üçün keçid kartı yaradır.

K6 — Korporativ təmsil səlahiyyəti (təxirə salınıb)

• "Şəxs X, qurum Y adından səlahiyyətlidir" attestation-ı (urn:tamga:org:MandateAttestation:1 namizədi) ayrıca ADR.

K7 — Yazılı prinsip

• FW-TF-0001-ə prinsip: "Yoxlama çağırışını (nonce) əmin olmaq istəyən tərəf yaradır; yaxın məsafədə cüzdan göstərir və ikinci kanal açılır; tək QR yalnız qısa ömürlü istinad və ya fərdi məlumatsız imzalı jeton daşıyır."

K8 — Razılıq və WL11 istisnası (kənarlaşma S-16)

• Keçid kartında hər göstərişdə PIN/biometrik təsdiq soruşulmur: qeydiyyat anında (A yolu) verilən razılıq müddətli (valid_until, maksimum bir dövr ≈ 6 ay) və əhatəsi məhdud (yalnız həmin RP/terminal qrupu) hesab olunur; hər göstəriş tarixçəyə yazılır; istifadəçi Göstər ekranından razılığı geri götürə bilər (grant silinir). Bu, WL11-in ölçülü istisnasıdır; SPEC-WALLET-0001 WL12–WL14 ilə məhdudlaşdırılır.

Əsaslandırma

İstənilən təcrübə ("qaldır, göstər, keç") bu gün ARF-nin hədəf yolu ilə (mdoc + BLE + real build) həftələr uzaqdadır; körpü yollar standartı təqlid etmir, əvəzində ya standart OpenID4VP-ni əks istiqamətdə başladır (C), ya da standartdan kənar olduğu açıq yazılmış, versiyalı, fərdi məlumatsız jetondan istifadə edir (B). Ekran və məlumat modeli sabit qaldığı üçün Faza 1-ə keçid yalnız nəqliyyat qatını dəyişir. AltID presedenti bu yanaşmanın bir dövlət tətbiqində canlı istifadədə olduğunu göstərir.

Nəzərdən keçirilən alternativlər

• ISO 18013-5-i dərhal tətbiq etmək: SD-JWT VC ilə standart deyil; mdoc verilməsi + BLE + EAS tələb olunur; Expo Go-da mümkün deyil. Faza 1-ə.
• Rəqəmsal sənədin tamamını QR-a yerləşdirmək: ölçü və məxfilik (rəqəmsal sənəd terminala ötürülür). Rədd edildi.
• Terminal QR göstərir, tələbə skan edir (D): istifadəçi təcrübəsi zəifdir, turniket ekranı tələb olunur. Ehtiyat variant kimi qalır.
• Ümumi "hamı oxusun" QR-ı (qeydiyyatsız yoxlayan): fərdi məlumatlar qeydiyyatsız tərəfə ötürülür, Tamga-nın "RP qeydiyyatlı olmalıdır" prinsipinə ziddir. Rədd edildi.

Nəticələr

• Kod: @tamga-network/wallet-core pass.ts (grant saxlanması, jeton yaradılması), apps/wallet Göstər ekranında real QR, @tamga-network/verifierpass.ts (grant verilməsi + jeton yoxlanması + jti siyahısı), apps/verify /terminal səhifəsi və /terminal/verify, kampus siyasəti (campus-access), səhnə 12 (demo-scenes). C yolu (əks başlatma + yoxlayan tərəfin "Yoxla" ekranı) ikinci addımdır.
• Sənədlər: SPEC-WALLET-0001 WL12–WL14; SPEC-API-0001 AP13; SPEC-TRUST-0001 terminal_groups (kiçik versiya); FW-TF-0001 §3.7 + prinsip; FW-ARF-0001 cədvəl sətri; 09-DEMO-KURGU S-16 + səhnə 12; 08-BACKLOG D9.

Açıq məsələlər

1. Razılıq müddətinin yuxarı həddi (təklif: 6 ay) və gündəlik göstəriş limiti — pilot məlumatları əsasında.
2. Faza 1 mdoc docType uyğunlaşdırması və vermə profili — ayrıca SPEC yeniləməsi.
3. C yolunda yoxlayan şəxsin gördüyü nəticə ekranının məzmunu (foto yalnız cihazdamı, yoxlayan şəxsə də göstərilirmi) — SPEC-ID-0003 portret claim-i ilə birlikdə.