Qısaca
Tamga şəxsiyyət sənədi almaq üçün şəxs şəxsiyyət vəsiqəsini və üzünü yoxlama səhifəsində göstərir. Bu səhifənin keçidi başqasına göndərilə bilər. Pis niyyətli biri öz telefonunda prosesi başladıb keçidi "müraciətiniz üçün şəxsiyyətinizi təsdiqləyin" deyərək başqasına göndərərsə, həmin şəxs fərqinə varmadan öz şəxsiyyətini hücumçunun cüzdanına vermiş olur. Bu qərar iki tədbir qoyur: rəqəmsal sənəd verilməzdən əvvəl cüzdan "yoxlanılmış şəxsiyyət budur, sizindirmi?" deyə soruşur; yoxlama səhifəsi də ən başda "bu yoxlama həmin telefondakı cüzdan üçün aparılır, keçidi siz açmamısınızsa davam etməyin" deyir.
Kontekst
- Şəxsiyyətin yoxlanılması yalnız şəxsiyyət xidmətində aparılır (ADR-0011, SPEC-ID-0003/IDP3). Axın: cüzdan səlahiyyət sorğusunu açır → şəxs şəxsiyyət xidmətinin səhifəsində məlumatlandırma mətnini oxuyur və razılıq verir (IDP11) → şəxsiyyət xidməti şəxsiyyət yoxlama provayderində sessiya açır və şəxsi ora yönləndirir → şəxs vəsiqəsini və üzünü göstərir → provayder şəxsi şəxsiyyət xidmətinə geri yönləndirir → şəxsiyyət xidməti səlahiyyət kodunu verir → cüzdan kodu tokenə çevirir və rəqəmsal sənədi istəyir. Rəqəmsal sənəd axını başladan cüzdanın aparat açarına bağlanır.
- 2026-11-11 düzəlişi. Səlahiyyət kodu artıq yalnız provayderin qayıdış ünvanındakı birdəfəlik açarla verilir. Axının identifikatorunu bilmək kifayət etmir; kodu yoxlamanı bitirən brauzer alır.
- Qalan boşluq. Yoxlama sessiyasının keçidi (və ya provayderin "başqa cihazda davam et" yolu) ötürülə bilir. Yoxlamanı kimin apardığı ilə axını kimin başlatdığı arasında texniki bağ yoxdur: provayder "bu vəsiqə həqiqidir və bu üz vəsiqədəki şəxsdir" deyir; "bu şəxs axını başladan cüzdanın sahibidir" demir.
- Real şəbəkədə şəxsiyyətin yoxlanılması bu gün dəvətlə aparılır; boşluq buna görə bu gün məhduddur. Giriş hamıya açılanda hücum miqyaslanır.
Təhdid modeli
| Hücumçu | Öz telefonunda cihaz sübutundan keçən real cüzdanı var. Axını özü başladır, razılığı özü verir. Qurbana mesaj göndərə və onu inandırıcı bəhanə ilə (iş müraciəti, mükafat, bank, bağlama) yönləndirə bilir. |
| Qurban | Öz şəxsiyyət vəsiqəsinə və üzünə malikdir; cüzdanı olmaya bilər. Keçidi açır və real şəxsiyyət yoxlama səhifəsi görür. Bir cüzdana şəxsiyyət verdiyini bilmir. |
| Hücumun nəticəsi | Qurbanın şəxsiyyətini daşıyan, hücumçunun cihaz açarına bağlı real şəxsiyyət sənədi. Hücumçu bu sənədlə qurbanın adından şəxsiyyət təqdim edir. |
| Əhatədən kənar | Şəxsiyyətindən bilərəkdən başqasının istifadə etməsinə imkan verən şəxs (texniki tədbirlə həll olunmur; şəxsiyyətini əldən verməklə eynidir). Saxta vəsiqə və saxta üz (provayderin işi). Oğurlanmış telefon (cüzdan kilidi və cüzdan vahidinin ləğvi). |
Eyni boşluğun əks istiqaməti də var: şəxs axını öz cüzdanından başladır, "kömək edən" biri yoxlamanı öz şəxsiyyəti ilə bitirir; şəxsin cüzdanına başqasının şəxsiyyəti daxil olur.
Qərar
- K1 — Qat 1: cüzdanda son təsdiq. Yoxlama bitdikdən sonra, rəqəmsal sənəd verilməzdən əvvəl şəxsiyyət xidməti yoxlanılmış şəxsiyyətin maskalanmış xülasəsini yalnız axını başladan cüzdana qaytarır. Cüzdan xülasəni göstərir və soruşur: "Yoxlanılmış şəxsiyyət budur. Bu sizsiniz?" Şəxs "bu mənəm" demədən cüzdan rəqəmsal sənədi istəmir; şəxsiyyət xidməti də təsdiq qeydi olmayan tokenlə sənəd vermir. Şəxs "bu mən deyiləm" deyərsə, axın bağlanır, sənəd verilmir, provayderdəki sessiya silinir.
- K2 — Maskalanmış xülasənin məzmunu. Yalnız adın və soyadın baş hərfləri və doğum ili (məs. "A. K. · 1990"). Tam ad, milli şəxsiyyət nömrəsi, vəsiqə nömrəsi, doğum günü və ayı, fotoşəkil xülasəyə daxil deyil.
- K3 — Qat 2: yoxlamadan əvvəl xəbərdarlıq. Yoxlama başlamazdan əvvəl, yoxlamanı aparan şəxsin gördüyü ilk ekranda bu mətn yer alır: "Bu yoxlama ⟨cihaz və cüzdan təsviri⟩ üzərindəki cüzdan üçün aparılır. Keçidi siz açmamısınızsa davam etməyin." Cüzdanın adı etibar siyahısındakı qeyddən gəlir (məs. "Tamga Wallet"); cihaz təsviri kobud etiketdir (məs. telefonun növü). Provayderin səhifəsi bu mətni daşıyacaq qədər fərdiləşdirilə bilmirsə, şəxsiyyət xidmətinin öz ara səhifəsi provayderin önünə qoyulur.
- K4 — İkisi birlikdə. Qatlar bir-birini əvəz etmir (aşağıda). Hər ikisi tətbiq olunmadan şəxsiyyətin yoxlanılması hamıya açılmır.
- K5 — Tətbiq vaxtı. Kod bu qərarla dəyişmir. Tətbiq giriş hamıya açılmazdan əvvəl həyata keçirilir; o günə qədər real şəbəkədə şəxsiyyətin yoxlanılması dəvətlə qalır. Yeni sahə, son nöqtə və xəta adları tətbiq zamanı təsdiqlənir.
Qat 1 təkbaşına niyə kifayət etmir
Əsas hücumda "bu mənəm" sualı yanlış şəxsə verilir: axını başladan cüzdan hücumçunundur və hücumçu təsdiqləyir. Qat 1-in əlavə etdiyi budur:
- Əks istiqaməti və vicdanlı səhvləri tutur: cüzdanına başqasının şəxsiyyəti daxil olmaq üzrə olan şəxs bunu baş hərflərdən və doğum ilindən görür.
- Hücumçunu açıq yalan bəyanata məcbur edir ("bu mənəm"); hadisə fərdi məlumat ehtiva etməyən audit qeydi kimi qalır.
Əsas hücumda vicdanlı olan yeganə tərəf qurbandır və ona çatmaq mümkün olan yeganə yer yoxlamanın başlanğıcıdır. Qat 2 bunun üçündür. Qat 2 də təkbaşına kifayət etmir: xəbərdarlıqlar oxunmadan keçilə bilər və provayderin səhifəsi bizim nəzarətimizdə deyil.
Maskalanmış xülasənin fərdi məlumat baxımından qiymətləndirilməsi
- Fərdi məlumatdır. Maskalanmış olsa da, konkret şəxsə aiddir; fərdi məlumat qaydaları tam tətbiq olunur (məlumat minimuma endirilir, məqsədlə məhdudlaşır).
- Kimə göstərilir. Yalnız axını başladan cüzdana, həmin cüzdanın açarına bağlı kanalla (token və cüzdan nümunəsi açarı). Ünvana, sorğu parametrinə və ya yönləndirməyə yazılmır.
- Harada saxlanılır. Şəxsiyyət xidməti xülasəni rəqəmsal sənədi yaradacağı yoxlanılmış sahələrdən həmin anda törədir; ayrıca saxlamır. Sənəd veriləndə və ya axın bağlananda şəxs sahələri ilə birlikdə silinir (IDP9). Jurnala və audit qeydinə yalnız hadisə adı yazılır (xülasə göstərildi, təsdiqləndi, rədd edildi); xülasənin özü yazılmır. Cüzdan xülasəni yalnız ekranda göstərir; əməliyyat jurnalına yazmır.
- Yanlış şəxsə göstərilərsə. Əsas hücumda qurbanın xülasəsi hücumçunun cüzdanında görünür. Buna görə xülasə vicdanlı şəxsin özünü tanımasına kifayət edəcək, lakin yad şəxsə heç nə qazandırmayacaq qədər dardır: hücumçu hədəf aldığı şəxsin adını çox vaxt onsuz da bilir; baş hərflər və doğum ili şəxsiyyət nömrəsi və ya tam doğum tarixi vermir. Tam ad, doğum günü və fotoşəkil buna görə xülasəyə daxil edilmədi.
- Məlumatlandırma. Razılıqdan əvvəlki məlumatlandırma mətni (IDP11) son təsdiq addımını və xülasənin göstəriləcəyini bildirir.
- Xəbərdarlıqdakı cihaz təsviri. Kobud etiketdir (telefonun növü, cüzdanın adı); seriya nömrəsi, daimi cihaz identifikatoru və ya məkan daşımır; yalnız axın müddətində saxlanılır.
Qiymətləndirilən seçimlər
| Seçim | Nəticə | Səbəb |
|---|---|---|
| Cüzdanda son təsdiq + yoxlamadan əvvəl xəbərdarlıq | qəbul | Provayderdən asılı olmadan tətbiq olunur; fərdi məlumat saxlamır; iki qat bir-birinin boşluğunu bağlayır. Qalan risk aşağıda |
| Yalnız cüzdanda son təsdiq | rədd | Əsas hücumda təsdiqləyən hücumçunun özüdür |
| Yalnız xəbərdarlıq | rədd | Xəbərdarlıq oxunmaya bilər; əks istiqaməti və vicdanlı səhvləri tutmur |
| Provayder sessiyasını cihaza bağlamaq (yoxlama yalnız axını başladan cihazda tamamlana bilsin) | indi seçilmədi | Provayderin imkanlarından asılıdır. Cüzdanın içinə provayder komponenti qoymaq cüzdanın provayderi tanımaması qaydasına (IDP3) və şəbəkənin cüzdan idarə etməməsinə (ADR-0042) ziddir; hər uyğun cüzdanı tək provayderə bağlayır. Brauzerdə aparılan yoxlamada "eyni cihaz" etibarlı şəkildə sübut edilə bilmir. Provayder belə parametr təklif edərsə, əlavə sərtləşdirmə kimi yenidən qiymətləndirilir |
| Üz uyğunlaşdırmasını cüzdan cihazında yenidən istəmək (sənəd verilməzdən əvvəl cüzdandan canlı üz, yoxlamadakı üzlə uyğunlaşdırılır) | indi seçilmədi | Texniki cəhətdən ən güclü bağdır. Lakin yoxlamadakı üzün və ya onun şablonunun təsdiq anına qədər saxlanılmasını tələb edir: bu, xüsusi kateqoriyalı fərdi məlumatdır və "görüntü saxlanılmır" qaydasına (IDP4, IDP9) ziddir. Hücumçunun nəzarətindəki cihazda kamera girişi saxtalaşdırıla bilər (əlavə canlılıq yoxlaması lazımdır); hər sənəd verilməsi üçün əlavə provayder əməliyyatı və əlçatanlıq yükü gətirir |
| Şəxsiyyət sənədini yalnız üzbəüz vermək | rədd | Uzaqdan şəxsiyyət yoxlamasının məqsədini aradan qaldırır |
Qalan risk (şüurlu). Qurbanı xəbərdarlığa məhəl qoymamağa inandıran qətiyyətli hücumçu uğur qazana bilər. Bu, şəxsin şəxsiyyətindən bilərəkdən başqasının istifadə etməsinə imkan verməsi ilə eyni sinifdədir. Miqyas böyüyərsə, yuxarıdakı iki yol yenidən nəzərdən keçirilir.
Dəyişməz qaydalar
| Kod | Qayda |
|---|---|
| VL1 | Şəxsiyyət sənədi, axını başladan cüzdanda şəxs yoxlanılmış şəxsiyyətin maskalanmış xülasəsini görüb "bu mənəm" deyə təsdiqləmədən verilmir. Təsdiq yoxdursa və ya şəxs rədd edərsə, sənəd verilmir, axın bağlanır və provayderdəki sessiya silinir. |
| VL2 | Maskalanmış xülasə yalnız adın və soyadın baş hərflərindən və doğum ilindən ibarətdir; yalnız axını başladan cüzdana, həmin cüzdanın açarına bağlı kanalla qaytarılır; ünvana, jurnala və audit qeydinə yazılmır və axın bitdikdən sonra saxlanılmır. |
| VL3 | Şəxsiyyətin yoxlanılması başlamazdan əvvəl, yoxlamanı aparan şəxsə bu yoxlamanın hansı cüzdan üçün aparıldığı və keçidi özü açmayıbsa davam etməməli olduğu göstərilir. Provayderin səhifəsi bu mətni daşıya bilmirsə, şəxsiyyət xidmətinin öz ara səhifəsi provayderin önünə qoyulur. |
| VL4 | Real şəbəkədə şəxsiyyətin yoxlanılması VL1–VL3 tətbiq olunmadan hamıya açılmır. |
Tətbiq planı
Kod əsasən bu repozitoriyada deyil, şəxsiyyət xidmətində (operator repozitoriyası) və cüzdan tətbiqlərindədir.
- Şəxsiyyət xidməti. (a) Maskalanmış xülasə: yoxlanılmış ad, soyad və doğum tarixindən törətmə (türk və qeyri-latın hərflərində baş hərf qaydası; tək adlı şəxslər). (b) Xülasənin axını başladan cüzdana qaytarılması: token cavabında və ya tokenə bağlı ayrıca son nöqtədə; ünvana yazılmır. (c) Təsdiq qeydi: sənəd son nöqtəsi təsdiq qeydi olmayan tokeni açıq xəta ilə rədd edir; rədd halında axın bağlanır və provayder sessiyası silinir. (d) Xəbərdarlıq: provayderin səhifə fərdiləşdirməsi kifayət edirsə orada; etmirsə öz ara səhifəsi. Ara səhifə yalnız ötürülə bilən keçid ondan keçirsə fayda verir: provayder sessiyası şəxs ara səhifədə "davam et" dedikdə və qısa ömürlü açılır; provayderin sessiya keçidi bundan sonra da ötürülə bilirsə, bu, provayderin imkanları ilə birlikdə sınanır və qalan risk kimi qeydə alınır. (e) Audit qeydi: yalnız hadisə adları. (f) Testlər: ötürülən keçid ssenarisi, rədd, təsdiqsiz sənəd sorğusu, səhifənin yenilənməsi.
- Cüzdan nüvəsi (
@tamga-network/wallet-core) və cüzdan tətbiqi. Sənəd alma müştərisi xülasəni tətbiqə verir və təsdiq olmadan sənəd sorğusu göndərmir; tətbiq son təsdiq ekranını göstərir ("bu mənəm" / "bu mən deyiləm"); xülasə jurnala yazılmır. Uyğun cüzdanlar üçün qayda SPEC-WALLET-0001-ə və cüzdan yoxlama siyahısına əlavə olunur. - Spesifikasiyalar. SPEC-ID-0003 (axın və qaydalar), SPEC-PROTO-0001 (şəxsiyyət xidmətinin sənəd vermə axınındakı əlavə addım).
- Mətnlər. Son təsdiq ekranı, xəbərdarlıq və məlumatlandırma mətninə əlavə türk, ingilis, Azərbaycan və türkmən dillərində.
- Ardıcıllıq. Şəxsiyyət xidməti və cüzdan birlikdə buraxılır; köhnə cüzdan versiyası təsdiqsiz sənəd istəyə bilməyəcəyi üçün minimal cüzdan versiyası etibar siyahısındakı cüzdan qeydi ilə yüksəldilir.
Status
Accepted — 2026-11-12. Layihə rəhbərliyinin təsdiqi ilə (2026-11-12). DECISIONS: D-ID-15. VL1–VL4 məcburidir; tətbiq şəxsiyyətin yoxlanılması hamıya açılmazdan əvvəl həyata keçirilir.